<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>stoïcijnse lessen Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/stoicijnse-lessen/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/stoicijnse-lessen/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Thu, 07 May 2026 16:01:54 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Seneca</title>
		<link>https://heesen.online/seneca/</link>
					<comments>https://heesen.online/seneca/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 24 Jun 2023 08:28:50 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Nero]]></category>
		<category><![CDATA[Seneca]]></category>
		<category><![CDATA[stoïcijnse lessen]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=4042</guid>

					<description><![CDATA[<p>Seneca is de auteur van talloze toneelstukken, morele essays, boeken over natuurlijke historie, satire en retoriek, maar Seneca wordt het best herinnerd als een stoïcijnse moraalfilosoof. Zijn vaak geciteerde filosofische geschriften maakten hem tot een favoriet van onder andere Francis Bacon, Montaigne, Erasmus, Pascal, Calvijn en Diderot.<br />
Sterker nog, Seneca wordt vandaag de dag nog steeds zeer bewonderd en vaak geciteerd.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/seneca/">Seneca</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Lucius Annaeus Seneca</em></strong>, meestal kortweg Seneca genoemd (of Seneca de Jonge, om hem te onderscheiden van zijn beroemde vader, Seneca de Oudere), werd geboren rond 1 v.Chr. in de Romeinse provincie Hispania Ulterior, in wat nu de stad Córdoba is, en kreeg zijn opleiding in Rome. <br>Hij is de auteur van talloze toneelstukken, morele essays, boeken over natuurlijke historie, satire en retoriek, maar Seneca wordt het best herinnerd als een stoïcijnse moraalfilosoof. Zijn vaak geciteerde filosofische geschriften maakten hem tot een favoriet van onder andere <em>Francis Bacon, Montaigne, Erasmus, Pascal, Calvijn </em>en<em> Diderot</em>. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Sterker nog, Seneca wordt vandaag de dag nog steeds zeer bewonderd en vaak geciteerd.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img fetchpriority="high" decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/seneca.jpg" alt="" class="wp-image-1196" width="364" height="452" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/seneca.jpg 288w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/seneca-241x300.jpg 241w" sizes="(max-width: 364px) 100vw, 364px" /><figcaption class="wp-element-caption">Seneca (1 v.Chr-65 n.Chr.)</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Over emoties</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Seneca riep mensen op om hun emoties te beheersen en zich niet te laten leiden door passie of woede. Tegenspoed moet kalm en rationeel worden aangepakt en de dood mag niet worden gevreesd. &#8220;<em>Een edelsteen kan niet worden gepolijst zonder wrijving</em>&#8220;, schreef hij, &#8220;<em>noch een man kan worden vervolmaakt zonder beproevingen</em>.&#8221; &#8220;<em>Het maakt niet uit welk lot je draagt, maar hoe je het draagt</em>.&#8221;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dus, Seneca leidde een eenvoudig, contemplatief, consequent deugdzaam leven? Nou, niet precies. Zijn leven was verstrikt in de tumultueuze intriges van de Romeinse keizerlijke politiek, waardoor sommigen zijn nalatenschap in twijfel trokken en hem een huichelaar noemden.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Verbannen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Kort nadat keizer <em>Claudius</em> in 41 na Christus aan de macht kwam, na de moord op keizer <em>Caligula</em>, verbande hij Seneca naar <em>Corsica</em>, omdat Seneca ervan werd beschuldigd overspel te hebben gepleegd met <em>Julia Livilla</em>, de zus van <em>Caligula</em> en de nicht van <em>Claudius</em>. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Acht jaar later haalde <em>Claudius</em>&#8216; vierde vrouw, zijn nicht <em>Agrippina</em>, de zus van <em>Julia Livilla</em> en <em>Caligula</em>, haar man over om Seneca terug te roepen naar Rome, om als tutor te dienen voor haar zoon <em>Nero</em>.<br><em>Agrippina</em> had <em>Claudius</em> overtuigd om <em>Nero</em> te adopteren en tot zijn erfgenaam te benoemen. <br>Een paar jaar later, in 54 na Christus, stierf <em>Claudius</em>, naar verluidt vergiftigd door <em>Agrippina</em>, waardoor <em>Nero</em> op de troon werd verheven.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Tutor van Nero</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De tutor <em>Seneca</em> werd op deze manier plotseling hoofdadviseur van de man die de meest beruchte despoot uit de geschiedenis zou worden. Een relatie die <em>Seneca</em> tot een van de rijkste mannen in Rome zou maken. