<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Werner Heisenberg Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/werner-heisenberg/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/werner-heisenberg/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Sat, 22 Jul 2023 12:31:09 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Nobelprijs 2022 voor Natuurkunde</title>
		<link>https://heesen.online/nobelprijs-2022-voor-natuurkunde/</link>
					<comments>https://heesen.online/nobelprijs-2022-voor-natuurkunde/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 11 Oct 2022 16:48:21 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Albert Einstein]]></category>
		<category><![CDATA[Nobelprijs Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Werner Heisenberg]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=3307</guid>

					<description><![CDATA[<p><!-- wp:paragraph --></p>
<p>In 2022 is de Nobel prijs voor natuurkunde toegekend aan een trio wetenschappers voor hun experimenten in de quantum mechanica:</p>
<p><!-- /wp:paragraph --></p>
<p><!-- wp:list --></p>
<ul>
<li><em>Alain Aspect</em> van de Université Paris-Saclay uit Frankrijk, </li>
<li><em>John Clauser</em> van J.F. Clauser &#38; Associates uit de Verenigde Staten, en </li>
<li><em>Anton Zeilinger</em> van de Weense Universiteit uit Oostenrijk.</li>
</ul>
<p><!-- /wp:list --></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/nobelprijs-2022-voor-natuurkunde/">Nobelprijs 2022 voor Natuurkunde</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">In 2022 is de Nobel prijs voor natuurkunde toegekend aan een trio wetenschappers voor hun experimenten in de quantum mechanica:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><em>Alain Aspect</em> van de Université Paris-Saclay uit Frankrijk, </li>



<li><em>John Clauser</em> van J.F. Clauser &amp; Associates uit de Verenigde Staten, en </li>



<li><em>Anton Zeilinger</em> van de Weense Universiteit uit Oostenrijk.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Zij kregen de prijs, 10 millioen Zweedse Kronen, &#8220;<em>for experiments with entangled photons, establishing the violation of Bell inequalities and pioneering&nbsp;quantum information science</em>.&#8221;</p>



<h2 class="wp-block-heading">Quantum mechanische effecten</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Hun experimenten leveren inzichten die vrijwel haaks staan op onze middelbare school begrip van de natuurkunde en zelfs haaks op ons onderbuik gevoel hoe fysieke zaken in het dagelijkse leven verlopen. Want dat is de stand van zaken in de huidige quantum mechanica.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Bijvoorbeeld: Op school hebben we geleerd dat we de wetten van de &#8220;klassieke&#8221; mechanica kunnen gebruiken om exact te voorspellen hoe zaken in de tijd zullen verlopen, zoals waar een bal zich bevindt, en hoe snel hij rolt, als hij een paar tellen van een helling is afgerold. <br>Dat is echter niet het geval in de subatomaire wereld van de quantum mechanica.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Onzekerheidsrelatie van Heisenberg</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In die wereld kunnen we slechts een statistische verwachting uitspreken over de locatie van een subatomair deeltje en als we dat doen hebben we geen idee van de snelheid ervan. Want volgens de onzekerheidsrelatie van <em>Heisenberg</em>: kunnen we òf de plaats, òf de snelheid van een dergelijk deeltje meten, maar niet beide tegelijkertijd.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Albert Einstein en John Bell</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Zelfs de grote <em>Albert Einstein</em> raakte hiervan in de war: hij stelde zelfs dat er ergens een fundamentele fout gemaakt was of dat er een verborgen kracht of variabele in het spel moest zijn.<br>Maar er waren natuurkundigen die de consequenties uit de quantum mechanica wel voor waar aannamen. Een van hen was <em>John Bell</em>, een natuurkundige uit Noord-Ierland, die in 1964 in theorie wist te bewijzen dat de verborgen variabelen, die de houvast van Einstein waren, niet kunnen bestaan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het wachten was op een praktisch bewijs van deze theoretische verhandeling van Bell.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Daarvoor is iets meer quantum mechanische theorie noodzakelijk: </p>



