De Doomsday Clock wordt elk jaar ingesteld door de Science and Security Board van het Bulletin in overleg met de Board of Sponsors, waar negen Nobelprijswinnaars onder vallen.
De Clock is een universeel erkende indicator geworden van de kwetsbaarheid van de wereld voor wereldwijde catastrofes veroorzaakt door door de mens gemaakte technologieën.

Hieronder de toelichting:

“In 2024 kwam de mensheid steeds dichter bij een catastrofe. Trends die de Science and Security Board diep bezorgd hebben gemaakt, zetten zich voort en ondanks onmiskenbare tekenen van gevaar, hebben nationale leiders en hun samenlevingen nagelaten te doen wat nodig was om van koers te veranderen. Daarom verplaatsen we nu de Doomsday Clock van 90 seconden naar 89 seconden voor middernacht – het dichtst dat het ooit bij een catastrofe is geweest.
Onze vurige hoop is dat leiders de existentiële situatie van de wereld zullen erkennen en gedurfde maatregelen zullen nemen om de bedreigingen van kernwapens, klimaatverandering en het mogelijke misbruik van biologische wetenschap en een verscheidenheid aan opkomende technologieën te verminderen. Door de klok één seconde dichter bij middernacht te zetten, sturen we een duidelijk signaal: omdat de wereld al gevaarlijk dicht bij de rand van de afgrond is, moet een beweging van zelfs maar één seconde worden opgevat als een indicatie van extreem gevaar en een onmiskenbare waarschuwing dat elke seconde vertraging bij het omkeren van de koers de kans op een wereldwijde ramp vergroot.

Nucleair risico

Wat betreft het nucleaire risico, hangt de oorlog in Oekraïne, die nu al drie jaar duurt, als een donkere wolk boven de wereld; het conflict kan elk moment nucleair worden door een overhaaste beslissing of door een ongeluk of verkeerde berekening.

Het conflict in het Midden-Oosten dreigt uit de hand te lopen in een bredere oorlog zonder waarschuwing. De landen die kernwapens bezitten, vergroten de omvang en rol van hun arsenalen en investeren honderden miljarden dollars in wapens die de beschaving kunnen vernietigen.
Het proces van kernwapenbeheersing stort in, en contacten op hoog niveau tussen kernmachten zijn totaal ontoereikend gezien het gevaar dat dreigt. Het is verontrustend genoeg niet langer ongebruikelijk dat landen zonder kernwapens overwegen om hun eigen arsenalen te ontwikkelen – acties die langdurige non-proliferatie-inspanningen¹ zouden ondermijnen en de manieren waarop een nucleaire oorlog zou kunnen beginnen, zouden vergroten.

Klimaatverandering

De gevolgen van klimaatverandering namen het afgelopen jaar toe, omdat talloze indicatoren, waaronder stijging van de zeespiegel en wereldwijde oppervlaktetemperatuur, eerdere records overtroffen. De wereldwijde uitstoot van broeikasgassen die klimaatverandering aanjagen, bleef stijgen. Extreem weer en andere door klimaatverandering beïnvloede gebeurtenissen — overstromingen, tropische cyclonen, hittegolven, droogte en bosbranden — troffen elk continent. De langetermijnprognose voor de pogingen van de wereld om klimaatverandering aan te pakken blijft slecht, omdat de meeste regeringen er niet in slagen de financiering en beleidsinitiatieven te nemen die nodig zijn om de opwarming van de aarde te stoppen. De groei van zonne- en windenergie is indrukwekkend, maar blijft onvoldoende om het klimaat te stabiliseren. Afgaande op recente verkiezingscampagnes, wordt klimaatverandering gezien als een lage prioriteit in de Verenigde Staten en veel andere landen.

Pandemie

Op biologisch gebied blijven opkomende en opnieuw opkomende ziekten de economie, de maatschappij en de veiligheid van de wereld bedreigen. De buiten het seizoen optredende en in het seizoen voortdurende aanhoudende zeer pathogene vogelgriep (HPAI), de verspreiding ervan naar boerderijdieren en zuivelproducten, en het voorkomen van menselijke gevallen hebben samen de mogelijkheid van een verwoestende menselijke pandemie gecreëerd.
Er worden wereldwijd nog steeds zogenaamd zeer inperkende biologische laboratoria gebouwd, maar de toezichtregimes voor deze laboratoria houden geen gelijke tred, waardoor de kans vergroot wordt dat pathogenen met pandemisch potentieel kunnen ontsnappen.