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Tijdens de eerste vijf jaar van <em>Nero</em>&#8217;s regering, de tijd dat <em>Seneca</em> grote invloed op hem had, regeerde de keizer bekwaam en was Rome veilig en stabiel. Pas nadat Nero zijn oude leermeester begon te negeren, verviel hij tot waanzin en een schrikbewind.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 59 na Christus liet <em>Nero</em> zijn moeder <em>Agrippina</em> vermoorden, en hij riep <em>Seneca</em> op om hem te helpen de misdaad te verdoezelen. Het plan was een brief aan de senaat te schrijven waarin hij <em>Agrippina</em> ervan beschuldigde een staatsgreep te beramen en zelfmoord te hebben gepleegd toen het complot werd ontdekt. In de jaren die volgden, vertrouwde <em>Nero</em> niet langer op de raad van <em>Seneca</em>. <br>Hoewel <em>Nero</em> zijn verzoeken om toestemming om met pensioen te gaan afwees, wijdde <em>Seneca</em> zich aan zijn schrijven en was hij zelden in de senaat.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Complot</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar nadat in 65 na Christus een moordcomplot was verijdeld, haalde <em>Nero</em> onmiddellijk uit tegen de mannen waarvan hij dacht dat ze er medeplichtig aan waren. Een van hen was <em>Seneca</em>.<br><em>Seneca</em> was aan het eten in zijn villa buiten Rome toen een tribuun met een groep soldaten arriveerde. Zij brachten de opdracht van de keizer waarin Seneca werd bevolen zelfmoord te plegen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Volhoudend dat hij niets wist van de samenzwering (waarschijnlijk is dat inderdaad het geval), stuurde <em>Seneca</em> de tribuun en zijn soldaten terug naar <em>Nero</em> om zijn onschuld te verklaren. <br>Maar onbewogen herhaalde Nero zijn bevel.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Stoïcijns</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Seneca</em>&#8217;s gedrag in het licht van zijn naderende dood was in overeenstemming met zijn stoïcijnse overtuigingen. Hij dicteerde kalm zijn laatste wensen en sneed vervolgens de aderen van zijn armen door, net als zijn vrouw, <em>Pompeia Paulina</em>, die erop stond samen met hem te sterven. <br>Maar omdat <em>Nero</em> had bevolen dat <em>Paulina</em> geen zelfmoord mocht plegen, lieten de soldaten haar wonden verzorgen en werd ze uit de kamer verwijderd. </p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="632" height="479" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/06/senecadood.jpg" alt="" class="wp-image-4043" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/06/senecadood.jpg 632w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/06/senecadood-300x227.jpg 300w" sizes="(max-width: 632px) 100vw, 632px" /><figcaption class="wp-element-caption">De aanstaande dood van Seneca (schilderij van Gerard van Honthorst)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Ondertussen, omdat hij niet genoeg bloedde (een feit dat de historicus <em>Tacitus</em> toeschreef aan <em>Seneca</em>&#8217;s hoge leeftijd en zuinige dieet), sneed <em>Seneca</em> ook de aderen op zijn benen door. Toen ook dat onvoldoende bleek, dronk <em>Seneca</em> een beker vergif die hij door een vriend had laten bereiden. <br>Eindelijk, toen het gif schijnbaar ook had gefaald, dompelde <em>Seneca</em> zich onder in een warm bad om zijn bloed vrijer te laten stromen. Kort daarna is hij overleden.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Seneca</em>&#8217;s kalme acceptatie van zijn dood heeft talloze grote kunstwerken geïnspireerd, waaronder schilderijen van <em>Jacques-Louis David, Peter Paul Rubens, Luca Giordano</em> en anderen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">“<em>Het leven is als een toneelstuk in het theater: het maakt niet uit hoe lang het duurt, maar hoe goed het gespeeld is</em>.”</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/seneca/">Seneca</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/seneca/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Stoïcijnse praktijk</title>
		<link>https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-3/</link>
					<comments>https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-3/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 10 Jun 2021 17:15:32 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Epictetus]]></category>
		<category><![CDATA[Massimo Pigliucci]]></category>
		<category><![CDATA[stoïcijnse lessen]]></category>
		<category><![CDATA[Stoïcisme]]></category>
		<category><![CDATA[Zeno]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=1386</guid>

