Volgens de legende die in de sagen wordt verteld, werd Erik de Rode voor drie jaar uit IJsland verbannen omdat hij tijdens een gevecht een andere man had gedood. Hij gebruikte die tijd om het ruige eiland Groenland te verkennen. Toen hij terug mocht keren, overtuigde hij andere Vikingen ervan om zich samen met hem op het nieuwe eiland te vestigen, en werd hij het hoofd van Groenland.

Wordt dit verhaal over de kolonisatie van Groenland door de archeologie ondersteund of is het slechts een mooi verhaal?

Erik de Rode: een legende is geboren

Rond 950 verwelkomde Thorvald Asvaldson een zoon genaamd Erik in de wereld. De roodharige Erik werd geboren in Noorwegen, tijdens het bewind van Haakon de Goede. Toen Thorvald echter een andere Viking doodde, werd hij veroordeeld tot ballingschap en migreerde het gezin naar Drangar in het noordwesten van IJsland, dat voor het eerst werd bewoond in 874.

IJsland

Tegen de tijd dat Thorvald en zijn familie in IJsland aankwamen, was de concurrentie om land hevig geworden. Maar Erik loste dit op door een goed huwelijk te sluiten. Hij trouwde met een lokale vrouw genaamd Thjodhild Jorundardottir. Ze verhuisden naar Haukadale en stichtten een gezin. Erik zou veel kinderen krijgen, waaronder Leif Erikson, Thorvald, Thorstein en Freydis. Het is evenwel niet duidelijk of Thjodhild de moeder was van alle kinderen van Erik.

Aardverschuiving

Het leven in IJsland bleek verre van rustig en idyllisch. De problemen begonnen met een aardverschuiving die de boerderij van Valthjof, de buurman van Erik en Thjodhild, verwoestte. Eriks slaven werden ervan beschuldigd de aardverschuiving opzettelijk te hebben veroorzaakt. Eyjolf, een familielid van Valthjof, nam wraak door Eriks slaven te vermoorden, waarop Erik wraak nam door Eyjolf te vermoorden.
Daarna verhuisde hij naar een andere nederzetting in IJsland, maar ook daar kreeg Erik weer problemen.

Verbannen

Erik verhuisde naar een eiland in het westen van IJsland en terwijl hij zich daar vestigde, vroeg hij een man genaamd Thorgest om zijn setstokkr te bewaren, die zijn familie uit Noorwegen had meegebracht. Dit zijn sierpilaren met een belangrijke religieuze waarde. Toen Erik klaar was met de bouw van zijn nieuwe huis, ging hij zijn pilaren weer ophalen, maar Thorgest weigerde ze terug te geven, dus stal Erik ze terug. Thorgest en zijn mannen achtervolgden Erik en in het daaropvolgende gevecht doodde Erik de zonen van Thorgest en enkele andere mannen. Dit leidde tot een vete tussen de twee mannen, waarbij beiden een groot aantal bondgenoten om zich heen hadden. Toen het probleem uiteindelijk in 982 werd opgelost tijdens de lokale Althing-bijeenkomst, werden Erik en zijn bondgenoten voor drie jaar uit IJsland verbannen.

Naar het grootste eiland

Erik ging samen met enkele van zijn verbannen metgezellen de zee op en vond een plek waar hij wel eens van had gehoord, maar die hij nog nooit had gezien: het grootste eiland ter wereld. Het zou bijna een eeuw eerder zijn ontdekt door de Viking Gunnbjorn Ulfsson, die voor de kust van IJsland uit koers was geraakt. Slechts enkele jaren voor Erik, in de jaren 970, zou de vogelvrije Snaebjorn Galti Homlsteinsson ook hebben geprobeerd zich met een groep kolonisten op Groenland te vestigen. Hij zou echter door een andere kolonist zijn vermoord tijdens een geschil over land en de kolonie zou door interne strijd uiteengevallen zijn.

Marketingtruc

Deze nieuwe plek had een extreem klimaat, met ongeveer 75% van het land bedekt met ijs en minder dan 25% van het land bewoonbaar. Volgens het verhaal keerde Erik in 985 terug naar IJsland en overtuigde hij ongeveer driehonderd Vikingen ervan om naar deze nieuwe plek, Groenland genaamd, te emigreren. Hij koos de naam blijkbaar als marketingtruc om de nieuwe nederzetting aan te prijzen.

