<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Paul Ehrenfest Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/paul-ehrenfest/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/paul-ehrenfest/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Fri, 23 Oct 2026 12:15:44 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Drie beslissende momenten</title>
		<link>https://heesen.online/drie-beslissende-momenten/</link>
					<comments>https://heesen.online/drie-beslissende-momenten/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 23 Oct 2026 12:15:42 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Kosmologie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Albert Einstein]]></category>
		<category><![CDATA[Conrad Habicht]]></category>
		<category><![CDATA[David Hilbert]]></category>
		<category><![CDATA[Eureka]]></category>
		<category><![CDATA[Michele Besso]]></category>
		<category><![CDATA[Paul Ehrenfest]]></category>
		<category><![CDATA[relativiteitstheorie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=8753</guid>

					<description><![CDATA[<p>Was er een beslissend moment waarop Albert Einstein zich realiseerde dat hij baanbrekende theorieën in de natuurkunde aan het ontwikkelen was?<br />
Nee, hij had niet een eureka-moment, hij had er drie, En de derde bezorgde hem gewelddadige hartkloppingen.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/drie-beslissende-momenten/">Drie beslissende momenten</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Was er een beslissend moment waarop <em>Albert Einstein</em> zich realiseerde dat hij baanbrekende theorieën in de natuurkunde aan het ontwikkelen was?<br>Nee, hij had niet een eureka-moment, hij had er drie, En de derde bezorgde hem gewelddadige hartkloppingen. </p>



<h2 class="wp-block-heading">De eerste</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De eerste vond plaats in mei 1905 in <em>Bern</em>. Na jarenlang te hebben geworsteld met de tegenstelling tussen de <em>Newtoniaanse</em> mechanica en de constante lichtsnelheid, bracht Einstein een middag door met debatteren over het dilemma met zijn vriend <em>Michele Besso</em><sup>1</sup>. Omdat hij geen antwoord kon vinden, gaf Einstein het op en ging naar huis. <br>De volgende ochtend trof de oplossing hem: de tijd is niet absoluut, en gelijktijdig-heid hangt volledig af van de beweging van de waarnemer. Hij haastte zich terug naar Besso&#8217;s huis en flapte eruit: &#8216;<em>Bedankt! Ik heb het probleem volledig opgelost.</em>&#8221; Binnen vijf weken voltooide hij zijn speciale relativiteitsartikel. Diezelfde maand bestempelde Einstein, in een brief aan zijn vriend <em>Conrad Habicht</em><sup>2</sup>, zijn artikel waarin hij lichte quanta voorstelde, als &#8220;<em>zeer revolutionair</em>&#8220;</p>



<h2 class="wp-block-heading">De tweede</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De tweede doorbraak kwam twee jaar later, in november 1907. Terwijl hij dag-droomde in zijn stoel bij het <em>Zwitserse</em> octrooibureau, vroeg Einstein zich af wat er met de zwaartekracht zou gebeuren in zijn nieuwe relativistische raamwerk. Zoals hij later beschreef in een lezing uit 1920, deed een plotselinge gedachte hem schrikken: als een persoon vrij valt, dan voelt hij zijn eigen gewicht niet. Einstein noemde dit &#8220;<em>de gelukkigste gedachte van mijn leven</em>&#8221; Het werd het gelijkwaardigheidsprincipe, ofwel het besef dat zwaartekracht en versnelling fysiek niet van elkaar te onderscheiden zijn. Deze gedachte vormde de conceptuele brug van de speciale naar de algemene relativiteitstheorie. </p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="800" height="427" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/einsteineureka1.jpg" alt="" class="wp-image-8755" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/einsteineureka1.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/einsteineureka1-766x409.jpg 766w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/einsteineureka1-300x160.jpg 300w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>