					<description><![CDATA[<p>In Van Dale's Groot Woordenboek der Nederlandse taal wordt "stoïcijns" omschreven als: onverstoorbaar, gelijkmoedig, onaangedaan, gelaten. In het gewone taalgebruik noem je iemand stoicijns als hij emotieloos reageert. Met een negatieve bijsmaak.<br />
En daarmee doen we de werkelijke betekenis van het stoïcisme, zoals dat eigenlijk bedoeld is, tekort.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-3/">Stoïcijnse praktijk</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">In <em>Van Dale&#8217;s Groot Woordenboek der Nederlandse taal</em> wordt &#8220;stoïcijns&#8221; omschreven als: onverstoorbaar, gelijkmoedig, onaangedaan, gelaten. In het gewone taalgebruik noem je iemand stoicijns als hij emotieloos reageert. Met een negatieve bijsmaak.<br>En daarmee doen we de werkelijke betekenis van het stoïcisme, zoals dat eigenlijk bedoeld is, tekort.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Nu klopt het wel dat het in het stoïcisme gaat over hoe we met onze emoties om moeten gaan. Maar in tegenstelling tot de hedendaagse invulling streven stoïcijnen helemaal niet naar onverstoorbaar zijn. In het stoïcisme gaat het niet om het onderdrukken van je emoties en al helemaal niet over je niet laten kennen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het gaat – zoals de filosoof <em>Pigliucci</em> dat zo mooi verwoord – om het bijsturen van je emoties. En dan met name negatieve (in de ogen van de stoïcijnen: verkeerde) emoties. Denk aan emoties als woede en verdriet. Met een ongelukkig leven als resultaat.<br>Je kunt bijsturen naar de juiste emoties als je begint in te zien waar je wel of geen invloed op hebt.<strong> </strong>Verdrietig zijn over zaken waar je geen invloed op hebt, is onzinnig. Ook is het onzin om hier veel energie aan te besteden. Waarom zou je je inspannen voor iets waarop je toch geen invloed hebt? Je kunt je beter richten op datgene waar je wel invloed op hebt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dit bijsturen van (verkeerde) emoties is niet negatief, eerder het omgekeerde. Je bent op zoek naar de juiste, positieve emoties. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het stoïcisme gaat dus niet over het onderdrukken of verschuilen van emoties. Emoties zijn menselijk en het uiten daarvan ook. Wat het stoïcisme wel leert is dat we de baas moeten zijn van onze emoties.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Stoïcijnse lessen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De oorspronkelijke &#8220;oude&#8221; stoïcijn, <em>Zeno van Citium</em>, was niet zo zeer bezig met het in praktijk brengen van zijn leer, het Stoïcisme of de Stoa. De praktijk kwam veel meer aan de orde bij de &#8220;nieuwe&#8221; stoïcijnen. De drie belangrijkste zijn <em>Seneca, Epictetus</em> en <em>Marcus Aurelius</em>. <br>De ‘leer’ van deze drie stoïcijnen is in grote lijnen gelijk, maar verschilt onderling wel in details. Het bijzondere aan deze drie is dat ze perfect weergeven dat er niet één type filosoof binnen het stoïcisme is, maar dat ze zich bevinden in alle lagen van de bevolking. Van slaven (<em>Epictetus</em>), staatsmannen (<em>Seneca</em>) tot de machtigste man uit de Romeinse tijd (<em>Marcus Aurelius</em>). <br>Het maakt dus niet uit wie of wat je bent, het stoïcisme is toepasbaar voor iedereen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Les 1</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De belangrijkste les van het Stoïcisme is dat er geen &#8216;goed&#8217; of &#8216;fout&#8217; is, omdat alles slechts waarneming is. Het label goed of fout dat aan die waarneming wordt gehangen, komt door de interpretatie van de waarnemer. Wat de een &#8216;goed&#8217; vindt, kan de ander wel &#8216;fout&#8217; vinden, want interpretatie heeft te maken met levensvisie, achtergrond, ideeën, positie of houding van de waarnemer.<br>Dus: niets is uit zichzelf goed of fout, maar het zijn onze gedachtes en interpretaties die het zo maken.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Les 2</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De stoïcijn zal er altijd voor kiezen om alles als een mogelijkheid of een kans te zien. Ook, of juist, tegenslagen. Bij een tegenslag spelen er twee zaken:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>laat je humeur niet bederven, maar zie de tegenslag als iets goeds, een uitdaging of een kans;</li>