<h2 class="wp-block-heading">Sneller dan het licht</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Binnen de quantum mechanica kunnen subatomaire deeltjes &#8220;entangled&#8221; zijn. Dit is een mistige verbintenis met elkaar zodat de manipulatie van het ene deeltje, direct gevolgen heeft voor het andere deeltje. En &#8220;direct&#8221; betekent hier letterlijk &#8220;op hetzelfde moment&#8221; ongeacht de afstand tussen beide deeltjes. Er is hier dus sprake van communicatie overdracht die sneller gaat dan het licht, iets dat volgens <em>Einstein</em> onmogelijk is.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="605" height="320" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/10/entanglement.jpg" alt="" class="wp-image-3309" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/10/entanglement.jpg 605w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/10/entanglement-300x159.jpg 300w" sizes="(max-width: 605px) 100vw, 605px" /><figcaption class="wp-element-caption">&#8220;Entangled&#8221; subatomaire deeltjes</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Een van de Nopbelprijs winnaars, <em>Clauser</em>, wist in 1972 de theorie van Bell in praktijk te testen. Hij toonde aan dat fotonen (licht deeltjes) inderdaad &#8220;entangled&#8221; kunnen zijn. Maar omdat dit iets was wat de natuurkundigen maar lastig vonden om te aanvaarden, werden er exotische theorieën bedacht waarmee de resultaten van Clauser ook zonder &#8220;entanglement&#8221; verklaard konden worden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dit was aanleiding voor de andere prijswinnaar, <em>Aspect</em>, om met een ingenieus experiment aan te tonen dat &#8220;<em>the&nbsp;<a href="https://phys.org/tags/entangled+photons/">entangled photons</a>&nbsp;in the experiment aren&#8217;t actually communicating with each other through hidden variables</em>.&#8221; Met andere woorden: ze zijn op een andere, mystieke, wijze aan elkaar gekoppeld.</p>



<h2 class="wp-block-heading"><strong>Quantum technolog</strong>ie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Maar wat is het nut van dit alles op subatomaire schaal voor ons dagelijkse leven? <br>Die vraag wordt beantwoord door de derde prijswinnaar: <em>Zeilinger</em>. </p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8220;<em>Quantum entanglement</em>&#8221; kunnen we gebruiken in computers. Kleine verschillen in &#8220;entanglement&#8221; kunnen razendsnel waargenomen worden. Denk aan het binaire systeem van computers, waarbij een verschil in &#8220;entanglement&#8221; de waarde van 0 naar 1 doet omklappen (of andersom).</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Zeilinger</em>&#8217;s bijdrage aan de quantum technologische revolutie is de manier waarop hij aantoonde dat het mogelijk is om een aantal &#8220;<em>entangled systems</em>&#8221; in een netwerk aan elkaar te koppelen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 2022, groeide een dergelijk netwerk uit tot de eerste&nbsp;<a href="https://www.ibm.com/quantum">quantum computer</a>. Er is ook al een satelliet,  Micius, die met deze entanglement techniek wereldwijde communicatie verzorgt. En elke dag komen er meer toepassingen bij&#8230;</p>



<p class="wp-block-paragraph"><br></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/nobelprijs-2022-voor-natuurkunde/">Nobelprijs 2022 voor Natuurkunde</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/nobelprijs-2022-voor-natuurkunde/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Onzekerheid</title>
		<link>https://heesen.online/onzekerheid/</link>
					<comments>https://heesen.online/onzekerheid/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 31 Mar 2022 16:49:55 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Onzekerheidsbeginsel]]></category>
		<category><![CDATA[Werner Heisenberg]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=2811</guid>