<h2 class="wp-block-heading">De derde</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De derde en meest diepgewortelde realisatie kwam in november 1915. <br>Acht jaar lang had Einstein zich door kronkelige differentiaalmeetkunde geworsteld om het gelijkwaardigheidsprincipe om te zetten in veldvergelijkingen. Hij werkte in <em>Berlijn</em> te midden van hevige concurrentie van wiskundige <em>David Hilbert</em><sup>3</sup>. Hij testte zijn nieuwste vergelijkingen op de afwijkende precessie van <em>Mercurius&#8217; perihelion</em>, een astronomische afwijking van 43 boogseconden per eeuw. Dit was een afwijking  die de wetten van Newton niet konden verklaren. Toen zijn berekening de exacte 43 boogseconden opleverde, ervoer Einstein hartkloppingen en schreef aan <em>Paul Ehrenfest</em><sup>4</sup> dat hij buiten zichzelf was van vreugde. Op dat moment bevestigde de natuur zijn theorie, nog voordat een telescoop dat deed.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img decoding="async" width="800" height="922" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/mercuriusperihelion.jpg" alt="" class="wp-image-8756" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/mercuriusperihelion.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/mercuriusperihelion-768x885.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/10/mercuriusperihelion-260x300.jpg 260w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> <strong>Michele Angelo Besso</strong> (1873–1955) was een Zwitsers-Italiaanse ingenieur die nauw samenwerkte met Albert Einstein. <br>Einstein noemde Besso &#8220;het beste klankbord van Europa&#8221; voor wetenschappelijke ideeën. In Einsteins oorspronkelijke artikel over de speciale relativiteitstheorie sloot hij het artikel af met de woorden: &#8220;Laat ik tot slot opmerken dat mijn vriend en collega M. Besso mij standvastig bijstond in mijn werk over het hier besproken probleem, en dat ik hem veel dank verschuldigd voor een waardevolle suggestie.&#8221; Besso stierf in Genève, 81 jaar oud. In een condoleancebrief aan de familie Besso schreef Albert Einstein: ‘Nu is hij mij ook een beetje voorgegaan door afscheid te nemen van deze vreemde wereld. Dit betekent niets. Voor ons gelovige natuur-kundigen heeft het onderscheid tussen verleden, heden en toekomst alleen de betekenis van een illusie, ook al is deze hardnekkig.&#8221; Einstein stierf een maand en drie dagen na zijn vriend, op 18 april 1955.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> <strong>Conrad Habicht</strong> (1876–1958) was een Zwitserse wiskundige en goede persoonlijke vriend van Albert Einstein. Samen met Maurice Solovine richtten de drie de Olympia Academie op, een informele vriendenkring die van 1902 tot 1904 in Bern bijeenkwam om natuurkunde en filosofie te bespreken. Habicht en Solovine waren de enige twee getuigen van Einsteins huwelijk met Mileva Maric in 1903. Habicht was de ontvanger van Einsteins brief uit 1905, waarin Einstein zijn <em>Annus mirabilis</em> beschreef.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>3</sup> <strong>David Hilbert</strong> (1862–1943) was een Duits wiskundige die wordt gerekend tot de invloedrijkste wiskundigen van de negentiende en begin twintigste eeuw. Alleen al zijn eigen ontdekkingen zouden hem deze eer geven, maar vooral zijn leiding-gevende rol in de wiskunde gedurende zijn leven en de door hem opgezette &#8216;kweekschool&#8217; van jonge veelbelovende en later veelal zeer belangrijke wiskundigen, zijn wat hem onderscheidt. Hij was gedurende het grootste deel van zijn carrière hoogleraar in de wiskunde aan de Universiteit van Göttingen. Hilbert legde hier, in samenwerking met zijn beste leerlingen, veel van het wiskundige fundament voor de kwantummechanica, met name het concept van de Hilbertruimte. Verder legde hij met zijn studenten, zoals de latere schaakkampioen Emanuel Lasker en later beroemde wiskundigen en filosofen als Hermann Weyl, en John von Neumann  grotendeels de richting vast waarin de wiskunde van de 20e eeuw zich zou ontwikkelen. Hij is beroemd om zijn <a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/23_problemen_van_Hilbert">23 problemen voor de twintigste eeuw</a>, die hij opgaf tijdens een voordracht op het Internationaal Wiskundecongres van 1900. Minder bekend is dat Hilbert in 1915 op het spoor was van de principes van de algemene relativiteitstheorie maar dat, voordat hij zijn conclusies kon publiceren, Albert Einstein hem voor was. Hilbert was daar niet echt rouwig om en gunde Einstein zijn primeur. Later werkten ze zelfs samen om de wiskundige aspecten van deze theorie verder uit te werken.