Erik en zijn groep vestigen zich

Toen Erik zijn groep had verzameld, voeren 25 schepen uit, maar elf daarvan zonken onderweg. Eenmaal in Groenland vestigden de nieuwkomers zich in twee nederzettingen aan de zuidkust van het eiland, die de Oostelijke en Westelijke Nederzettingen werden genoemd. Volgens de sagen vestigde Erik zich in de Oostelijke Nederzetting. De Vikingen stichtten boerderijen in de buurt van zoetwaterbronnen, waar ze in de woeste omgeving landbouw konden bedrijven en vee konden houden.

Het Dorset-volk

In tegenstelling tot IJsland was Groenland al bewoond voordat de Vikingen arriveerden. Volgens de sagen vonden de eerste Vikingkolonisten bij hun aankomst sporen van eerdere bewoning, boten en artefacten. Deze waren afkomstig van het Dorset-volk, een paleo-eskimo-cultuur die van ongeveer 500 v.Chr. tot de 14e eeuw in het noordwesten van het eiland leefde, verspreid over Canada en Groenland. Hoewel de Vikingen het Dorset-volk moeten zijn tegengekomen, tonen DNA-studies geen bewijs van genetische vermenging, dus ook geen gemengde huwelijken, tussen het Dorset-volk en de Vikingen, hoewel dit gebaseerd is op een beperkte mtDNA-studie van de overblijfselen van 16 Dorset-mensen.

Qassiarsuk: de thuisbasis van Erik de Rode?

Volgens de sagen koos Erik de Rode voor zijn huis een stuk eersteklas landbouwgrond in het westen van Eriksfjord. Eriks boerderij werd bekend als Brattahlið, wat ‘steile helling’ betekent. Als leider van de kolonisten had Erik veel gezag. Daardoor werd Brattahlið een belangrijke en machtige plek in de nieuwe Noorse wereld. De sagen vermelden Brattahlið dan ook als de locatie van een van de eerste kerken in Groenland, na de bekering van Thjodhild tot het christendom. Maar in hoeverre zijn die sagen geloofwaardig?

Eriksfjord

Omdat er in Groenland maar weinig bewoonbaar land was, begonnen nieuwsgierige ontdekkingsreizigers in de 19e eeuw rond te snuffelen in Eriksfjord. Ze vonden menselijke botten en stukjes stof, maar verder niets. In 1926 ontdekten de Deense wetenschappers Poul Nørlund en Aage Roussell een trapeziumvormige kist in Qassiarsuk. Toen ze de kist openden, bleek deze leeg te zijn. Ze gingen verder met graven en vonden uiteindelijk een lichaam en een steen met een runeninscriptie. Ze hadden bewijs dat de Vikingen in Qassiarsuk waren geweest, maar het graf was slechts het begin van hun ontdekkingen.

Brattahlið gevonden?

In 1932 reisden archeologen onder leiding van Poul Nørlund, met hulp van het Nationaal Museum van Denemarken en de Zweedse archeoloog Mårten Stenberger, weer naar Groenland. In Eriksfjord vonden ze ruïnes van turf en steen en voerden ze grootschalige opgravingen uit in het dorp Qassiarsuk. Uit de grond kwamen bouwwerken tevoorschijn die overeenkwamen met Noorse architectonische ontwerpen.
De eerste opgravingen in Qassiarsuk brachten meerdere boerderijen en 18 bouwwerken aan het licht, waaronder woningen, schuren, opslagplaatsen en een kerk. Velen geloven dat deze plek het legendarische Brattahlið uit de sagen is en mogelijk de thuisbasis van Erik de Rode, hoewel er nog steeds enige scepsis bestaat.

Ontbrekende bouwwerken

Bij opgravingen in Qassiarsuk werd een wetsteen gevonden met een gravure van Thors hamer, wat erop wijst dat sommige Noorse Groenlanders banden onderhielden met het Noorse pantheon uit het Vikingtijdperk in Scandinavië. Nørlund en Stenberger vonden echter ook ruïnes van een kerk in Qassiarsuk. Deze kerk dateert van na de 10e eeuw, wat erop wijst dat ze geen verband houdt met het verhaal van Erik de Rode.
Gezien de belangrijke rol die de bekering van Groenland tot het christendom in zijn saga speelt, zou er dan echt een Brattahlið zonder de kerk van Thjodhilde hebben bestaan?

