Alphen aan den Rijn Archieven - HEESEN Online

De geschiedenis van Alphen 2/2

JosWP — Sat, 18 Jun 2022 14:57:43 +0000

De eerste 1200 jaar van het bestaan van Alphen kwamen aan de orde in het eerste deel. Hier pakken we de draad weer op. Naarmate we dichter bij het heden komen, hoe meer er bekend is over Alphen’s geschiedenis.

Van 1200 tot 1700

1214	Aarlanderveen wordt voor het eerst genoemd bij het huwelijksverdrag van Graaf Floris IV en Machteld van Brabant op 5 november.
1250	Reeds in dit jaar is er sprake van het “Hof van Alphen” gelegen aan de zuidelijke oever van de Molenvliet vlakbij waar deze in de Rijn uitmondt.
1273	Er wordt in Alphen, door de graaf van Holland, een pastoor benoemd.
1274	Op de plaats van de huidige Adventskerk is er sprake van een kerkje, gewijd aan Bonifatius.
1293	Oudshoorn wordt voor het eerst genoemd: Willem van Outshoernen is op 28 augustus getuige van Graaf Floris V.
1295	Graaf Floris V slaat een veertigtal van zijn trouwste onderdanen tot ridder. Het grootste deel woonde in Oudshoorn en de “Ridderbuurt” dankt hier zijn naam aan.
1451	Er wordt een “echte” dorpskerk gebouwd.
1474	In de grote polder of Kerkpolder (later Kerk en Zanen) verschijnen de eerste watermolens. De laatste molen is gesloopt in 1906.
1494	Alphen en omstreken telt ongeveer 335 inwoners.
1500	Jacob Coppier van Kalslagen ontvangt het Hof van Alphen in eigendom van de Graaf van Holland. Ook bezat hij de Heerlijkheid Rietveld. Hij was de eerste Ambachtsheer (bestuurder namens de heer = de graaf, met het recht belastingen te heffen). Hij had ook bezit in Koudekerk, de hofstede Den Toll. Om al zijn bezittingen te kunnen bereiken liet hij vanaf de Bonte Paal aan de Rijn een kade (weg) aanleggen dwars door de polder naar het Rietveld en vervolgens tot aan Boskoop toe. Deze kade heet nu Coppierenkade (ook Compierenkade en soms Copierenkade) op de grens van Hazerswoude en Alphen aan de ene en Hazerswoude en Boskoop aan de andere kant.
1514	Alphen en omstreken telt 400 inwoners. De middelen van bestaan zijn rietsnijden, turfsteken en het boerenbedrijf.
1550	Roofbendes uit Gelderland o.l.v. Maarten van Rossum teisteren de omgeving.
1574	De Spanjaarden nemen de Schout Claes Philipsz van Leeuwen gevangen en laten hem vrij tegen een losgeld. Zij roven ook het ijzerwerk uit de kerk.
1580	De toren van de kerk stort in i.v.m. het roven (door de Spanjaarden) van het ijzerwerk dat oorspronkelijk voor de versteviging had gediend.
1582	De Reformatie in Alphen: de Rooms Katholieke kerk wordt in gebruik genomen door de Protestanten.
1611	Tijdens het Twaalfjarig bestand met Spanje moest de Spaansgezinde graaf van Aremberg het recht op belastingheffing over de bezittingen van de parochie Alphen opgeven.
1619	Een grote brand in de dorpskern, waaraan ook de Alphense Kerk ten prooi valt.
1620	In de Hoorn is reeds een dakpannen- en steenfabriek.
1625	Simon Stevin wordt Ambachtsheer. Hij is de zoon van de wetenschapper en uitvinder van de zeilwagen Simon Stevin de oude.
1657	Het hoogtepunt van de vervening in Aarlanderveen wordt bereikt: 180 ha veenweidegrond is in honderd jaar omgezet in water.
1646	Alphen is wisselplaats in het postverkeer (over het water) Hiervoor komt een postcomptoir in Oudshoorn.
1661	Het “Omloopkanaal” wordt gegraven. Het “Vierkante dorp” ontstaat. De meeste bewoning vindt binnen dit vierkant plaats dat ligt tussen Postbrug, Weesbrug (huidige Haalebosbrug), Hofbrug en de Rijn.
1665	De Oudshoornse kerk is gereed. Deze staat op een verhoging. De grond voor deze ophoging was afkomstig van het graven van het “Omloopkanaal“. Opdrachtgever was Cornelis de Vlaming van Oudtshoorn, ambachtsheer van Oudtshoorn en de Gnephoek. De kerk staat in Oudshoorn maar wel op “Alphense grond“.
1657	Er wordt begonnen met het graven van het Aarkanaal.
1664	Het jaagpad tussen Utrecht en Leiden langs de noordoever van de Oude Rijn komt gereed.
1672	Het Rampjaar: inval van de Fransen. Kolonel Pain et Vin, bevelhebber van de Wierickerschans, wordt na de aftocht van de Fransen, voor de dorpskerk in Alphen wegens desertie onthoofd. Hij was onnodig gevlucht voor de Fransen en liet de Wierickerschans onbeheerd achter. Zodoende konden de Fransen langs de verlaten schans ontsnappen richting Utrecht.
1680	De Rijn wordt uitgediept omdat steeds grotere schepen langs Alphen varen. De Rijn is nog een getijden rivier kent derhalve eb en vloed en mondt uit in de Noordzee bij Katwijk.
1700	De middelen van bestaan zijn inmiddels: scheepstimmerwerven, steen- en pannenbakkerijen, kalkbranderijen, lijn-banen en zaagmolens. Ook is hier handel in vee en zuivelproducten. De aanwezigheid van turf als brandstof voor de ovens van de pottenbakkers maakt het ontstaan van een (aardewerken) pijpenindustrie mogelijk. De pijpen worden in deze alom aanwezige ovens gebakken als men zelf geen oven bezit.