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>4</sup> <strong>Paul Ehrenfest</strong> (1880–1933) was een in  Oostenrijk geboren Nederlands natuur-kundige (genaturaliseerd in 1922). Zijn wetenschappelijk oeuvre bestaat vooral uit bijdragen aan de statistische mechanica en de kwantummechanica. Hij studeerde in Wenen bij Ludwig Boltzmann en vanaf 1901 in Göttingen, toen een belangrijk centrum voor wiskunde en theoretische natuurkunde. Daar ontmoette hij de Russische wiskundige Tatiana Afanassjewa. In het voorjaar van 1903 bracht hij een kort bezoek aan Leiden waar hij enkele colleges van Hendrik Lorentz bezocht. In  1912 kwam Ehrenfest te werken als opvolger van Hendrik Lorentz aan de Rijksuniversiteit Leiden. Daar heeft hij mede door zijn enthousiasme een grote school gevormd, waartoe onder meer de natuurkundigen Johannes Burgers, Hendrik Casimir, Dirk Coster, Samuel Goudsmit, Hendrik Kramers maar ook de natuurkundige en econoom Jan Tinbergen behoorden. Zijn leerlingen spraken bewonderend over hem als &#8220;oom Socrates&#8221;. Ehrenfest was bevriend met beroemde natuurkundigen als Albert Einstein, Niels Bohr en Heike Kamerlingh Onnes, die soms bij hem op bezoek kwamen. In 1919 werd hij benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). De jonge natuurkundige Robert Oppenheimer verbleef in Leiden om met Ehrenfest te discussiëren, waartoe hij ook Nederlands leerde.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/drie-beslissende-momenten/">Drie beslissende momenten</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/drie-beslissende-momenten/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>George Eugene Uhlenbeck</title>
		<link>https://heesen.online/george-eugene-uhlenbeck/</link>
					<comments>https://heesen.online/george-eugene-uhlenbeck/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 27 Oct 2024 12:50:34 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[electron]]></category>
		<category><![CDATA[George Eugene Uhlenbeck]]></category>
		<category><![CDATA[Paul Ehrenfest]]></category>
		<category><![CDATA[Samuel Goudsmit]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6209</guid>

					<description><![CDATA[<p>“Toen begreep ik dat, aangezien elk kwantumgetal (zoals mij was geleerd) overeenkomt met een vrijheidsgraad van het elektron, het vierde Pauli-kwantumgetal moet betekenen dat het elektron een extra vrijheidsgraad heeft; met andere woorden, het elektron moet roteren!”</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/george-eugene-uhlenbeck/">George Eugene Uhlenbeck</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Op 6 december 1900 werd de theoretisch natuurkundige <em>George Eugene Uhlenbeck</em> geboren in <em>Batavia</em> (nu Jakarta) in een familie met een rijke militaire traditie. Hij verhuisde als kind naar <em>Nederland</em> en ontwikkelde een passie voor natuurkunde tijdens de middelbare school dankzij zijn leraar. Die gaf hem handleidingen voor de studie van differentiaal- en integraalrekening. Na zijn afstuderen in juli 1918 kon Uhlenbeck zich niet inschrijven aan een Nederlandse universiteit omdat de school waar hij vandaan kwam geen Grieks en Latijn in het curriculum had. Dat was toen een fundamentele voorwaarde voor toelating tot welke faculteit dan ook. Dankzij een Nederlandse overheidswet een jaar later, die studenten van wetenschappelijke disciplines vrijstelde van de vereiste van Grieks en Latijn, slaagde hij erin zich in januari 1919 in te schrijven aan de Universiteit van <em>Leiden</em>. Hier was zijn mentor <em>Paul Ehrenfest</em>.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="400" height="528" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/10/georgeuhlenbeck.jpg" alt="" class="wp-image-6211" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/10/georgeuhlenbeck.jpg 400w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/10/georgeuhlenbeck-227x300.jpg 227w" sizes="(max-width: 400px) 100vw, 400px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>George Eugene Uhlenbeck</em> (1900-1988)</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Praktijk en theorie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Toen Uhlenbeck jaren later hoogleraar werd, bewaarde hij slechts één ding in zijn bureau: een kleine foto van Ehrenfest die lacht. Lesgeven in Leiden was gratis: er was geen aanwezigheidsplicht voor cursussen en studenten werden behandeld als volwaardige onderzoekers, waardoor ze verantwoordelijk waren voor het vinden van problemen om te testen en te bespreken. Er was echter wel een verplichting om wat fundamenteel experimenteel onderzoek te doen, en dat maakte Uhlenbeck aanvankelijk niet erg enthousiast omdat hij theoreticus wilde worden,</p>