Geen kerk, wel een Althing locatie?

Tijdens de opgravingen in Qassiarsuk in 1932 ontdekte Nørlund turf- en stenen muren die hij interpreteerde als bouwwerken voor tijdelijke bezoekers, samen met tentringen en haarden. Dit bewijs heeft sommige archeologen doen vermoeden dat er mogelijk een vergaderplaats of Althing-locatie in Qassiarsuk was. Geschreven bronnen vermelden dat er wetgevers in Brattahlið woonden, wat suggereert dat het ook als vergaderplaats zou kunnen hebben gefungeerd.

Dierlijke resten

Tijdens de opgravingen in 1932 vonden archeologen ook een afvalberg vol met botten van dieren. Groenland verschilde in veel opzichten van het middeleeuwse Scandinavië, onder andere wat betreft de fauna. In Groenland kwamen walrussen, zadelrobben en gewone zeehonden veel voor in de wateren. Bij opgravingen van Noorse boerderijen in Groenland worden veel botten van zeehonden gevonden. De afvalbergen bevatten ook botten van kariboes, wat aantoont dat er ook op deze dieren werd gejaagd.

Dieet van zeevruchten

Botten van runderen, schapen en geiten getuigen van de aanwezigheid van andere dieren die werden gebruikt voor zuivelproducten en wol. Chemische analyse toont aan dat de Vikingen in de loop van de tijd een meer op zeevruchten gebaseerd dieet gingen volgen. Aanvullende analyse heeft aangetoond dat er in de oostelijke nederzetting meer mariene eiwitten werden geconsumeerd dan in de westelijke nederzetting.

Walrusivoor

De Vikingen kwamen ook grote kuddes walrussen tegen in de Disko-baai. De jacht op walrussen bleek een lucratieve onderneming voor de Vikingen, die zich bezighielden met de Europese ivoorhandel. Archeologen zijn er echter niet van overtuigd dat de jacht op walrussen een belangrijke factor was in de Noorse kolonisatie van Groenland. Onderzoek wijst eerder uit dat op het hoogtepunt van de Noorse kolonisatie in Groenland de export van walrusivoor naar Europa groot was, wat suggereert dat dit een onverwachte maar lucratieve markt voor de kolonisten was.

Thjodhildes kerk en een dodelijke epidemie

In 1003 arriveerde een nieuwe golf immigranten in Groenland. Ze brachten veel mee naar het eiland, waaronder een golf krachtige ziektekiemen. Erik de Rode bezweek aan een epidemie die het Noorse Groenland teisterde net toen een nieuw millennium aanbrak. Als pionier, ontdekkingsreiziger, kolonist, moordenaar en leider wordt hij herinnerd als een van de laatste legendarische Vikingen.
Zijn laatste rustplaats blijft een mysterie.

Turfkerk en begraafplaats

In 1961 werden bij de bouw van een schoolhostel in Qassiarsuk menselijke schedels gevonden. De botten werden naar een laboratorium gestuurd, waar uit analyse bleek dat ze uit de periode van de Noorse kolonisatie stamden. Er werd serieus begonnen met opgravingen en archeologen en fysisch antropologen groeven een kleine turfkerk en een begraafplaats op. Ze groeven 155 graven op rond het kerkhof.

Koolstofdatering

Uit een analyse van de skeletresten bleek dat mannen en vrouwen gescheiden waren begraven, waarbij de vrouwen in het noordelijke deel van het kerkhof waren begraven en de mannen in het zuidelijke deel. Archeologen hebben negen van de skeletten onderzocht met behulp van koolstofdatering. De lichamen bleken te dateren uit ca. 1000-1100/1200.

Verschillende aspecten van deze ontdekking wekten de nieuwsgierigheid van degenen die bekend waren met de saga over Erik de Rode. Het leek erop dat de kerk van Thjodhilde eindelijk was gevonden. Als dat zo was, konden archeologen dan verwachten dat ze Erik de Rode in de buurt zouden vinden?