<li>vind een &#8216;workaround&#8217; voor de tegenslag.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Word je ontslagen? Dat is een kans om iets anders toe zoeken. <br>Is je huwelijk ten einde? Dat is een kans om je leven een tweede start te geven. <br>Word je ziek? Dat is – in het uiterste geval – een kans om je filosofie en gemoedstoestand te testen en te verbeteren.</p>


<div class="wp-block-image is-resized">
<figure class="aligncenter size-large"><img decoding="async" width="547" height="711" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/epictetus2.jpg" alt="" class="wp-image-1226" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/epictetus2.jpg 547w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/epictetus2-231x300.jpg 231w" sizes="(max-width: 547px) 100vw, 547px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>Epictetus</em></figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Epictetus zei het zo: &#8220;<em>Er is slechts één weg naar geluk en dat is op te houden met je zorgen te maken over dingen waar je geen invloed op hebt.”</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">En in wezen is de uitspraak/gebed van <em>Franciscus van Assisi</em> <em>(1181-1226)</em> daarmee vergelijkbaar: </p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>“Geef me de moed om te veranderen wat ik kan veranderen.<br>Geef me de wijsheid om te accepteren wat ik niet kan veranderen.&nbsp;<br>Geef me het inzicht om het verschil tussen beiden te zien.”</em></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-3/">Stoïcijnse praktijk</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-3/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>De Nieuwe Stoa</title>
		<link>https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-2/</link>
					<comments>https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-2/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 06 Apr 2021 16:37:52 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Epictetus]]></category>
		<category><![CDATA[Marcus Aurelius]]></category>
		<category><![CDATA[Seneca]]></category>
		<category><![CDATA[stoïcijnse lessen]]></category>
		<category><![CDATA[Stoïcisme]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=1229</guid>

					<description><![CDATA[<p>Van alle filosofieën, overtuigingen, en geloven zijn er slechts een paar die echt praktisch zijn. Dat wil zeggen: het helpt mensen in de praktijk met hun problemen, en is niet alleen voor de schoolbanken bedoeld. </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-2/">De Nieuwe Stoa</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Van alle filosofieën, overtuigingen, en geloven zijn er slechts een paar die echt <em>praktisch</em> zijn. Dat wil zeggen: het helpt mensen in de praktijk met hun problemen, en is niet alleen voor de schoolbanken bedoeld. <br>Hierover is er een website die <a href="https://denieuwestoa.nl/">De Nieuwe Stoa</a> heet. Daar worden vragen van een praktische filosofie behandeld zoals:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Hoe moeten we ons gedragen in moeilijke omstandigheden? </li>