<p class="wp-block-paragraph">“<em>Je was verplicht om deze praktische test te doen waarbij je een experiment moest opzetten. Je moest minstens twee of drie middagen per week werken om je goed voor te bereiden, want voor het examen moest je een vooraf bepaald aantal experimenten doen. Deze experimenten waren buitengewoon interessant omdat ze veel formules bevatten.</em>”</p>



<h2 class="wp-block-heading">Rome</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Na zijn afstuderen in 1920 onderhield hij zichzelf aanvankelijk door wat colleges te geven op een middelbare school in Leiden, waarna hij zijn postdoctorale studie voortzette bij Ehrenfest. Deze laatste vroeg tijdens een les wie er interesse had in een baan als docent in <em>Rome</em>. Het was Uhlenbeck die solliciteerde en vervolgens gaf hij van 1922 tot 1925 bijles aan de zoon van de Nederlandse ambassadeur in Italië. Hij bracht de zomers echter door in Holland en behaalde in september 1923 het diploma van &#8220;<em>doctorandus</em>&#8220;.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Enrico Fermi</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In Rome begon Uhlenbeck de wiskundecursussen van <em>Federigo Enriques, Tullio Levi-Civita </em>en<em> Vito Volterra</em> te volgen en ontmoette hij <em>Enrico Fermi</em>. Er ontstond een diepe en oprechte vriendschap, die pas in november 1954 eindigde met de dood van Fermi. Dankzij Uhlenbecks aandringen ging Fermi in 1924 voor drie maanden naar Leiden, waar hij zijn eerste contacten had met Ehrenfest, een sleutelfiguur voor zijn persoonlijke en emotionele ontwikkeling na zijn slechte periode in Göttingen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In Rome begon Uhlenbeck zijn interesse in wetenschappelijk onderzoek opzij te zetten en zich te richten op historische studies. Gezien zijn vriendschap met Fermi is het interessant om op te merken hoe fundamenteel verschillend de twee waren. Het is bekend dat de Romeinse natuurkundige geen interesses had buiten de natuurkunde, behalve klimmen en bergtochten. Het was Uhlenbeck die Fermi, geboren en getogen in Rome, kennis liet maken met <em>Michelangelo&#8217;s Mozes</em>, bewaard in de kerk van <em>San Pietro</em> in <em>Vincoli</em>.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Natuurkunde of geschiedenis?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het eerste artikel dat ooit door Uhlenbeck werd gepubliceerd, ging precies over zijn historische studies en ging over de Nederlander <em>Johannes Heckius</em>, een van de vier oprichters van de <em>Accademia dei Lincei</em><sup>1</sup>. Meer dan een jaar lang hield hij zich niet bezig met natuurkunde. Het enige dat hem ervan weerhield om professioneel historicus te worden, was opnieuw het obstakel van Latijn en Grieks. Met deze twijfel verliet hij Rome in 1925 en keerde terug naar Nederland. Daar had hij een gesprek met zijn oom, de bekende hoogleraar <em>Sanskriet</em> en vergelijkende taalkunde in Leiden, <em>Christianus Uhlenbeck</em>. In dat gesprek vertelde die hem dat zijn intentie prijzenswaardig was, maar dat hij Grieks en Latijn moest leren. Intussen raadde hij hem aan om toch een doctoraat in de natuurkunde te halen omdat &#8220;<em>het, hoe zal ik het zeggen, praktischer klinkt</em>&#8220;. En verder adviseerde hij hem om zich op de hoogte te stellen van wat er in de wereld van de natuurkunde gebeurde en stelde voor dat hij met <em>Samuel Goudsmit</em> de ontwikkelingen van <em>Spektralzoologie</em> zou bestuderen (de naam die hij met Pauli gebruikte voor de studie van spectra).</p>



<h2 class="wp-block-heading">&#8220;Sem&#8221; Goudsmit en de spin van het electron</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Gedurende de hele zomer van 1925, omgedoopt tot &#8220;<em>Goudsmit-zomer</em>&#8220;, gaf Sem privélessen over spectra aan Uhlenbeck, waarbij verschillende onderwerpen aan bod kwamen. Onder deze waren <em>Landé</em>&#8217;s theorie voor de verklaring van het anomale <em>Zeeman-effect</em> en <em>Pauli</em>&#8217;s introductie van een nieuw kwantumgetal (het vierde) voor het elektron, waarmee hij zijn uitsluitingsprincipe kon formuleren. Het is in deze periode dat het concept van spin aan het licht kwam. </p>



