<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Edwin Hubble Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/edwin-hubble/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/edwin-hubble/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Thu, 16 Jan 2025 14:56:24 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Georges Lemaître en de oerknal</title>
		<link>https://heesen.online/georges-lemaitre-en-de-oerknal/</link>
					<comments>https://heesen.online/georges-lemaitre-en-de-oerknal/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 16 Jan 2025 14:55:36 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Kosmologie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Albert Einstein]]></category>
		<category><![CDATA[Edwin Hubble]]></category>
		<category><![CDATA[Fred Hoyle]]></category>
		<category><![CDATA[Georges Lemaître]]></category>
		<category><![CDATA[oerknal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6630</guid>

					<description><![CDATA[<p>Ruim honderd jaar geleden waren de meeste wetenschappers ervan overtuigd dat het heelal niet groter was dan onze eigen Melkweg en dat het eeuwig, statisch en onveranderlijk was. Het heelal was er altijd geweest zoals het er was, en zou altijd zo blijven. Dat was de algemeen aanvaarde wetenschappelijke opvatting van die tijd.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/georges-lemaitre-en-de-oerknal/">Georges Lemaître en de oerknal</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Ruim honderd jaar geleden waren de meeste wetenschappers ervan overtuigd dat het heelal niet groter was dan onze eigen <em>Melkweg</em> en dat het eeuwig, statisch en onveranderlijk was. Het heelal was er altijd geweest zoals het er was, en zou altijd zo blijven. Dat was de algemeen aanvaarde wetenschappelijke opvatting van die tijd.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Heelal dijt uit</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar daar zou snel verandering in komen. De sterrenkundige <em>Edwin Hubble</em> deed in de jaren twintig van de vorige eeuw een fantastische ontdekking. De zwak zichtbare nevels die hij bestudeerde waren geen gaswolken in onze eigen Melkweg, maar complete sterrenstelsels die heel ver van ons vandaan stonden. En in welke richting hij ook keek, bleken die sterrenstelsels zich allemaal van ons vandaan te bewegen. En hoe verder deze sterrenstelsels zich bevonden, hoe sneller ze van ons wegvlogen. Hij ontdekte dat het heelal uitdijde.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Fysicus en priester</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Georges Lemaître</em>, nietalleen een briljant fysicus maar ook een katholiek priester, kwam in die tijd op een heel gedurfd idee: het heelal moet ooit een begin hebben gehad. Want als het heelal uitdijt, dan moet het vroeger een heel stuk kleiner zijn geweest. Zo klein, dat het hele heelal ooit veel, veel kleiner was dan een atoom, een beginpunt dat hij het ‘oeratoom’ (een “<em>atome primitif</em>”) noemde. Zelfs ruimte en tijd bestonden nog niet in dat theoretisch nulpunt. Tijd en ruimte zijn pas ontstaan toen dat ‘oeratoom’ is beginnen uitdijen. De theorie van wat later bekend zou worden als de big bang (de oerknal) was geboren.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="340" height="460" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/georgeslemaitre.jpg" alt="" class="wp-image-6632" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/georgeslemaitre.jpg 340w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/georgeslemaitre-222x300.jpg 222w" sizes="(max-width: 340px) 100vw, 340px" /><figcaption class="wp-element-caption">Georges Lemaître (1894-1966)</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Veel scepsis</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Toen Lemaître in 1931 deze hypothese van het begin van het heelal publiceerde, werd zijn idee op heel veel scepsis in de wetenschappelijke wereld onthaald, niet in het minst door <em>Albert Einstein</em>, waar Lemaître erg naar opkeek. Men verweet Lemaître dat hij als wis- en natuurkundig opgeleide priester wetenschap wilde gebruiken om het christelijke scheppingsverhaal te ondersteunen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Lemaître heeft alle moeite van de wereld gedaan om die verwijten te ontzenuwen en om geloof en wetenschap uit elkaars vaarwater te houden. Hij wilde dat men zijn kosmologische theorie louter en alleen op haar wetenschappelijke verdiensten zou beoordelen. Of het heelal een “natuurlijk begin” heeft gehad of daadwerkelijk een schepping uit het niets is geweest, was volgens Lemaître een filosofische vraag waarop de wetenschap geen antwoord kon geven. Je kan dus niet zeggen dat God op het knopje van de big bang heeft gedrukt: wetenschappelijk gezien is dat een betekenisloze uitspraak.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Paus Pius XII</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar Lemaîtres pogingen om als wetenschapper au sérieux te worden genomen verliepen moeizaam. In 1951 hield paus <em>Pius XII</em> een toespraak waarin hij in Lemaîtres kosmologische theorie een wetenschappelijke bevestiging zag van de christelijke scheppingsleer. Lemaître was hier allerminst blij mee, want hij vreesde dat hij hierdoor de risee zou worden van de wetenschappelijke wereld. Hij reisde zelfs naar het Vaticaan om de paus ervan te overtuigen niet langer zijn kosmologisch model als bevestiging van de bijbelse scheppingsverhalen te gebruiken.