<li>Wat is belangrijk in het leven, en wat niet? </li>



<li>Wat zorgt voor geluk, en hoe kunnen we ons gelukkig voelen?</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Eén van de meest invloedrijke praktische filosofieën is het stoïcisme. Origineel opgericht door <em>Zeno van Citium</em> rond 300 v.Chr., groeide het stoïcisme uit tot een van de belangrijkste filosofische stromingen in het Romeinse rijk.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De stoïcijnen waren een diverse groep: van keizer <em>Marcus Aurelius</em>, de machtigste man op aarde, tot <em>Epictetus</em>, geboren als een slaaf. De andere bekende stoïcijn is <em>Seneca</em>, een rijk en succesvol staatsman die later in zijn leven leraar van keizer <em>Nero</em> werd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Om meteen maar de grootste misvatting van het stoïcisme weg te nemen: het heeft weinig te maken met <em>stoïcijns zijn</em>. Het stoïcisme gaat niet over het onderdrukken of verschuilen van emoties. Emoties zijn menselijk en het uiten daarvan ook. Wat het stoïcisme wel leert is dat we de baas moeten zijn van onze emoties.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar wat kenmerkt het stoïcisme nou? Allereerst, en dit kan niet vaak genoeg gezegd worden, gaat het stoïcisme over de praktijk. Het is geen filosofie voor de professoren; het gaat om de mens in zijn omgeving.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Eigenlijk heeft het stoïcisme maar enkele vaste onderwerpen die steeds weer naar voren komen. </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Dat de wereld niet te voorspellen is</li>



<li>Dat veranderingen altijd dichtbij zijn</li>



<li>Dat het leven kort is</li>



<li>Dat we weinig invloed hebben op de toekomst</li>



<li>Hoe we, in deze omstandigheden, ons het beste kunnen gedragen</li>



<li>Hoe we in controle en vastberaden kunnen zijn. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Maar wat bovenal naar voren komt, is dat onze ontevredenheid en ongelukkigheid veelal ontstaat omdat we ons op de verkeerde dingen richten. Dat wil zeggen, we richten ons voornamelijk op ‘<em>externe zaken</em>’ waar we <strong>geen invloed</strong> op hebben, en niet genoeg op onze ‘<em>interne zaken</em>’ waar we <strong>wel invloed</strong> op hebben. <br>Denk hierbij aan dingen zoals onze houding, emoties, en meningen, maar ook het ontwikkelen van de juiste karaktereigenschappen (of deugden).</p>