<p class="wp-block-paragraph">In Uhlenbecks herinnering:</p>



<p class="wp-block-paragraph">“<em>Toen begreep ik dat, aangezien elk kwantumgetal (zoals mij was geleerd) overeenkomt met een vrijheidsgraad van het elektron, het vierde Pauli-kwantumgetal moet betekenen dat het elektron een extra vrijheidsgraad heeft; met andere woorden, het elektron moet roteren!</em>” De notitie waarin de ontdekking wordt gemeld, is gedateerd op 17 oktober 1925. Een paar dagen eerder had Ehrenfest <em>Lorentz</em> gevraagd “<em>om een ​​mening over een zeer briljant idee van Uhlenbeck over spectra</em>”. Lorentz, die in Nederland een absolute autoriteit was, maakte wat berekeningen en ontdekte een (bekende) moeilijkheid met betrekking tot magnetische energie. De twee natuurkundigen (Goudsmit en Uhlenbeck) waren nu ontroostbaar en vertelden Ehrenfest dat ze de notitie niet zouden publiceren omdat het onzin was, maar hij antwoordde: “J<em>ullie zijn allebei jong, jullie kunnen je een domheid permitteren</em>”.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Na de publicatie ontstond er grote ophef in de internationale natuurkundegemeenschap. Toen <em>Niels Bohr</em> naar Leiden vertrok, waar de viering van Lorentz’ vijftigste verjaardag gaande was, was er bij elke halte wel iemand (<em>Pauli, Einstein, Ehrenfest </em>himself) die hem om zijn mening over spin vroeg. Toen hij op de terugweg bij Pauli in Hamburg stopte, was Bohr ervan overtuigd dat dit een grote stap voorwaarts was. Pauli, sceptisch, antwoordde: “<em>Eine neue Kopenhagener Irrlehre</em>” (Een nieuwe Kopenhagense ketterij).</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="598" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/10/kamerlinghonnesladmeeting.jpg" alt="" class="wp-image-6212" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/10/kamerlinghonnesladmeeting.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/10/kamerlinghonnesladmeeting-300x224.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/10/kamerlinghonnesladmeeting-768x574.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Leiden, Kamerlingh-Onnes Laboratorium (Juli 1927) ter ere van het bezoek van Dirac aan Leiden<br>Voorste rij v.l.n.r. <strong>George Eugene Uhlenbeck</strong>, Helmut Hönl, Henri Bernard Joseph Florin, Hendrik Julius Johan Govers, Adriaan Daniël Fokker, Hendrik Anthony Kramers, <strong>Samuel Abraham Goudsmit</strong><br>2e rij v.l.n.r. Karel Frederik Niessen, Paul Adrien Maurice Dirac, Julius Robert Oppenheimer, Josephus Spier, Tatjana Ehrenfest-Afanassjewa, <strong>Paul Ehrenfest</strong>, Jan Woltjer<br>3e rij v.l.n.r. Roelf Krans, Lev Solomonovich Polak</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Nobelprijs?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Hoewel verschillende malen genomineerd kregen Goudsmit en Uhlenbeck nooit de Nobelprijs voor de ontdekking van de elektronspin. Het verzet van Pauli speelde hierin een grote rol. De reden was dat <em>Ralph Kronig</em>, Pauli’s toenmalige assistent, nog voor Goudsmit en Uhlenbeck op hetzelfde idee van de elektronspin was gekomen en daarmee bij Pauli had aangeklopt voor verificatie. Pauli verwierp het idee waarop Kronig besloot om zijn idee niet te publiceren. Hoewel Nobelprijswaardig zorgde de kwestie Pauli-Kronig ervoor dat het Nobelcomité de prijs hiervoor nooit uitreikte.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wel kreeg Uhlenbeck in 1964 de <em>Max Planck-medaille</em> (samen met Goudsmit),</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> De <strong>Accademia dei Lincei</strong> is een Italiaans wetenschappelijk genootschap, opgericht in 1603 en gevestigd in Rome aan het <em>Palazzo Corsini</em>. De Accademia is vernoemd naar de lynx, een dier met een scherp zicht, een onontbeerlijke eigenschap in een tijd zonder telescopen en microscopen. <em>Federico Cesi</em>, een aristocraat uit Umbria richtte de academie op samen met de Nederlander <em>Johannes van Heeck</em> en twee stadsgenoten, de wiskundige <em>Francesco Stelluti</em> en de veelzijdige geleerde <em>Anastasio De Filiis</em>. </p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/george-eugene-uhlenbeck/">George Eugene Uhlenbeck</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/george-eugene-uhlenbeck/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Genialiteit leidt tot (zelf)moord</title>