De ondergang van Viking-Groenland

In het begin van de 15e eeuw vond in Groenland de bruiloft plaats van Sigrid Bjornsdottir en Thorstein Olafsson, werd een heks op de brandstapel verbrand en verdwenen de Vikingen van het eiland. Wetenschappers hebben vele theorieën voorgesteld om de verdwijning van de Vikingen uit Groenland te verklaren. De meeste verklaringen zoeken buiten Groenland naar externe katalysatoren. In de 13e eeuw vond er een vulkaanuitbarsting plaats die het klimaat afkoelde en leidde tot meer zee-ijs en oceaanstormen.

Olifant- in plaats van walrus-ivoor

De geleidelijke stijging van de zeespiegel kan ook het leven in Groenland hebben veranderd. Rond dezelfde tijd openden Europese landen handelsroutes met Sub-Sahara Afrika, waar olifanten voor ongekende concurrentie op de ivoormarkt zorgden. En dan was er nog de pest, die de Europese handelspartners van Groenland decimeerde.

Thule-volk

Hoewel al deze verklaringen ertoe kunnen hebben geleid dat de Vikingen Groenland hebben verlaten, blijven wetenschappers verdeeld over de vraag of er sprake was van één dramatische gebeurtenis, een massale uittocht of een geleidelijke bevolkingsafname. Door de achteruitgang van de Vikingen raakte Groenland niet onbevolkt, want het Thule-volk migreerde naar het gebied en vormt de voorouders van de huidige inheemse Groenlanders.

Het bericht Groenland en Erik de Rode verscheen eerst op HEESEN Online.

Ejnar Mikkelson

Ejnar Mikkelsen werd op 23 december 1880 geboren in Jutland en maakte vanaf zijn veertiende zijn eerste zeereizen. Verhalen over poolexpedities interesseerden hem zeer. Hij wilde zelf ook dolgraag zo’n expeditie ondernemen. Op 16-jarige leeftijd liep hij van Stockholm naar Göteborg (ongeveer 515 kilometer) om de reiziger Zweedse ballonvaarder Salomon August Andree¹ over te halen hem mee te nemen op zijn reis per luchtballon naar de geografische noordpool. Mikkelsen smeekte om mee te mogen op deze noodlottige missie, maar gelukkig voor hem zei Andree nee. Allen kwamen om.

Mikkelsen slaagde hier niet in. Wel mocht hij in 1900 deelnemen aan de Deense Amdrup-expeditie naar Groenland. Daarna nam hij van 1901 tot 1902 deel aan de Baldwin-Ziegler-expeditie naar Frans Jozefland en leidde hij van 1906 tot 1908 een Engels-Amerikaanse poolexpeditie. Tijdens deze expeditie werden enkele honderden kilometers per slee over het ijs van de Beaufortzee afgelegd.
Ejnar Mikkelsen stelde vast dat er zich geen land bevond ten noorden van Alaska en beschreef de expeditie in zijn werk Conquering the Arctic Ice (1909).

Memorabele expeditie

Een van Mikkelsens meest memorabele tochten is de expeditie die liep van 1909 tot 1912.
De Deen reisde toen naar noordoost Groenland om de verloren kaarten en dagboeken van de ontdekkingsreiziger Ludwig Mylius-Erichsen² te vinden. Deze waren rond 1907 verloren gegaan. Mikkelsen vond de kaarten en de dagboeken, maar toen hij terugkeerde naar de kust bleek zijn schip te zijn verwoest door het ijs en de achtergebleven bemanningsleden vertrokken in een zeilbootje.

Mikkselsen bracht samen met zijn ingenieur Iversen gedwongen twee winters door op Groenland. Na twee jaar werden ze uiteindelijk gered door een Noorse zeiler. Mikkselsen beschreef deze expeditie in het werk Lost in the Arctic (1913).

Het verhaal van Mikkelson

Verhalen over ontdekkingsreizen staan ​​bol van extreme ontberingen, zowel fysiek als mentaal. “Seksueel en sociaal moet de poolreiziger besluiten om uitgehongerd te worden“, schreef de Britse poolreiziger Apsley Cherry-Garrard³, herinnerend aan de isolatie die hij in Antarctica ervoer.