Kunstmatige Intelligentie

Snelle vooruitgang in kunstmatige intelligentie heeft het risico vergroot dat terroristen of landen de mogelijkheid krijgen om biologische wapens te ontwerpen waarvoor geen tegenmaatregelen bestaan. Een reeks andere ontwrichtende technologieën werden vorig jaar op manieren ontwikkeld die de wereld gevaarlijker maken.
Systemen die kunstmatige intelligentie in militaire targeting integreren, zijn gebruikt in Oekraïne en het Midden-Oosten, en verschillende landen zijn bezig om kunstmatige intelligentie in hun legers te integreren. Dergelijke inspanningen roepen vragen op over de mate in hoeverre machines militaire beslissingen mogen nemen, zelfs beslissingen die op grote schaal dodelijk kunnen zijn, inclusief beslissingen met betrekking tot het gebruik van kernwapens.

(Anti-) Satellieten

Spanningen tussen de grootmachten worden steeds meer weerspiegeld in de concurrentie in de ruimte, waar China en Rusland actief anti-satellietcapaciteiten ontwikkelen; de Verenigde Staten hebben beweerd dat Rusland een satelliet met een dummy-kernkop erop heeft getest, wat suggereert dat er plannen zijn om kernwapens in een baan om de aarde te brengen.

Desinformatie

De gevaren die we zojuist hebben opgesomd, worden enorm verergerd door een krachtige dreigingsvermenigvuldiger: de verspreiding van misinformatie, desinformatie en complottheorieën die het communicatie-ecosysteem degraderen en de grens tussen waarheid en onwaarheid steeds meer vervagen. Vooruitgang in AI maakt het gemakkelijker om valse of onechte informatie over het internet te verspreiden — en moeilijker om deze te detecteren.
Tegelijkertijd ondernemen landen grensoverschrijdende pogingen om desinformatie en andere vormen van propaganda te gebruiken om verkiezingen te ondermijnen, terwijl sommige technologieën, media en politieke leiders de verspreiding van leugens en complottheorieën bevorderen.
Deze corruptie van het informatie-ecosysteem ondermijnt het publieke debat en eerlijke debat waarop democratie berust. Het gehavende informatielandschap produceert ook leiders die wetenschap negeren en proberen de vrijheid van meningsuiting en mensenrechten te onderdrukken, waardoor de op feiten gebaseerde publieke discussies die nodig zijn om de enorme bedreigingen voor de wereld te bestrijden, in gevaar komen.

Verantwoordelijk

Blind doorgaan op het huidige pad is een vorm van waanzin. De Verenigde Staten, China en Rusland hebben de gezamenlijke macht om de beschaving te vernietigen. Deze drie landen hebben de primaire verantwoordelijkheid om de wereld terug te trekken van de rand van de afgrond, en ze kunnen dat doen als hun leiders serieus te goeder trouw discussies beginnen over de wereldwijde bedreigingen die hier worden geschetst. Ondanks hun diepe meningsverschillen, moeten ze die eerste stap zonder uitstel zetten. De wereld is afhankelijk van onmiddellijke actie.

Het is 89 seconden voor middernacht.”

¹ Het Non-proliferatieverdrag (NPV), officieel het Verdrag inzake de niet-verspreiding van kernwapens, is een verdrag dat het bezit van kernwapens beperkt. Het is gebaseerd op drie pijlers: non-proliferatie, ontwapening en het recht om kernenergie voor vreedzame toepassingen te gebruiken.

Het bericht Weer dichter bij middernacht verscheen eerst op HEESEN Online.

Het tijdschrift Bulletin of the Atomic Scientists werd in 1945 opgericht door een groep atoomwetenschappers en ingenieurs, met J. Robert Oppenheimer – de directeur van het Los Alamos-laboratorium dat de eerste atoombom bouwde – als oprichter en voorzitter.