Het bericht De geschiedenis van Alphen 2/2 verscheen eerst op HEESEN Online.

De geschiedenis van Alphen 1/2

JosWP — Sun, 13 Feb 2022 13:03:47 +0000

Alphen dankt waarschijnlijk haar ontstaan en naam aan het Romeinse castellum Albanianae.
Albanianae betekent “nederzetting aan het witte water” (en dat is de rivier De Aar die in Oude Rijn uitmondt). Op grond van de archeologische vondsten kan geconcludeerd worden dat al tijdens de regering van keizer Claudius¹ (regeer-periode 41 – 54 na Chr.) afdelingen van het Romeinse leger in Alphen waren gestationeerd. Maar het fort Albaniana moet zijn gesticht onder keizer Caligula², na zijn staatsvisite in het jaar 40/41.

Claudius (l) en Caligula (r)

Het castellum lag ongeveer aan de (huidige) Castellumstraat. De eerste huizen stonden hier al zo’n 2000 jaar geleden. Alphen lag aan de zuidoever van de Rijn wat toen de noordgrens van het Romeinse rijk was. Het was een zgn. “Castella”, ofwel een versterkte legerplaats.
Tijdens de Romeinse tijd ontwikkelden zich handel en nijverheid, waardoor Alphen aan den Rijn langzaam uitgroeide tot een belangrijk handelscentrum in de regio.
In 175, tijdens de opstand van de Chauken³, worden de forten verwoest, maar daarna in steen herbouwd. Uiteindelijk in 270 trekken de Romeinen zich terug uit hun castella langs de Rijn.