In 1906 vertrok een Deense expeditie onder leiding van Ludvig Mylius-Erichsen om de noordoostkust van Groenland te verkennen en meer dan zes breedtegraden te verkennen. Ejnar Mikkelsen was geen lid van die expeditie, maar net als vele anderen die geïnteresseerd waren in poolexpedities, wachtte hij op nieuws over de ambitieuze expeditie.
In 1908 vernamen Mikkelsen en de rest van de wereld dat Mylius-Erichsen en twee metgezellen, luitenant Hoeg Hagen en een Inuit genaamd Jorgen Bronlund, allen omgekomen waren. Bronlund, de laatste overlevende, had een vaste depot bereikt voordat hij stierf. Op zijn lichaam droeg hij een verslag van de strijd van de groep. De meeste dagboeken en observaties van de expeditie waren echter achtergelaten en verdwenen.
Ejnar Mikkelsen was vastbesloten ze terug te vinden en het werk te bewaren waarvoor de drie mannen waren gestorven.

De Alabama zet koers

Mikkelsen was al sinds zijn veertiende op zee en had al verschillende poolexpedities achter de rug, dus zijn geloofwaardigheid was ijzersterk geworden en toen hij zich aanmeldde om een ​​expeditie te leiden naar de overblijfselen van de Erichsen-groep, kreeg hij brede steun. Gefinancierd door de Deense overheid en de rest door particuliere bijdragen, kocht hij in 1909 een kleine sloep genaamd de Alabama. Deze sloep was niet bedoeld voor het ijs, maar werd desalniettemin volgeladen met voorraden voor 18 maanden. Naast Mikkelsen bestond de kleine bemanning uit slechts zes anderen: luitenant Wilhelm Laub van de Royal Navy, luitenant C.H. Jorgensen van de infanterie, timmerman Carl Unger, monteur Aangaard en de stuurlieden Hans Olsen en Georg Paulsen. Ze vertrokken op 20 juni 1909.

De ene tegenslag na de andere

Het begon slecht. Het weer was slecht en de sledehonden waren ziek. Een voor een gingen ze dood, en toen Mikkelsen een dierenarts vond, gaf hij aan dat de dieren ten dode opgeschreven waren. Met tegenzin lieten de mannen de overgebleven zieke honden inslapen. Gelukkig was Mikkelsen bevriend met de mensen van het nabijgelegen eiland Ammassalik, die hij tijdens de Amdrup-expeditie had ontmoet. Hij kocht 47 gezonde honden van hen, maar de tussenstop vertraagde de aankomst van de expeditie in IJsland.

Intussen was de monteur Aagaard “ziek geworden“, zoals Mikkelsen het voorzichtig uitdrukte. In werkelijkheid kampte hij met een alcoholverslaving, wat hem duidelijk ongeschikt maakte voor de reis. Ze zetten hem af in een klein IJslands dorpje en telegrafeerden vervolgens naar het nabijgelegen marineschip Islands Folk. Waren er vrijwilligers die verstand hadden van een motor? Ze stuurden hun enthousiaste assistent-machinist, een jongeman genaamd Iver Iversen.
Zijn aanstelling was zo kort van tevoren dat hij geen kans had om regelingen te treffen of afscheid te nemen van zijn dierbaren. Nadat de personeelszaken waren opgelost, nam de Alabama afscheid van de Islands Folk, en daarmee ook van de wereld die ze kenden. Ze zetten hun tocht voort naar de koude noordelijke wateren. Het slechte weer bleef hen parten spelen. Eind augustus zat de Alabama vast in het ijs bij Shannon Island, zo’n 300 km van waar Erichsens gezelschap de winter had doorgebracht.

Erbarmelijk werk

Voordat de winter echt begon, vertrok Mikkelsen met Iversen en Jorgensen voor een eerste verkenningstocht. Sleeën in de herfst, gaf hij toe, was erbarmelijk werk en ze verloren verschillende honden. Ze bereikten echter wel hun doel: het depot op Lambert’s Land, waar Jorgen Bronlund was overleden. Zijn lichaam was er nog steeds, geconserveerd door de arctische kou, en ze zochten het af naar aanwijzingen. Alle gegevens die hij bij zich had, waren al verzameld, dus begroeven ze hem plechtig en trokken verder.
Het kleine gezelschap splitste zich op om de omgeving te verkennen, op zoek naar Erichsens laatste kamp, ​​zonder succes. Met de naderende winter en de beperkte voorraden keerden ze terug. Na een moeilijke reis – ze raakten door hun voedsel en brandstof heen en verloren veel honden – voegden ze zich weer bij de Alabama-bemanning in hun winterkwartier op Shannon Island. De bemanning bracht de winter zo goed mogelijk door, wist zich warm en gevoed te houden en raakte niet vergiftigd door bedorven voedsel. Dat is het toppunt van luxe tijdens een poolexpeditie.