Inquisitie

“In 1954 werd Robert Oppenheimer onderworpen aan wat terecht “een buitengewone Amerikaanse inquisitie” werd genoemd (door het weekblad Stern in 1969) onder de naam van een veiligheidshoorzitting. Ondanks dat hij zijn land zo toegewijd had gediend bij het leiden van het atoombomproject in Los Alamos, werd hij nu publiekelijk vernederd, veroordeeld als een veiligheidsrisico, ontdaan van zijn veiligheidsmachtiging en gedwongen zijn regeringsadviseurschap neer te leggen.
Die hoorzittingen waren gemanipuleerd op McCarthy-achtige wijze. Maar hoewel ze professioneel en persoonlijk voor hem buitengewoon schadelijk waren, waren de hoorzittingen niet de grootste tragedie van Oppenheimer.

Tragedie

Zijn grootste tragedie was het succes van zijn leiderschap bij het maken van het wapen. Zijn opmerkelijke gaven als natuurkundige en als mens kwamen het best tot uiting bij het bouwen van het wapen dat zou kunnen leiden tot de vernietiging van de mensheid.

Zeker, Oppenheimer verwierf ook bekendheid als een briljante geleerde in de nieuwe natuurkunde – de kwantummechanica die hij zelf in Europa had bestudeerd. En hij deed ontdekkingen in de natuurkunde die van blijvend belang zijn. Maar de ‘Amerikaanse Prometheus‘, zoals zijn biografen hem noemden, vond zijn grootste levensprestatie in het creëren van een instrument voor genocide.

Bij het maken van de bom raakte Oppenheimer ondergedompeld in “nucleairisme” – de omarming van het wapen als dienstbaar aan de mensheid. Maar met de latere ontwikkeling van wapens die duizend keer destructiever zijn dan zijn Hiroshima-bom, werd hij een uitgesproken criticus van het nucleairisme, misschien wel de meest welbespraakte van alle critici.

Hij was een overlevende van zijn eigen vreselijke creatie: toen hij ondergedompeld was in het nucleairisme, was hij een nationale held; toen hij zich op pijnlijke wijze uit die toestand bevrijdde en het gevaar ervan blootlegde, werd hij als ontrouw bestempeld en in het openbaar gekruisigd.

Oppenheimer bood zijn hele wezen aan het bomproject; zijn toewijding eraan was totaal.
Op professioneel niveau maakte hij zich vertrouwd met het werk van elk van de andere wetenschappers, waarbij hij dat werk zowel faciliteerde als ervan leerde. En op persoonlijk vlak was hij genereus in zijn betrokkenheid bij hun woonsituatie en gezinsbehoeften.

Hoewel hij in het verleden vaak arrogant was geweest, werd hij in Los Alamos de meest empathische en vaderlijke leider. Hij inspireerde iedereen tot maximale inspanning in de race tegen de Duitse bommenmakers. Hun meer geavanceerde kennisniveau van de nieuwe fysica leek hen een voordeel te geven. Zoals een waarnemer het later verwoordde: “Het was alsof de man en de baan waren gemaakt met de ander in gedachten“.

Onbetwiste leider

Het Bulletin interviewde een viertal leden van die Los Alamos-gemeenschap: Hans Bethe, Philip Morrison, Herbert York en George Kistiakowsky. Ze beschreven Oppenheimer als een unieke leider, besluitvaardig en onpartijdig, en spraken over hun gevoel op een morele kruistocht te zijn namens de toekomst van de beschaving.

Het onbetwiste leiderschap van Oppenheimer had ook veel te maken met de gedeelde psychische verdoving van die gemeenschap met betrekking tot wat er aan de andere kant van het wapen zou gaan gebeuren. Zoals Alice K. Smith (1958), een historicus die daar woonde met haar natuurkundige echtgenoot, uitlegde: “Ze waren het er allemaal over eens dat ze het waanzinnig druk hadden en extreem veiligheidsbewust waren en suggereerden dat er zelfs een halfbewuste afsluiting van de geest was voor alles behalve het feit dat ze wanhopig probeerden een apparaat te produceren dat een einde aan de oorlog zou maken.“