<h2 class="wp-block-heading">Wie waren de Stoïcijnen?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het stoïcisme bestaat grofweg uit twee periodes: de oude Stoa en de jonge Stoa. De oude Stoa is het stoïcisme van het oude Griekenland met filosofen zoals <em>Zeno van Citium, Cleanthes</em>, en <em>Chrysippos</em>. Deze groep kun je zien als de oprichters van het Stoïcisme die wat dogmatischer en minder ‘praktisch’ waren dan de stoïcijnen die nu vooral nog bekend zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De jonge Stoa is over het algemeen wat meer bekend, met name de drie belangrijkste individuen uit deze periode: <em>Seneca, Epictetus</em>, en <em>Marcus Aurelius</em>. De ‘leer’ van deze drie stoïcijnen is in grote lijnen gelijk, maar verschilt onderling wel in de details. <br>Het bijzondere aan deze drie individuen is dat ze perfect weergeven dat er niet één type filosoof binnen het stoïcisme is, maar dat ze zich bevonden in verschillende lagen van de bevolking. Van slaven, staatsmannen tot de machtigste man uit de oudheid. Het maakt dus niet uit welke positie je hebt in het leven – hoe belangrijk of onbelangrijk je misschien dan ook bent – het stoïcisme is toepasbaar voor iedereen.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="358" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/05/senecaepictetusmarcusaurelius.jpg" alt="" class="wp-image-7995" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/05/senecaepictetusmarcusaurelius.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/05/senecaepictetusmarcusaurelius-300x134.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/05/senecaepictetusmarcusaurelius-768x344.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Seneca was één van de rijkste personen uit zijn tijd, een bekend redenaar, en leraar en adviseur van keizer Nero. Hij liet zien dat het mogelijk is om midden in het leven te staan, succesvol te zijn, en toch een stoïcijnse insteek te hebben en een goed mens (proberen) te zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Epictetus werd geboren als slaaf en diende zijn meester voor vele jaren. Hij probeerde zijn rol op een zo’n goed mogelijke manier uit te voeren en, als teken van dank, werd hij later vrij gezet. Hierna richtte zijn eigen filosofische school op.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Marcus Aurelius, vaak bestempeld als de keizer-filosoof, was keizer van het Romeinse Rijk en de laatste van de ‘vijf goede keizers’. <br>De machtigste man op aarde combineert zijn functie met het uitoefenen van een filosofie? <br>Een praktische filosofie over hoe je jezelf het beste kunt gedragen, wat je aandacht verdient en wat niet. Is dat mogelijk? Marcus Aurelius laat overduidelijk zien dat het antwoord ‘ja’ is.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ook in de periode na de Griekse en Romeinse tijd werden mensen beïnvloed door de stoïcijnse gedachtegang. <em>Frederik de Grote, Montaigne, George Washington, Erasmus, Adam Smith</em>, en <em>John Stuart Mill</em> werden alle geïnspireerd door het stoïcisme.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Door de eeuwen heen is het stoïcisme dan ook een toevluchtsoort geweest voor leiders, andersdenkenden, en – in het algemeen – mensen die zich in moeilijke situaties bevonden. Hierin blinkt deze praktische filosofie uit. <br>Je kunt het stoïcisme dan ook zien als een onderdeel in de menselijke gereedschaps-kist. Het biedt houvast, hulp, en (waar nodig) helpt het ons het leven te verdagen. Het is dan ook geen wonder dat de stoïcijnse filosofie over de jaren heen op steeds weer oplevingen heeft gehad.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Wat zijn de belangrijkste lessen van het stoïcisme?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Misschien wel dé belangrijkste les van het stoïcisme is dat er niet zoiets bestaat als ‘goed’ of ‘slecht’. Alles in het leven is slechts een waarneming. Deze waarnemingen worden gevormd door een individu, en zullen dus ook verschillen per persoon. Iemand met een andere levensvisie, achtergrond, ideeën, of houding zal dan ook een andere interpretatie van dezelfde waarneming hebben.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De realisatie dat een waarneming gevormd wordt binnenin jezelf kan een enorme opluchting zijn. Als jij namelijk iets waarneemt en concludeert dat het slecht is, kun je met hetzelfde gemak ook bepalen dat het goed is.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Stel je voor dat je op je werk ontslagen wordt. Is dit slecht of goed? <br>De stoïcijn zal zeggen: ‘geen van beiden’. Wat er gebeurt is neutraal, maar jouw gedachten en houding tegenover deze neutrale gebeurtenis maakt het goed of slecht. Als je ontslagen wordt kun je ervoor kiezen om dit als slecht te bestempelen. <br>Je kunt er ook voor kiezen om dit als iets goeds te zien. Misschien biedt dit je nu de kans om toch voor jezelf te beginnen, of eindelijk die carrièreswitch te maken.<br>Dus: niets is uit zichzelf goed of slecht, maar het zijn onze gedachtes en interpretaties die het zo maken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De stoïcijn zal er dan ook voor kiezen om alles als een mogelijkheid of een kans te zien. Word je ontslagen? Dat is een kans om iets anders toe zoeken. <br>Is je huwelijk ten einde? Dat is een kans om je leven een tweede start te geven. <br>Word je ziek? Dat is – in het uiterste geval – een kans om je filosofie en gemoeds-toestand te testen en te verbeteren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kortom, het zijn de interpretaties van waarnemingen en gedachtes hierover dat iets goed of slecht maakt. Dus waarom zou je er <em>niet</em> voor kiezen om dingen van een positieve kant te bekijken? Of het als een kans te zien?</p>