Jorgensen raakte echter ernstig bevroren en in het voorjaar was hij nog steeds niet fit genoeg om te sleeën. Hoewel zijn plaatsvervanger buiten dienst was, zette Mikkelsen door. Luitenant Laub, Olsen en Poulson zouden hem en Iversen vergezellen voor de eerste etappe.

In het spoor van Mylius-Erichsen

De reis verliep traag. Het weer was nog steeds zo slecht, en ze hadden zoveel gewicht aan voorraden en zo weinig gezonde honden over dat ze in etappes moesten reizen. Voor elke kilometer die ze vooruitkwamen, moesten ze drie kilometer afleggen. Hoewel ze niet zo ver waren gekomen als ze hadden gehoopt, namen Iversen en Mikkelsen op 10 april afscheid van hun drie metgezellen. Ze zetten hun reis voort, terwijl de andere drie terugkeerden naar het schip. Wetende dat ze de Alabama misschien niet zouden terugvinden voordat het schip uit het ijs was bevrijd en kon ontsnappen, schreef Mikkelsen een geruststellend bericht aan zijn voormalige kapitein, Amdrup. Als ze niet met de Alabama zouden terugkeren, schreef hij, was er geen reden tot bezorgdheid. Hij en Iversen zouden een passerend schip vinden om hen naar huis te brengen. Hij schreef ook dat er geen reden was om een ​​hulpmissie te sturen. Elke poging om hen te vinden zou als zoeken naar een speld in een hooiberg zijn.

Iversen en Mikkelsen bleven noordwaarts worstelen. Nadat ze een stuk landinwaarts ijs, bezaaid met dodelijke kloven en onbegaanbare kliffen, hadden overgestoken, bereikten de twee de Danmark Fjord, met een aantal honden achter zich aan. Daar begonnen ze de voetsporen van Erichsens verloren groep te volgen. Eind mei vonden ze een steenhoop en de overblijfselen van een kamp, ​​met een briefje dat Erichsen had achtergelaten. Het was hartverscheurend optimistisch: ze hadden honger geleden en gevochten, maar hadden onlangs wild gevonden en hoopten hun schip binnen zes weken te bereiken door de kust te volgen.

“Arme kerels,” riep Iversen hardop uit. “Zo blij en hoopvol hier – en toen – wat ze allemaal voor het einde moeten hebben meegemaakt!” Een paar dagen later bereikten ze een tweede cache en vonden nog een bericht. Wat daar geschreven stond, zou dienen als antwoord op het mysterie van Erichsens dood. De lichamen van Erichsen en Hogan werden nooit gevonden.

Het niet-bestaande Pearykanaal

De brief beschreef op aangrijpende wijze de strijd van de expeditie, maar wat Mikkelsen het meest trof, was een geografische onthulling: “Het Pearykanaal bestaat niet.”
Robert Peary⁴ was een Amerikaanse ontdekkingsreiziger die vooral bekend was omdat hij de Noordpool niet had ontdekt. ​​Tijdens een eerdere expeditie naar Groenland in 1892 had hij een lange strook van de kust in kaart gebracht. Op deze kaart plaatste hij een zeekanaal dat Pearyland scheidde van het vasteland van Groenland.
Volgens zijn verslag had hij het hele kanaal, en zelfs een aantal eilanden erin, waargenomen vanaf een uitkijkpunt op Navy Cliff. Deze vermeende ontdekking van de noordpunt van Groenland en het land daarachter maakte Peary in eerste instantie beroemd.