Niels Bohr

Een groot deel van de tragedie van Oppenheimer lag in de diepte van zijn onderdompeling in het nucleairisme. Oppenheimer had een reeks gesprekken met Niels Bohr, de gerespecteerde Deense natuurkundige die een belangrijke mentor van hem was en die verschillende bezoeken aan Los Alamos bracht. Bohr had het concept van ‘complementariteit’ ontwikkeld, het idee dat twee heel verschillende bevindingen in de natuurkunde even waar kunnen zijn, afhankelijk van het gezichtspunt of de instrumenten die door de waarnemer worden gebruikt. Bijvoorbeeld: materie kan nauwkeurig worden weergegeven door deeltjes maar ook door golven.
De twee mannen begonnen te geloven dat ze dit principe van complementariteit op de atoombom konden toepassen: als het gebruikt zou worden, zou het een nieuwe dimensie van vernietiging brengen, maar zou het ook een even nieuwe toewijding aan vrede creëren. Zoals de biograaf van de Los Alamos-gemeenschap het uitdrukte: “De bom voor Bohr en Oppenheimer was een doodswapen dat ook een einde zou kunnen maken aan oorlog en de mensheid zou kunnen verlossen.”

We kunnen hier even pauzeren om op te merken dat deze bizarre en gevaarlijke versie van het nucleairisme zou kunnen worden omarmd door twee van zulke intellectuele reuzen en anderszins humane mannen.

Oppenheimer’s eerdere nucleairisme omvatte een toewijding aan het gebruik van de bom, en dat verdiepte zijn tragedie. Toen andere wetenschappers die betrokken waren bij de creatie ervan een collectieve poging deden om erop aan te dringen dat het een demonstratie zou krijgen in een geïsoleerd gebied in plaats van het te laten exploderen op een menselijke bevolking, verzette Oppenheimer zich tegen het idee. Hij deed dat met enige ambivalentie, verwijzend naar zijn eigen “angst” over de bom en gedeeltelijke ontvankelijkheid voor argumenten tegen het gebruik ervan op mensen. Maar hij eindigde aan de kant van degenen die “de mogelijkheid benadrukten om Amerikaanse levens te redden door onmiddellijk militair gebruik“.
Zijn redenering, zoals zijn biografen het uitdrukten, “was in wezen even Bohriaans als die van de mannen die voorstander waren van een demonstratie. Hij was ervan overtuigd geraakt dat het militaire gebruik van de bom in deze oorlog alle oorlogen zou kunnen elimineren.”

Oppenheimer zou later kunnen zeggen dat “ik er nooit spijt van heb gehad … dat ik mijn deel van het werk heb gedaan.” Hij zou zelfs kunnen toevoegen: “Ik … denk dat het een verdomd goede zaak was dat de bom werd ontwikkeld, dat hij werd erkend als iets belangrijks en nieuws, en dat het een effect zou hebben op de loop van de geschiedenis.”

Tegen de ontwikkeling van de waterstofbom

Waarom dan zijn schijnbare ommezwaai met betrekking tot de “Super” waterstofbom? Een aantal mensen heeft met enige waarheid benadrukt dat de waterstofbom niet “zijn” bom was en een eigen nieuw project zou vereisen. Voor Oppenheimer ging echter ook het effect van de waterstofbom te ver. Dat wil zeggen, hij begreep dat, terwijl zijn atoombom een stad kan vernietigen, waterstofbommen, de wereld kunnen vernietigen en haar menselijke bewoners kunnen elimineren.
Hoewel hij de terminologie niet noodzakelijkerwijs gebruikte, was het een opeenvolging van genocide tot omnicide. Andere wetenschappers en humanisten deelden zijn afwijzing van een dergelijk apparaat.

In zijn geval was die afwijzing aanvankelijk slechts gedeeltelijk, aangezien hij veel van de opvattingen van het Amerikaanse establishment was gaan accepteren, waarvan hij volgens zijn biografen ‘een lid met een goede reputatie‘ was geworden. Hij had zich niet aangesloten bij anti-nucleaire activisten zoals Bertrand Russell, Leo Szilard, Joseph Rotblat en Albert Einstein.

Zoals hij uitlegde: “Als de Russen het wapen hebben en wij niet, zullen we er slecht aan toe zijn. En als de Russen het wapen hebben en wij hebben het ook, dan zijn we nog steeds slecht af.” Voor hem was het wapen (in de woorden van zijn biografen) “noch noodzakelijk als afschrikmiddel of gunstig voor de Amerikaanse veiligheid.” Hij werd wel een consequent pleitbezorger van openheid in verband met waterstofbommen en geloofde sterk in enige vorm van internationale controle.