		<link>https://heesen.online/genialiteit-leidt-tot-zelfmoord/</link>
					<comments>https://heesen.online/genialiteit-leidt-tot-zelfmoord/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 30 Aug 2023 14:41:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Albert Einstein]]></category>
		<category><![CDATA[Ernest Rutherford]]></category>
		<category><![CDATA[Ludwig Boltzmann]]></category>
		<category><![CDATA[Niels Bohr]]></category>
		<category><![CDATA[Paul Ehrenfest]]></category>
		<category><![CDATA[Wilhelm Ostwald]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=4403</guid>

					<description><![CDATA[<p>Er wordt wel gezegd dat waanzin en genialiteit twee uitersten van een cirkel zijn en derhalve weer naast elkaar liggen. Als men de grip op het leven kwijtraakt, zoekt men een uitweg, die soms zelfmoord is. Hier het verhaal van twee geniale wetenschappers en de manier waarop zij aan zijn einde komen.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/genialiteit-leidt-tot-zelfmoord/">Genialiteit leidt tot (zelf)moord</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Er wordt wel gezegd dat waanzin en genialiteit twee uitersten van een cirkel zijn en derhalve weer naast elkaar liggen. Als men de grip op het leven kwijtraakt, zoekt men een uitweg, die soms zelfmoord is. Hier het verhaal van twee geniale wetenschappers en de manier waarop zij aan zijn einde komen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Ludwig Boltzmann</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Ludwig Boltzmann,</em> een bekende natuurkundige. Zijn wetenschappelijke ontdekkingen zijn een van de grootste in de menselijke geschiedenis. Je hebt zijn naam vast wel eens gehoord op de middelbare school. Boltzmann heeft zelfmoord gepleegd door zichzelf op te hangen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De populariteit die hij in zijn tijd verwierf was te danken aan de vergelijking die op zijn graf is gegraveerd:</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="602" height="602" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/boltzmanngraf.jpg" alt="" class="wp-image-4404" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/boltzmanngraf.jpg 602w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/boltzmanngraf-300x300.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/boltzmanngraf-150x150.jpg 150w" sizes="auto, (max-width: 602px) 100vw, 602px" /><figcaption class="wp-element-caption">Het grafmonument van Ludwig Boltzmann (1844-1906)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">De gemarkeerde vergelijking op de afbeelding hierboven, is de vergelijking van <em>Boltzmann</em> voor entropie. Deze korte vergelijking werd op zijn graf gegraveerd omdat het de grootste wetenschappelijke prestaties van Boltzmann samenvat.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>S = k log w</strong> (dit geeft de omvang van de wanorde (entropie) in een systeem weer).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Met</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>w</strong> = Het aantal verschillende manieren of microtoestanden waarin de energie van de moleculen in een systeem op energieniveaus kan worden gerangschikt.</li>



<li><strong>S</strong> = Entropie van het systeem.</li>



<li><strong>k</strong> = Boltzmann Constante.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Andere ontdekkingen van hem zijn de <em>Boltzmann Distribution</em> (een waarschijnlijkheidsverdelingscurve) die ook op andere gebieden dan de natuurkunde gebruikt.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="421" height="432" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/maxwellbotzmanndistributie-1.jpg" alt="" class="wp-image-4406" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/maxwellbotzmanndistributie-1.jpg 421w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/maxwellbotzmanndistributie-1-292x300.jpg 292w" sizes="auto, (max-width: 421px) 100vw, 421px" /><figcaption class="wp-element-caption">Voorbeeld van de bedoelde distributiecurve</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Hij had ook een belangrijke bijdrage aan het tot stand komen van de <em>Tweede Wet van de Thermodynamica.