					<description><![CDATA[<p>Onzekerheid is niet direct een begrip dat je koppelt aan een exacte wetenschap als Natuurkunde. </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/onzekerheid/">Onzekerheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Onzekerheid is niet direct een begrip dat je koppelt aan een exacte wetenschap als Natuurkunde. <br>Toch is het <em>Onzekerheidsrelatie van Heisenberg</em> uit 1927 het fundament van een van de nieuwste vertakkingen van diezelfde Natuurkunde, en wel de Kwantum Mechanica! <br>De onzekerheidsrelatie drukt uit dat er paren van grootheden bestaan, waarvoor geldt dat niet van beide grootheden de waarden tegelijkertijd exact vastgelegd kunnen worden. Een voorbeeld van een dergelijk paar is plaats en&nbsp;impuls (= massa x snelheid), een ander voorbeeld is&nbsp;energie&nbsp;en&nbsp;tijd.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Wat is er dan zo onzeker?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Als je van een bewegend voorwerp wilt vaststellen WAAR het is en HOE SNEL het is, dan zal blijken dat je maar één van de twee met zekerheid kunt meten. Dat is wellicht enigszins &#8220;<em>op de klompen</em>&#8221; aan te voelen, als het voorwerp een F1-raceauto op volle snelheid op een circuit is. <br>Om <em>exact</em> vast te stellen waar die F1-raceauto zich bevindt op het circuit, zou je hem eigenlijk even willen stilzetten. Maar als je dat doet, dan kun je niet meten hoe snel hij was op die plek van het circuit. <br>Met andere woorden, of de locatie of de snelheid van een bewegend voorwerp is exact vast te stellen; maar niet beide tegelijkertijd.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><img decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/f1raceauto-1024x683.jpg" alt="" class="wp-image-2812" width="779" height="519" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/f1raceauto-1024x683.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/f1raceauto-300x200.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/f1raceauto-768x512.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/f1raceauto.jpg 1500w" sizes="(max-width: 779px) 100vw, 779px" /><figcaption class="wp-element-caption">Aan de foto kun je al zien dat scherp stellen op de auto (d.w.z. met de camera meebewegen), de locatie op het circuit doet vervagen.</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Werner Karl Heisenberg</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Wie was dan die Heisenberg, die als eerste melding maakte van deze onzekerheid?<br>Werner Karl Heisenberg&nbsp;(1901–1976) was een&nbsp;Duits&nbsp;natuurkundige&nbsp;en een van de grondleggers van de&nbsp;kwantummechanica. De bekende&nbsp;<em>onzekerheidsrelatie van Heisenberg</em>&nbsp;is van hem afkomstig. Daarnaast heeft hij belangrijke bijdragen geleverd aan werk op het gebied van de&nbsp;hydrodynamica&nbsp;van&nbsp;turbulentie, de&nbsp;atoomkern,&nbsp;ferromagnetisme,&nbsp;kosmische straling&nbsp;en&nbsp;elementaire deeltjes&nbsp;en was hij de ontwerper van de eerste naoorlogse&nbsp;kernreactor&nbsp;in&nbsp;Karlsruhe&nbsp;in Duitsland.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/heisenberg.jpg" alt="" class="wp-image-2813" width="257" height="408" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/heisenberg.jpg 497w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/03/heisenberg-189x300.jpg 189w" sizes="(max-width: 257px) 100vw, 257px" /><figcaption class="wp-element-caption">Werner Karl Heisenberg&nbsp;(1901–1976)</figcaption></figure>
</div>


<h3 class="wp-block-heading">Pauli en Born</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Heisenberg studeerde&nbsp;natuurkunde&nbsp;in München, samen met zijn vriend&nbsp;<em>Wolfgang Pauli</em>,&nbsp;die een paar jaar boven hem zat. Hij studeerde onder&nbsp;<em>Arnold Sommerfeld</em>&nbsp;en promoveerde in 1923 op een proefschrift over turbulentie in vloeistofstromen. <br><em>Heisenberg</em> volgde <em>Pauli</em> naar&nbsp;<em>Göttingen</em>&nbsp;om daar onder&nbsp;<em>Max Born</em>&nbsp;te werken. Daarna ging hij in 1924 werken aan het&nbsp;instituut voor theoretische natuurkunde&nbsp;in&nbsp;Kopenhagen&nbsp;onder&nbsp;Niels Bohr, die hij als student in 1922 reeds had ontmoet. Dit resulteerde in een vruchtbare samenwerking, leidend tot de&nbsp;<em>Kopenhaagse interpretatie</em>&nbsp;van de kwantummechanica en uiteindelijk tot een&nbsp;<em>Nobelprijs voor Natuurkunde</em>&nbsp;in 1932 voor zijn werk aan de kwantummechanica. In 1927 werd hij, 26 jaar oud, hoogleraar theoretische natuurkunde in&nbsp;<em>Leipzig</em>, en in 1941 aan de&nbsp;<em>Universiteit van Berlijn</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Heisenberg</em> trouwde in 1937 met <em>Elisabeth Schumacher</em> en het echtpaar kreeg zeven kinderen. Een van zijn zoons,&nbsp;<em>Martin Heisenberg</em>, is hoogleraar&nbsp;genetica.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Belang van de onzekerheidsrelatie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De onzekerheidsrelatie van Heisenberg heeft belangrijke gevolgen in veel takken van de&nbsp;natuurkunde, op subatomaire schaal (kwantumfysica). Voor macroscopische voorwerpen, zoals stoelen, huizen of stuif-meelkorrels, geldt de relatie uiteraard ook, maar is de onzekerheid verwaarloosbaar doordat de constante van <em>Planck</em> (als onderdeel van de formule voor de relatie) zo klein is. <br>Een belangrijk gevolg van de onzekerheidsrelatie is dat metingen altijd invloed hebben op het te meten systeem (ofwel: door waar te nemen wordt het waar te nemen systeem beïnvloedt). </p>