Hij stelde ook belangrijke vragen: “Wat moeten we denken van een beschaving die ethiek altijd als een essentieel onderdeel van het menselijk leven heeft beschouwd” maar “die niet heeft kunnen praten over het vooruitzicht om bijna iedereen te doden, behalve in prudentiële en speltheoretische termen?“

We krijgen meer inzicht in de complexiteit van Oppenheimer door zijn beroemde uitspraak te bekijken:
“In een of andere grove zin die geen vulgariteit, geen humor, geen overdrijving helemaal kan uitdoven, hebben de natuurkundigen zonde gekend; en dit is een kennis die ze niet kunnen verliezen.”
Hij zegt niet dat de natuurkundigen ongelijk hadden door de wapens te maken, maar eerder dat zij een diepe morele overtreding hadden begaan, een collectieve zonde door een genocidaal instrument te creëren, zelfs als dat nodig was om toekomstige oorlogen te voorkomen.

Psychologische schade

Onder de prometheïsche capaciteiten van Oppenheimer ging een kwetsbaar en soms diep radeloos mens schuil. Hij kan behoeftig en tegenstrijdig zijn in zijn relaties met anderen en onderhevig zijn aan periodieke depressies. Tijdens zijn vroege volwassen leven was hij soms suïcidaal en bij minstens twee gelegenheden gewelddadig tegen anderen: hij vergiftigde een appel van een Cambridge-leraar (we weten niet hoeveel gif hij gebruikte) die erop stond dat hij gehaat laboratoriumwerk zou doen, en bij een andere gelegenheid probeerde hij een vriend te wurgen die hem vertelde over liefde en huwelijksplannen. Zijn biografen verwijzen naar het werk van Erik Erikson (1970) over de strijd om de identiteit van volwassenen, waaronder psychotisch gedrag kan vallen. Wetenschapshistoricus Gerald Holton (1981) hield vol dat er meer aan de hand was: “Er bleef echter enige psychologische schade bestaan, niet in de laatste plaats een kwetsbaarheid die als een geologische fout door zijn persoonlijkheid liep en bij de volgende aardbeving aan het licht zou komen.”

Die ‘geografische fout‘ had te maken met wat kan worden gezien als een stoornis van het zelf: een neiging tot zelfvernedering, ineenstorting voor autoriteit, tot zelfhaat en zelfkastijding. Evenmin werden deze neigingen verlicht door verschillende pogingen tot psychoanalytische en psychiatrische therapie.

Zelfs het besluit van Oppenheimer om zich te onderwerpen aan de veiligheidshoorzittingen kan als zelfdestructief worden beschouwd. Een aantal vrienden en collega’s, waaronder Einstein, drongen er bij hem op aan de onvermijdelijke vernedering te vermijden door simpelweg ontslag te nemen bij zijn adviesbureau. Einstein had meer inzicht in de hachelijke situatie van Oppenheimer toen hij tegen een gemeenschappelijke vriend zei: “Het probleem met Oppenheimer is dat hij van een vrouw houdt die niet van hem houdt – de regering van de Verenigde Staten” (uit Oppenheimer’s biografie American Prometheus van Bird en Sherwin).

Sovjet spionage

Zijn meest bizarre gedrag was zijn valse verhaal over een vriend, een professor in de Franse literatuur genaamd Haakon Chevalier, waarin hij beweerde dat Chevalier ontvankelijk was geweest voor een Sovjetpoging om Oppenheimer te bereiken om hem aspecten van zijn werk te laten delen.
Er was inderdaad een echt incident geweest in het huis van Oppenheimer in Berkeley, waarbij Chevalier hem vertelde over een voorstel van een wederzijdse kennis, de natuurkundige George Eltenton, dat Oppenheimer informatie over zijn wetenschappelijke bevindingen zou delen met een diplomaat in het Sovjetconsulaat in San Francisco. In de verslagen van alle drie de mannen verwierp Oppenheimer het idee summier en zei dat het “verraad” zou zijn, en noch Oppenheimer noch Chevalier dachten destijds veel meer aan het incident.