</em> Die wet stelt dat de toestand van entropie van het hele universum, als geïsoleerd systeem, in de loop van de tijd altijd zal toenemen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hij kwam tot die constatering door een gas te modelleren als een verzameling atomen, beheerst door de regels van de statistiek. De betekenis van deze methodiek gaat veel verder dan alleen gassen en loopt in feite vooruit op de kwantummechanica. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Reden voor zelfmoord</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De belangrijkste oorzaak van zijn zelfmoord was depressie. Saillant detail: hij kiest voor deze stap terwijl hij angst voor de dood had, omdat hij na zijn dood geen verdere ontwikkeling in de wetenschap meer zal meemaken.<br>Het was bekend dat <em>Boltzmann</em> veel gezondheidsproblemen had. Hij werkte zo veel dat hij zijn normale gezichtsvermogen verloor. Dit zorgde ervoor dat hij een vrouw inhuurde om hem wetenschappelijke artikelen voor te lezen.<br>Voortdurende astma-aanvallen verergerden de pijn in zijn lichaam. Hij kon &#8217;s nachts nauwelijks slapen. Dit lijken ook factoren die zijn leven ondraaglijk maakten. Toch moeten depressie en stress door werk als de belangrijkste oorzaken worden beschouwd. En de belangrijkste oorzaak daarvan was het geschil dat hij had met zijn wetenschappelijke tegenstanders, zoals <em>Wilhelm Ostwald</em>.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="333" height="444" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/wilhelmostwald.jpg" alt="" class="wp-image-4409" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/wilhelmostwald.jpg 333w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/wilhelmostwald-225x300.jpg 225w" sizes="auto, (max-width: 333px) 100vw, 333px" /><figcaption class="wp-element-caption">Wilhelm Ostwald (1853 &#8211; 1932)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Ostwald ontving de Nobelprijs voor de Scheikunde (1909) voor zijn wetenschappelijke bijdragen op het gebied van katalyse, chemische evenwichten en reactiesnelheden.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Boltzmann</em>&#8217;s werk &#8220;<em>Statistical Mechanics&#8221;</em> werd door deze man aangevallen. <em>Ostwald</em> was een van de velen die niet in het bestaan van atomen geloofden. Volgens Ostwald zijn alle dingen die in de natuur aanwezig zijn, in wezen de creaties van ‘<em>energie</em>’, en niet van ‘<em>deeltjes</em>’.<br>Boltzmann-theorieën over het atoommodel waren voor anderen zo vaag dat niemand bereid was erin te geloven. Omdat zijn werk niet gewaardeerd werd, begonnen zijn depressieaanvallen toe te nemen. Deze strijd heeft hij jarenlang voortgezet. Toch kregen zijn theorieën over de atomaire structuur niet de waarde die hij verwachtte. En in september 1906, toen Boltzmann te maken kreeg met zware depressieaanvallen, hing hij zichzelf op.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Boltzmann krijgt toch gelijk</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Vijf jaar (1911) later werden zijn theorieën bewezen door <em>Ernest Rutherford</em>. Die ontdekte de kern van atomen met het <em>Goudfolie experiment</em>.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="296" height="446" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/ernestrutherford.jpg" alt="" class="wp-image-4410" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/ernestrutherford.jpg 296w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/ernestrutherford-199x300.jpg 199w" sizes="auto, (max-width: 296px) 100vw, 296px" /><figcaption class="wp-element-caption">Ernest Rutherford (1871 &#8211; 1937)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Opzet van het goudfolie-experiment waarmee de atoomkern werd aangetoond: alfadeeltjes uit een radioactieve bron werden op een dun goudfolie geschoten. Een aanzienlijke hoeveelheid alfadeeltjes werd afgebogen (in plaats van er recht doorheen te gaan). Dus moest er een entiteit zijn, waarmee de alfadeeltjes botsen (en daarmee de afbuiging veroorzaakte). Dit bleek de kern van een goud-atoom te zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Boltzmann</em> bleek dus gelijk te hebben&#8230; maar pas na zijn zelfmoord.