<h2 class="wp-block-heading">Collaboratie in WOII</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In&nbsp;1933&nbsp;kwam&nbsp;<em>Adolf Hitler</em>&nbsp;aan de macht in <em>Duitsland</em> en binnen zeer korte tijd was het land door hem omgevormd tot een&nbsp;totalitaire dictatuur. <em>Hitler</em>&#8216;s&nbsp;nazipartij hield alle aspecten van de maatschappij onder controle.<br> Aanvankelijk verzette <em>Heisenberg</em> zich tegen de bemoeienis van de nazi&#8217;s met de wetenschap en speciaal met de uitsluiting van joodse wetenschappers, maar ten slotte schikte hij zich naar hun wensen. Het principe van&nbsp;kernsplijting&nbsp;werd in&nbsp;1938&nbsp;ontdekt in <em>Duitsland</em>. <em>Heisenberg</em> was betrokken bij dit Duitse kernonderzoek en bij de, uiteindelijk niet geslaagde, pogingen van de nazi&#8217;s een&nbsp;eigen atoombom&nbsp;te ontwikkelen. </p>



<h3 class="wp-block-heading">Duitse atoombom</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Door zijn&nbsp;collaboratie&nbsp;met het naziregime werd <em>Heisenberg</em> een omstreden figuur. Toen hij aan <em>Bohr</em> bekendmaakte dat hij aan de ontwikkeling van een Duits atoomwapen werkte eindigde hun lange vriendschap abrupt. In september&nbsp;1941&nbsp;was er in het bezette <em>Kopenhagen</em> namelijk een ontmoeting tussen <em>Heisenberg</em> en <em>Bohr</em>. Er is veel geheimzinnigheid omtrent de aard van deze ontmoeting. De familie van <em>Bohr</em> gaf pas in&nbsp;2002&nbsp;documenten vrij waarin valt te lezen dat Bohr geschokt was over het feit dat Heisenberg, die er blijkbaar van overtuigd was dat Duitsland de oorlog zou winnen, onthulde dat hij meewerkte aan de ontwikkeling van een Duitse&nbsp;atoombom. <br>Toen <em>Bohr</em> dit aan de geallieerden bekendmaakte, gaf dit een extra impuls aan het&nbsp;<em>Manhattanproject</em>: de Amerikaanse poging om een atoombom te vervaardigen. In de lezing van <em>Heisenberg</em> deed hij juist alles om het project te&nbsp;<em>vertragen</em>.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Na de oorlog</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Aan het eind van de oorlog in Europa werd <em>Heisenberg</em> door de&nbsp;<em>Alsosgroep</em>&nbsp;gearresteerd en zat hij enige maanden gevangen in het landhuis&nbsp;<em>Farm Hall</em>&nbsp;bij&nbsp;<em>Cambridge</em>&nbsp;in het <em>Verenigd Koninkrijk</em>, samen met een aantal andere eminente Duitse geleerden onder wie&nbsp;<em>Carl Friedrich von Weizsäcker,&nbsp;Otto Hahn </em>en&nbsp;<em>Max von Laue. </em><br>Ze werden goed behandeld en hadden veel vrijheid. De <em>Britten</em> hadden echter in elke ruimte microfoons verborgen om hun onderlinge gesprekken af te luisteren. Zo wilden de Britten te weten komen hoever de Duitsers gevorderd waren in het fabriceren van hun atoombom. Toen begin augustus 1945 het bericht over de&nbsp;eerste atoombom op Japan&nbsp;bekend werd, was dit natuurlijk meteen het onderwerp van speculatie onder de Duitse wetenschappers. <br><em>Heisenberg</em> gaf er in die gesprekken blijk van totaal op het verkeerde spoor te zitten wat betreft zijn gedachten over het ontwerp van de bom. Hij had bijvoorbeeld geen idee van de berekening van de juiste kritische massa.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Na zijn vrijlating speelde Heisenberg een grote rol in het herstel van het wetenschappelijk onderwijs in Duitsland en probeerde hij een &#8216;<em>Theorie van alles</em>&#8216; te ontwikkelen, maar slaagde daarin niet.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hij overleed in 1976. De plaats van Heisenbergs graf is vrij nauwkeurig vast te stellen, dus de veel aangehaalde anekdote dat op zijn graf zou staan &#8220;<em>Hier ligt Werner Heisenberg&#8230;.. ergens</em>&#8221; &#8211; een toespeling op zijn onzekerheidsrelatie &#8211; is een verzinsel.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/onzekerheid/">Onzekerheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/onzekerheid/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