Maar terwijl hij in Los Alamos was, gaf Oppenheimer zijn valse versie van dit verhaal aan een inlichtingenofficier die hem interviewde. Zijn biografen noemden dit verslag “bizar – en uiteindelijk rampzalig [omdat] … Oppenheimer de rode vlag van spionage had gehesen, Eltenton als de schuldige had geïdentificeerd, een naamloze ‘onschuldige’ tussenpersoon [Chevalier] beschreef en meldde dat deze onschuldige persoon contact had opgenomen met verschillende andere wetenschappers die eveneens onschuldig waren. Hij was zeker van zijn oordeel … dus het was niet nodig om namen te noemen.” Oppenheimer gaf later toe dat “ik een verhaal over een haan en een stier heb uitgevonden“, en toen hem werd gevraagd waarom, antwoordde hij: “Omdat ik een idioot was.”
Hij legde verder uit: “Ik geloof dat [ik] probeerde een fooi te geven aan de inlichtingenmensen zonder te beseffen dat wanneer je een fooi geeft, je het hele verhaal moet vertellen.”

Chevalier schreef een boek over zijn vriendschap met Oppenheimer: The Story of a Friendship. Het boek was opgedragen aan de herinnering aan die vriendschap en Chevalier voegde eraan toe: “Ik kijk terug op mijn vriendschap met Robert Oppenheimer zonder spijt en zonder een slecht gevoel. Ik kan de herinnering aan mijn omgang met hem in de ’tijd van onschuld’ alleen maar koesteren. De man die ik in die jaren kende, was een ronduit uitzonderlijk mens, door wie mijn leven enorm werd verrijkt. Ik ben dankbaar voor elke ontmoeting die ik met hem heb gehad” (Chevalier 1965). Hij schreef nog een boek, een roman over een Oppenheimer-figuur genaamd The Man Who Would Be God.

Ethische vragen

Toch kon die gebrekkige Prometheus de psychologie van het nucleairisme kritisch blootleggen toen hij in oktober 1949 aan zijn vriend James Conant, president van Harvard, schreef: “Wat me wel zorgen baart, is dat dit ding tot de verbeelding lijkt te spreken, zowel van het congres als van de militaire mensen, als het antwoord op het probleem dat wordt veroorzaakt door de Russische opmars [in atoomwapens]. Het zou dwaasheid zijn om zich te verzetten tegen de verkenning van dit wapen. We hebben altijd geweten dat het moest gebeuren; en het is wel te doen. … Maar dat we ons ervoor inzetten als de manier om het land en de vrede te redden, lijkt mij vol gevaren.“

En hij wierp een ultieme ethische vraag op toen hij een tv-publiek vertelde dat de “superbom een kwestie was die de basis van onze moraliteit raakt. Het is een groot gevaar voor ons dat deze beslissingen worden genomen op basis van geheim gehouden feiten.” Hij sprak in de loop der jaren ook zijn bewering tegen dat hij geen spijt had toen hij sprak over het hebben van “bloed aan mijn handen“, over Hiroshima als een “tragische fout” waarin “we een zekere mate van terughoudendheid verloren“. En hij schreef aan een andere mentor, Max Born, dat hij de “afkeuring” van Born deelde voor veel dat hij had gedaan.

Oppenheimer was ronduit dubbelzinnig; hij waardeerde zijn eigen dubbelzinnigheid en keurde een toneelstuk dat over hem was geschreven af, omdat het ‘dubbelzinnigheid ontbeerde‘. Hij was een opmerkelijke waarheidsverteller en een roekeloze fabulist. Hij was een nucleairist en een professionele getuige in het blootleggen van de gevaren van nucleairisme. Hij was een uitgesproken profetische stem en een facilitator van de collectieve paranormale verdoving van zijn bommenmakende gemeenschap.

De dichteres Ai (2010) schreef in wat zij “The Testimony of J. Robert Oppenheimer: A Fiction” noemde:

         mijn ziel, een wond die niet wil helen... We halen het gescheurde weefsel van het universum weg...we worden onze eigen transcendente vernietiging

Het bericht Oppenheimer verscheen eerst op HEESEN Online.