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Paul Ehrenfest</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Een van de leerlingen van <em>Boltzmann</em> was <em>Paul Ehrenfest</em>. En die zette de erfenis van <em>Boltzmann</em> voort en werd een van de grootste natuurkundigen. Hij promoveerde twee jaar na de dood van <em>Boltzmann</em>. <br>Hij was ook een uitstekende leraar. Hij hield ervan om ingewikkelde zaken op een simpele manier uit te leggen. Daarnaast gaf hij altijd zeer nauwkeurige voorbeelden.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Albert Einstein</em> was de beste vriend van <em>Ehrenfest</em>. Hij bezocht het huis van <em>Ehrenfest</em> en logeerde bij hem. Er waren meerdere keren dat <em>Einstein</em> wekenlang bij hem logeerde en soms kwam ook <em>Niels Bohr</em> op bezoek en werd er over de kwantumtheorie gedebatteerd.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="400" height="579" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/bohreinstein.jpg" alt="" class="wp-image-4411" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/bohreinstein.jpg 400w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/08/bohreinstein-207x300.jpg 207w" sizes="auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px" /><figcaption class="wp-element-caption">Kwantumdebatten door Einstein en Bohr bij Ehrenfest thuis.</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph"><em>Rutherford</em> en <em>Bohr</em> creëerden een model waarin werd gesteld dat een atoom bestaat uit een dichte kern en elektronen die daar rond omheen banen draaien (zoals in een zonnestelsel). <em>Bohr</em> was een collega van <em>Ehrenfest</em> en ze werkten samen aan een wetenschappelijk model voor dit idee.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Ehrenfest</em> was iemand geweest die de natuurkunde visualiseerde. Hij volgde niet de normen voor het creëren van ingewikkelde postulaten om een fysiek fenomeen te verklaren. Eenvoudige en concrete voorbeelden waren zijn favoriet geweest bij het uitleggen van een fenomeen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In de laatste dagen van zijn leven zag hij de opkomst van een generatie die zich tot ingewikkelde methoden wendde om iets uit te leggen. Deze generatie bedacht de concepten, die alleen begrepen konden worden door degenen met gespecialiseerde kennis. Dit is waar Ehrenfest lange tijd bang voor was. Iedereen om hem heen kwam met abstracte concepten. Daardoor raakte hij extreem gestrest over zijn werk, maar ook over zijn gezin. Ooit schreef <em>Albert Einstein</em> een brief aan zijn instituut waarin hij eiste <em>Ehrenfest</em>&#8217;s werklast te verminderen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Afscheidsbrief</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Hij had drie kinderen. Twee van hen waren normaal en gezond. Maar <em>Wassik</em>, zijn jongste kind, was abnormaal. Hij had het syndroom van Down. In 1932 schreef <em>Ehrenfest</em> een afscheidsbrief. In deze brief noemde hij de namen van zijn vrienden (waaronder <em>Bohr</em> en <em>Einstein</em>). Hij zei dat hij zijn stressvolle leven niet kon volhouden. Ook noemde hij de reden voor het schrijven van de brief: hij wilde geen overhaaste beslissing nemen om een einde aan zijn leven te maken. Door rustig een brief te schrijven, dacht hij tot een weloverwogen besluit te komen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze brief werd niet verzonden en <em>Ehrenfest</em> pleegde dat jaar ook geen zelfmoord. Een jaar later was <em>Ehrenfest</em> gescheiden van zijn vrouw. Dit leidde tot chaos in zijn leven.</p>



<h2 class="wp-block-heading">1933</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In 1933 ging <em>Ehrenfest</em> naar het <em>Institute of Afflicted Children</em> (de school van <em>Wassik</em>, zijn zoon). <em>Ehrenfest</em> nam een pistool mee. Hij ontmoette <em>Wassik</em> in de wachtkamer en schoot hem neer. Voordat hij er nog eens over nadacht, schoot <em>Ehrenfest</em> zichzelf neer.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/genialiteit-leidt-tot-zelfmoord/">Genialiteit leidt tot (zelf)moord</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/genialiteit-leidt-tot-zelfmoord/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