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Geloof en wetenschap</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dat Lemaître zowel natuurkundige als priester is, maakt het zo interessant om na te gaan hoe hij dacht over geloof en wetenschap. Sommigen blijven het een mysterie vinden hoe Lemaître als wetenschapper zijn kosmologische theorie kon blijven verdedigen zonder in tegenspraak te komen met zijn geloof.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Voor Lemaître zijn geloof en wetenschap ‘twee wegen naar de waarheid’. Wetenschap en geloof bevinden zich op verschillende niveaus en spreken niet dezelfde taal. Wetenschap en geloof zijn geen rivaliserende verklaringen van de werkelijkheid die elkaar op hetzelfde domein bekampen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Bio van Georges Lemaître</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Georges Lemaître is geboren in 1894, in <em>Charleroi</em>, als oudste van vier zonen. De jonge Lemaître studeert vanaf 1911 voor mijningenieur aan de <em>KU Leuven</em>. Tegelijk volgt hij een opleiding T<em>homistische wijsbegeerte</em>. Het is toen al tekenend voor zijn dubbele interesse: geloof en wetenschap.<br>Maar het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog maakt tijdelijk een eind aan zijn studies. Lemaître meldt zich aan bij het Belgische leger, en belandt in 1915 als infanterist aan het <em>IJzerfront</em>. Hij blijft er tot het einde van de oorlog, en wordt er zelfs gedecoreerd. Na de oorlog herbegint hij zijn studies, maar hij kiest nu voor natuur- en wiskunde. Tegelijk treedt hij in, in het seminarie van <em>Mechelen</em>. Daarna begint hij een internationale carrière als wetenschapper. Hij vertrekt als onderzoeker naar <em>Cambridge</em>, daarna naar <em>Canada</em>, en hij schrijft uiteindelijk zijn doctoraat aan het beroemde <em>MIT</em> in de <em>Verenigde staten</em>.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Hoyle en ook Einstein twijfelen eerst</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De oerknaltheorie wordt eerst op scepsis onthaald. <em>Fred Hoyle</em> was aanvankelijk een fel tegenstander van de oerknal. In 1949 werden <em>Hoyle</em> en zijn collega <em>George Gamow</em> (als voorstander van de oerknalidee) uitgenodigd om voor de BBC over de oorsprong van het heelal te debatteren. Tijdens dat gesprek maakte Hoyle een snerende opmerking in de richting van Gamow over de theorieën die wijzen op een temporeel begin van het heelal: “<em>These theories were based on the hypothesis that all the matter in the universe was created in one <strong>big bang</strong> at a particular time in the remote past.</em>” De term Big Bang was daarmee geïntroduceerd en bleef plakken. Men heeft nadien nog wel pogingen ondernomen om de naam te veranderen – Hoyle had het immers als een scheldwoord gebruikt – maar die pogingen bleven tevergeefs. En zo spreken we vandaag nog altijd over de ‘oerknal’.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img decoding="async" width="1024" height="583" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/einsteinlemaitre-1024x583.jpg" alt="" class="wp-image-6631" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/einsteinlemaitre-1024x583.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/einsteinlemaitre-300x171.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/einsteinlemaitre-768x437.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/einsteinlemaitre.jpg 1072w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption">Albert Einstein en Georges Lemaître</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Ook <em>Albert Einstein</em> twijfelt eerst, maar draait volledig bij na een lezing van Lemaître, en zegt &#8220;<em>Dit is de mooiste en meest bevredigende uitleg over het ontstaan van het heelal, die ik ooit heb gehoord</em>.&#8221; Pas in 1964 vindt men empirisch bewijs van de oerknal, wanneer ingenieurs <em>Penzias</em> en <em>Wilson</em> per ongeluk kosmische achtergrondstraling opvangen met een radioantenne. Zoals Lemaître voorspelde, zijn er in die kosmische straling nog sporen van de oerknal terug te vinden. Hij krijgt het nieuws op zijn sterfbed te horen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Geen Nobelprijs</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Lemaître was bescheiden, en heeft misschien daarom nooit de <em>Nobelprijs</em> fysica gekregen, als is hij wel een aantal keer genomineerd. Een vergissing die het Nobelprijscomité zelf lijkt recht te zetten bij de bekendmaking van de Nobelprijs fysica in 2011, aan twee fysici die ontdekt hebben dat het heelal sneller en sneller uitzet, en dus voort werkten op het inzicht van Lemaître. “<em>Het dient opgemerkt dat Lemaître in zijn artikel uit 1927 correct de vergelijkingen afleidde voor een expanderend heelal</em>”, zegt het Nobelprijscomité in 2011.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Georges Lemaître in enkele data</h2>