Tegenwoordig geloven veel historici dat Peary opzettelijk loog over zijn ontdekking. Een van de mannen die hem vergezelde, een gerespecteerd ontdekkingsreiziger genaamd Eivind Astrup, hield vol dat Groenland zich ver voorbij Navy Cliff uitstrekte. En er was geen kanaal. Maar de officiële steun ging naar de politiek slimme Peary. Helaas pleegde Astrup in 1896 zelfmoord, op slechts 24-jarige leeftijd, voordat zijn gelijk kon worden bewezen. Peary’s observaties vormden de basis voor de kaarten die zowel Erichsen als Mikkelsen hadden gebruikt, en beide partijen hadden hun plannen gebaseerd op het bestaan ​​van een open waterweg. Die waterweg, legde Mikkelsen uit, zou hen in staat hebben gesteld de beschaving veel sneller te bereiken dan een reis langs de oostkust van Groenland. Erichsens groep had hetzelfde probleem ondervonden, en dat had waarschijnlijk bijgedragen aan hun dood.

Het doel van de expeditie was nu in ieder geval bereikt. Mikkelsen en Iversen konden de lange weg naar huis overdenken, wetende dat ze tenminste de belangrijke ontdekkingen van Erichsen, Hogan en Bronlund hadden teruggevonden.

Een wanhopige tocht

De Alabama was meer dan 1200 km verderop. Het seizoen was vergevorderd. Ze hadden nog maar zeven uitgeputte honden over en bijna geen eten. Naarmate de honden verder verzwakten, voelde Mikkelsen ook zijn krachten afnemen. Begin juni kon hij niet meer lopen. Hij had last van spierpijn, gezwollen gewrichten en donkerpaarse kneuzingen over zijn hele lichaam. Iversen hielp hem op de slee en liet het grootste deel van hun overgebleven spullen achter, zodat hun zwakke honden Mikkelsen konden trekken. Hoewel hij het aanvankelijk niet wilde toegeven, had hij scheurbuik gekregen.

Iversen bleef opgewekt en toen ze naar het zuiden trokken, vonden ze wild en oude voedselvoorraden. De vitamine C in het verse vlees hielp Mikkelsen, die al snel kon lopen. Maar voor de meeste honden was het te laat en waren er al snel nog maar drie over. Dat aantal werd twee na de dood van Girly, Mikkelsens lievelingshond. Hoewel ze al een tijdje ziek was, wilde hij haar niet laten inslapen zoals hij anderen had laten doen, en ze had op de slee gereden. Maar uiteindelijk slachtten ze Girly af en voerden haar aan de laatste twee honden. Mikkelsen schreef dat hij wenste dat hij haar fatsoenlijk had kunnen begraven, met een grafsteen met de tekst: “Hier ligt Girly – haar korte leven van trouwe en onvermoeibare dienstbaarheid is ten einde.”

Achtergelaten

Iversen werd ook zwak en ziek naarmate ze verder trokken. Uiteindelijk werden ze gedwongen alles achter te laten – zelfs tenten, slaapzakken en dagboeken – in een laatste poging om Alabama te bereiken. Op 19 september bereikten ze haar. Maar wat een triomf had moeten zijn, werd een bittere teleurstelling. Ze was door het ijs vergaan en de andere vijf mannen waren op een passerende zeehondenjager naar huis gegaan.

De Alabama Cottage

Hun schok was verwoestend, verdovend. Geen van beiden vloekte of sprak zelfs maar. “Zo zelfverzekerd waren we,” schreef Mikkelsen weemoedig, “en nu zo volkomen alleen en hulpeloos.” Mikkelsen en Iversen bouwden een kleine hut van het wrak van het verloren schip. Met de resterende voorraden van de Alabama liepen ze geen direct gevaar om te verhongeren. De kleine, met zeildoek bedekte hut zou hen behoeden voor bevriezing.

Zonder kolen moesten ze de restanten van het schip langzaam in stukken snijden en verbranden. Zelfs toen kwamen de temperaturen in de hut zelden veel boven het vriespunt. Iversen nam het op zich om als kok te dienen. Hij was niet getalenteerd, en het beste wat over hun dieet gezegd kon worden, was dat het genoeg was om van te leven. Afgezien van dagelijkse ruzies met de buren – een familie poolvossen die hun restjes stalen – verliep de winter zonder noemenswaardige gebeurtenissen.