De eerste 1200 jaar

41 – 54	Een Romeins leger bouwt het Castellum “Nigrum Pullum” in Zwammerdam en “Albanianae” in Alphen.
175	Tijdens de opstand van de Chauken worden de forten opnieuw verwoest. Hierna worden ze in steen herbouwd.
270	De castella langs de Rijn worden door de Romeinen ontruimd.
450	Omstreeks deze tijd vindt de Grote Volksverhuizing plaats en komen deze gebieden onder Friese heerschappij.
690	Willebrord, komend vanuit Engeland, vaart de Rijn op en sticht in Utrecht een kerk.
719	Na de dood van de Friese vorst Redbad komt onze streek in handen van de Frankische vorsten. De bekendste Frankische koning wordt Karel de Grote.
720	Willebrord evangeliseert de Rijnstreek.
800	Karel de Grote door Paus Leo III tot keizer gekroond.
950	Er wordt een houten kapel gebouwd op de plaats van het Castellum. Deze wordt later verwoest door de Vikingen (Noormannen). Uit angst voor de invallen van de Vikingen vestigt de Bisschop van Utrecht zich tijdelijk te Deventer.
960	De naam Alfna duikt voor het eerst op in de geschiedenis. In een register van de St. Maartenskerk te Utrecht is sprake van 2 stukken land onder Alphen: “in Alfna due partes ville“.
1113	Het bestaan van enige kleine boerderijtjes wordt bevestigd. Verder wonen hier vissers en vogelaars.
1163	Een enorme stormvloed doet de monding van de Rijn verstoppen. Er ontstaat wateroverlast in onze streken door de grote hoeveelheid water die uit Utrecht komt en die niet meer via de Rijn naar de Noordzee kan. De Hollanders sluiten de Oude Rijn af met een dam in Zwammerdam. Holland blijft droog, want het water blijft nu in Utrecht. Maar nu krijgen ze daar “natte voeten” en roepen de hulp in van de Duitse keizer Frederik Barbarossa, van wie het bisdom Utrecht is.
1165	Door zijn tussenkomst moet de dam weer geopend worden. Massa’s water komen nu uit Utrecht in de richting van Alphen. Door verzanding van de Oude Rijn kan het water niet meer weg naar de Noordzee. De uiteindelijke oplossing is het graven van de Heimanswetering op Hollands gebied, maar betaald door Utrecht. Het water komt nu bij Spaarnedam in het IJ en daarna in de Zuiderzee.
1200	Het gebied rond Alphen komt in bezit van de Hollandse graven. Daarvoor was dit in bezit van de bisschop van Utrecht. Van 1200 tot 1300 vinden hier grote verveningen plaats. Land wordt water. Tussen de Rijndijk en Aarlanderveen-dorp ontstaat een groot meer.

¹ Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus of Tiberius Claudius Nero Caesar Drusus of Claudius Caesar Augustus Germanicus (10 – 54) was na Augustus de vierde keizer van het oude Rome van 41 tot zijn dood in 54.
Zijn voorganger was Caligula. Claudius was de oom van Caligula, en was zo’n vijftig jaar oud toen hij de opperste macht verwierf. Onder Claudius werd een begin gemaakt met de Romeinse verovering van Britannia. Hij werd opgevolgd door Nero.
Het leven van Claudius is het onderwerp van de romans I, Claudius en Claudius the God van Robert Graves; hoewel hier primair van een literaire behandeling sprake is en geen geschiedkundige, is de schrijver toch binnen historisch verantwoorde grenzen gebleven. De boeken zijn ook bewerkt tot een BBC-televisieserie met Derek Jacobi in de hoofdrol.

² Gaius Caesar Augustus Germanicus (12 – 41), postuum bekend als Caligula, was van 37 tot 41 keizer van Rome. Na een hoopvol begin van zijn regering, begon hij zich na een periode van persoonlijke tegenslag meer en meer te gedragen als autocratisch heerser, waarbij hij zijn bevoegdheden onder meer misbruikte om in hoogverraadprocessen talrijke senatoren naar willekeur ter dood te veroordelen en hun bezittingen te confisqueren. Een geslaagde moordaanslag van de pretoriaanse garde maakte een einde aan zijn schrikbewind.

³ De Chauken (Latijn: Chauci) waren een Germaanse stam in het Noord-Duitse gebied tussen de Eems en de Elbe. De Groot Chauken woonden tussen Wezer en Elbe, de Klein Chauken tussen Eems en Wezer.

Het bericht De geschiedenis van Alphen 1/2 verscheen eerst op HEESEN Online.