<ul class="wp-block-list">
<li>1894: geboren in Charleroi.</li>



<li>1911-1914: student mijningenieur in Leuven</li>



<li>1914-1919: vrijwilliger in het Belgische leger</li>



<li>1920: doctor in de natuurwetenschappen</li>



<li>1923: priesterwijding</li>



<li>1927: PHD aan MIT, publiceert artikel over uitdijing heelal. Eerste ontmoeting met Einstein.</li>



<li>1931: erkenning theorie oerknal door Einstein, publicatie in Nature.</li>



<li>1960: voorzitter pauselijke academie voor wetenschappen</li>



<li>1966: overlijden in Leuven</li>
</ul>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/georges-lemaitre-en-de-oerknal/">Georges Lemaître en de oerknal</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/georges-lemaitre-en-de-oerknal/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Paradox van Olbers</title>
		<link>https://heesen.online/paradox-van-olbers/</link>
					<comments>https://heesen.online/paradox-van-olbers/#comments</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 08 Nov 2022 14:45:11 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Kosmologie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Edgar Allen Poe]]></category>
		<category><![CDATA[Edwin Hubble]]></category>
		<category><![CDATA[Heinrich Wilhelm Olbers]]></category>
		<category><![CDATA[Paradox van Olbers]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=3335</guid>

					<description><![CDATA[<p>Het begrip donker in relatie tot het heelal is een probleem wat iedereen met het blote oog kan waarnemen: waarom is de hemel ’s nachts donker?</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/paradox-van-olbers/">Paradox van Olbers</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Op deze site heb ik het al vaker gehad over <em>donkere </em>materie en <em>donkere</em> energie in ons universum. Dat zijn nog immer zaken die de huidige wetenschap voor problemen stelt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar het begrip <em>donker</em> in relatie tot het heelal is ook nog een probleem wat iedereen met het blote oog kan waarnemen: waarom is de hemel ’s nachts donker? Er zijn ontelbaar veel sterren en zelfs complete sterrenstelsels in het heelal (ons Melkwegstelsel alleen al bevat 100 tot 400 miljard sterren en het waarneembare heelal bevat 100 tot 200 miljard sterrenstelsels). Al die sterren en sterrenstelsels zenden allemaal licht uit, maar toch is de hemel zwart/donker.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><img decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/melkweg2-1024x683.jpg" alt="" class="wp-image-3337" width="646" height="431" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/melkweg2-1024x683.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/melkweg2-300x200.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/melkweg2-768x512.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/melkweg2-1536x1024.jpg 1536w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/melkweg2-scaled.jpg 2048w" sizes="(max-width: 646px) 100vw, 646px" /><figcaption class="wp-element-caption">Onze Melkweg</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Nu is het inderdaad zo dat de lichtintensiteit afneemt met het kwadraat van de afstand en de sterren staan heel ver weg. Maar daar staat tegenover dat het aantal sterrenstelsels dat we kunnen zien, op dezelfde afstand, weer toeneemt met het kwadraat van de afstand (we gaan bij deze aanname uit van een verdeling van die stelsels over een bolvorm). Hoe verder we kijken hoe meer bolvormen we kunnen toevoegen, uiteindelijk zoveel dat, in welke richting we ook kijken, er uiteindelijk een stelsel zichtbaar moet zijn. We gaan er hierbij vanuit dat het heelal oneindig oud en groot is, en niet verandert – kosmologen noemen dat een ‘statisch’ heelal.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ter vergelijking: in een groot bos met alle bomen gelijkmatig verdeeld, zul je overal uiteindelijk tegen een boom aankijken en geen zicht hebben op de horizon daarachter.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="642" height="426" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/olbersbos.jpg" alt="" class="wp-image-3336" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/olbersbos.jpg 642w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/olbersbos-300x199.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 642px) 100vw, 642px" /><figcaption class="wp-element-caption">In een groot bos met gelijkmatig verdeelde bomen moet elke gezichtslijn uiteindelijk eindigen op een boom.</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Dus op elke pixel in ons beeld zit uiteindelijk een licht uitstralende ster of sterrenstelsel, en toch is de hemel zwart/donker. Hoe is dat te verklaren?</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1823 was er een Duitse natuurkundige, <em>Heinrich Olbers</em>, die zich al over dit probleem het hoofd brak. Wellicht de eerste correcte formulering van het probleem kwam van <em>Philippe de Chéseaux</em> in 1744, maar <em>Thomas Digges</em> had zich al in 1576 met het probleem beziggehouden. <em>Johannes Kepler</em> stelde in 1610 voor dat de oplossing was dat het universum niet oneindig groot was.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/olbers.jpg" alt="" class="wp-image-3338" width="266" height="353"/><figcaption class="wp-element-caption">Heinrich Wilhelm Olbers (1758-1840)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Maar hoewel Olbers dus niet de eerste was, is het toch de “<em>Paradox van Olbers</em>” gaan heten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De eerste, die mogelijk de huidige oplossing van de paradox van Olbers voorstelde, was in 1848 de dichter <em>Edgar Allan Poe</em> in zijn essay <em>Eureka</em>:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>“Were the succession of stars endless, then the background of the sky would present us a uniform luminosity, like that displayed by the Galaxy – since there could be absolutely no point, in all that background, at which would not exist a star. The only mode, therefore, in which, under such a state of affairs, we could comprehend the voids which our telescopes find in innumerable directions, would be by supposing the distance of the invisible background so immense that no ray from it has yet been able to reach us at all.”</em></p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/edgarallanpoex-922x1024.jpg" alt="" class="wp-image-3057" width="316" height="350" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/edgarallanpoex-922x1024.jpg 922w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/edgarallanpoex-270x300.jpg 270w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/edgarallanpoex-768x853.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/edgarallanpoex.jpg 962w" sizes="auto, (max-width: 316px) 100vw, 316px" /><figcaption class="wp-element-caption">Edgar Allen Poe (1809-1849)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph"><em>Lord Kelvin</em> stelde voor dat het licht van verder verwijderde sterren door stof in de ruimte werd geabsorbeerd. Dat idee leek in zijn tijd een redelijke oplossing, maar houdt tegenwoordig geen stand: als het stof het licht absorbeert, wordt het warmer en gaat daardoor zelf weer licht uitzenden. Dat zou wellicht kunnen zorgen dat er geen zichtbaar licht is, maar de totale hoeveelheid elektromagnetische straling zou gelijk blijven.</p>