Een derde winter

Zodra de winter was aangebroken, begonnen ze aan een sleetocht. Het was geen poging tot zelfredding, maar een tocht om hun logboeken op te halen, die ze hadden achtergelaten tijdens hun wanhopige poging om de Alabama terug te krijgen. Een ijsbeer had hun depot ingebroken en Mikkelsens dagboek opgegeten, maar de meeste logboeken, met hun belangrijke wetenschappelijke ontdekkingen, waren onaangetast. Ze keerden terug naar de Alabama Cottage, vol vertrouwen dat er binnen zes weken een schip zou komen aanvaren om hen op te halen.

Het paar adopteerde zelfs zes babyhaasjes en zette ze in een doos in hun hut. De verzorging van en het spelen met hen was een welkome afleiding van het wachten. Half augustus was er echter nog geen schip aangekomen. Ze moesten het vreselijke vooruitzicht onder ogen zien om nog een jaar in het Noordpoolgebied te moeten doorbrengen. Het ergste was dat hun brandstof opraakte. Ze brachten de herfst door met een reeks hectische tochten heen en weer vanaf een Amerikaans depot, waar ze ontdekten dat er een schip was gestopt dat hen op slechts 25 km afstand miste.

Toen ze eenmaal gesetteld waren, was de verveling weer allesoverheersend. Toen Mikkelsen kiespijn kreeg, was hij aanvankelijk blij, want het was tenminste iets nieuws. Ze besteedden elke dag uren aan het bestuderen van een boek met ansichtkaarten en het bedenken van achtergrondverhalen voor de mensen die erop stonden. Ze adopteerden ook een ‘huisvos’ en noemden hem Prut. Het paar ondernam ontsnappingspogingen per boot en per slee, maar beide bleken onmogelijk. Wachten op redding en ondertussen proberen hun verstand te bewaren, was alles wat ze konden doen.

Onherkenbaar

Vroeg in de ochtend van 19 juli 1912 werd Mikkelsen wakker en zag Iversen, half aangekleed, door de kamer rennen om de kajuitdeur open te gooien. Mikkelsen keek verward toe toen Iversen “Goedemorgen!” riep. Toen besefte hij wat het betekende: na 28 maanden worstelen en wachten had een schip hen gevonden. De kleine Noorse walvisvaarder zette al snel acht mannen aan land. De bemanning staarde de twee ontdekkingsreizigers geschokt aan. De steward, die dacht dat ze gevaarlijke gekken waren, rende zelfs angstig terug naar het schip. Inderdaad, na meer dan twee jaar in de wildernis zagen Mikkelsen en Iversen er gehavend en wild uit.

Maar na de eerste schok verwelkomde de bemanning het tweetal aan boord. Kapitein Paul Lillenaes beantwoordde geduldig al hun vragen over wat ze tijdens hun driejarige afwezigheid hadden gemist. Hun koning was overleden. Kranten speculeerden over hun levensonderhoud. Toen ze voet aan wal zetten in Ålesund, Noorwegen, was een journalist een van de eersten die hen begroette.

Mikkelsen had niets dan lof voor Iversen, de last-minute toevoeging die hem bijna drie jaar had bijgestaan. De ingenieur had echter genoeg van het avontuur en keerde nooit meer terug naar het Noordpoolgebied. Ejnar Mikkelsen daarentegen bracht de rest van zijn carrière reizend van en naar Groenland door. Zelfs na zijn dood blijft hij daar sterk aanwezig. Sinds 2007 patrouilleert een Deens schip met zijn naam in de wateren rond Groenland.

¹ Salomon August Andrée (1854-1897) was een Zweedse technicus en ballonvaarder, vooral bekend van zijn poging om met een luchtballon de Noordpool te bereiken.

² Ludvig Mylius-Erichsen (1872-1907) was een Deense schrijver, etnoloog en ontdekkingsreiziger uit Ringkøbing. Hij was vooral een ontdekkingsreiziger van Groenland.

³ Apsley George Benet Cherry-Garrard (1886-1959) was een Engelse ontdekkingsreiziger van Antarctica. Hij was lid van de Terra Nova-expeditie en wordt geprezen om zijn verslag van deze expeditie uit 1922, ‘The Worst Journey in the World‘.

4 Robert Edwin Peary (1856-1920) was een Amerikaans ontdekkingsreiziger. Hij claimde in 1909 als eerste persoon de Noordpool te hebben bereikt, hetgeen tegenwoordig door velen als onwaarschijnlijk wordt gezien.

Het bericht Twee winters op Groenland verscheen eerst op HEESEN Online.