<h2 class="wp-block-heading">Wel of geen controle of invloed</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Als waarnemingen en interpretaties de ene kant zijn, dan vormen acties en daden de andere. Een ander belangrijk onderdeel van het stoïcisme is dan ook het onderscheid maken tussen zaken waar je geen controle op hebt, en zaken waar je <em>wel</em> controle op hebt. Dit lijkt simpel, en dat is het eigenlijk ook, maar in de praktijk is het niet altijd even gemakkelijk.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Neem bijvoorbeeld het opkomen van de zon. Hebben we hier invloed op? Kunnen we op een of andere manier de zon eerder laten opkomen, of ervoor zorgen dat de zon niet op komt? <br>Nee. Over het opkomen van de zon hebben wij geen invloed. Dus waarom zouden we er ons druk om maken?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Een praktisch voorbeeld: ervaar je frustraties in het verkeer? Mensen die je afsnijden, fietsers die niet stoppen voor zebrapaden, voetgangers met een zelfmoordneiging? Kun je deze mensen – voordat ze iets doen – stoppen of tegenhouden? <br>Realistisch gezien niet. Dus als je een van deze bovenstaande dingen tegenkomt in het verkeer waarom zou je je er druk om maken? Je hebt er namelijk toch geen invloed op.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Idealiter zou het onderscheiden van de zaken waar je wel controle op hebt en waar je geen controle op hebt, ervoor zorgen dat je je focust op de dingen waar je <em>wel</em> invloed op hebt. Dit voorkomt frustratie, en het zorgt ervoor dat je acties en je doelen geïnternaliseerd worden. Dat wil zeggen dat het behalen van deze doelen dan niet aan anderen ligt, maar enkel aan jezelf.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens de stoïcijnen zijn de zaken waar we <em>wel</em> invloed op hebben dingen zoals onze houding, onze reacties, onze gedachten en onze standpunten. Waar we <em>géén</em> invloed op hebben zijn anderen, ons lichaam, onze gezondheid, en alle materiële dingen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">(Sommige stoïcijnen onderscheiden de gebieden van invloed niet in twee, maar in drie: </p>



<p class="wp-block-paragraph">1) Zaken waar je wel invloed op hebt, <br>2) Zaken waar je beperkt invloed op hebt – zoals het spelen van een sport, je kunt immers zelf bepalen hoe goed je je best gaat doen. <br>3) Zaken waar je totaal geen invloed op hebt.)</p>



<p class="wp-block-paragraph">De stoïcijnen bedoelden hiermee overigens niet dat we passief moeten zijn. Het accepteren van omstandigheden waar je geen invloed op hebt is één ding. <br>Passief en mak hierop reageren is iets anders. Als er dingen zijn waar we geen invloed op hebben dan moeten we dat we accepteren. Maar dit betekent niet dat we onze plannen niet kunnen aanpassen, dat we niet kunnen veranderen of improviseren. <br>Als je een wandeling wil gaan maken maar het regent, dan kun je passief op de bank gaan zitten. Je kunt natuurlijk ook een paraplu en regenkleding pakken en alsnog gaan. Of je verandert je plannen, en gaat iets anders (maar dan binnen) doen. Acceptatie van omstandigheden waar je geen invloed op hebt staat niet gelijk aan passief zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het opdelen van deze gebieden van invloed is trouwens niet iets puur stoïcijns. <em>Viktor Frankl</em>, overlever van de Holocaust, schreef iets gelijkwaardigs. <br>Tijdens zijn gevangenschap in een concentratiekamp kwam hij tot de ontdekking dat er één ding is wat nooit van een mens afgepakt kan worden. Dat is de beslissing <em>hoe</em> je op je omstandigheden reageert. <br>Nu is ons dagelijks leven – gelukkig – geen concentratiekamp, maar toch komen we dingen tegen komen waar we boos of gefrustreerd van worden. Bedenk dan ook dat hoewel alles tegen kan zitten, niemand kan bepalen hoe jij op zaken reageert. Dat kan je namelijk alleen zelf. De keuze is dus aan jou: word je boos en gefrustreerd door wat er gebeurt, of sta je vanaf nu met een meer positieve en stoïcijnse blik in het leven?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Kortom, richt je op de zaken waar je wel direct invloed op hebt en stel je onverschillig op voor de rest.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-2/">De Nieuwe Stoa</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/stoicijnse-filosofie-2/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