<p class="wp-block-paragraph">We moeten dus aannemen dat de aanname van een “statisch” heelal niet helemaal juist is. Een aanvaardbare oplossing is daarom, geheel in de lijn van <em>Edgar Allen Poe</em>: laten we aannemen dat het heelal weliswaar onbegrensd is in de ruimte, maar begrensd is in de tijd, met andere woorden een begin heeft gehad. Dan kan het licht van sterren die verder van ons afstaan dan <em>CT</em>, met <em>C </em>de lichtsnelheid en <em>T </em>de leeftijd van het heelal, ons nog niet hebben bereikt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Een verdere toevoeging is nog het feit dat het heelal uitdijt. De uitdijing van het heelal werd ontdekt door <em>Edwin Hubble</em> in 1929. </p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/hubble.jpg" alt="" class="wp-image-3339" width="316" height="457"/><figcaption class="wp-element-caption">Edwin Hubble (1889-1953)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Hij zag dat het licht van verafgelegen sterren en sterrenstelsels zich &#8216;uitrekte&#8217; doordat ze snel van ons af bewegen. Dit fenomeen wordt &#8216;roodverschuiving&#8217; genoemd (bij geluid is dat het Dopplereffect). Het doet zich voor wanneer licht een langere golflengte krijgt en verschuift naar de rode kant van het elektromagnetische spectrum. De lichtgolven van objecten op grote afstand worden zo ver uitgerekt, dat ze infrarood worden. Menselijke ogen kunnen geen infraroodlicht zien en daardoor worden sterren en sterrenstelsels die heel ver van ons af staan, onzichtbaar voor ons.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="640" height="360" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/spectrum.jpg" alt="" class="wp-image-3340" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/spectrum.jpg 640w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/11/spectrum-300x169.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /><figcaption class="wp-element-caption">Het stralingsspectrum</figcaption></figure>
</div><p>Het bericht <a href="https://heesen.online/paradox-van-olbers/">Paradox van Olbers</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/paradox-van-olbers/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>1</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
