<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Drie lichamen probleem Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/drie-lichamen-probleem/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/drie-lichamen-probleem/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Sun, 02 Aug 2026 09:41:38 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Het 3 lichamen probleem</title>
		<link>https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/</link>
					<comments>https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 02 Aug 2026 09:41:35 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Kosmologie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Drie lichamen probleem]]></category>
		<category><![CDATA[Henri Poincaré]]></category>
		<category><![CDATA[Isaac Newton]]></category>
		<category><![CDATA[Johannes Kepler]]></category>
		<category><![CDATA[Joseph-Louis Lagrange]]></category>
		<category><![CDATA[Leonhard Euler]]></category>
		<category><![CDATA[vlindereffect]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=8306</guid>

					<description><![CDATA[<p>Het drielichamenprobleem is zo ingewikkeld dat het Isaac Newton ernstige hoofdpijn en slapeloosheid bezorgde.<br />
Twee eeuwen later won een wiskundige een koninklijke prijs voor de oplossing, door te bewijzen dat er geen oplossing mogelijk was. </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/">Het 3 lichamen probleem</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Het drielichamenprobleem<sup>1</sup> is zo ingewikkeld dat het <em>Isaac Newton</em> ernstige hoofdpijn en slapeloosheid bezorgde. <br>Twee eeuwen later won een wiskundige een koninklijke prijs voor de oplossing, door te bewijzen dat er <em>geen</em> oplossing mogelijk was.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Kepler en Newton</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Om het drielichamenprobleem te begrijpen, moet je eerst het tweelichamen-probleem<sup>2</sup> door hebben. Als je twee objecten in de ruimte hebt, zoals de aarde en de zon, is hun zwaartekrachtdans eenvoudig en voorspelbaar. Ze bewegen in elegante ellipsen, zoals <em>Johannes Kepler</em><sup>3</sup> aantoonde. Je kunt een eenvoudige wiskundige formule opschrijven om te voorspellen waar ze zich op elk moment in de toekomst zullen bevinden. En dat deed Isaac Newton. <br>Maar op het moment dat je een derde object toevoegt, zoals in dit geval de maan, schiet de wiskunde tekort. Alle drie de lichamen trekken tegelijkertijd aan elkaar waardoor de afstanden, en dus de krachten, tussen hen voortdurend veranderen. Dit creëert een verward, niet-herhalend, web van orbitale paden.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="746" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-746x1024.jpg" alt="Johannes Kepler portret met lange baard en witte plooikraag; fraai belicht gezicht met directe blik, vasthoudend gereedschap, typerend voor een invloedrijke 16e-17e-eeuwse astronoom." class="wp-image-7881" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-746x1024.jpg 746w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-219x300.jpg 219w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-768x1054.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler.jpg 800w" sizes="(max-width: 746px) 100vw, 746px" /><figcaption class="wp-element-caption">Johannes Kepler (1571–1630)</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Het probleem werd voor het eerst geïdentificeerd in 1687, toen Newton probeerde het aarde-, maan- en zonnestelsel in zijn <em>Principia</em> te modelleren. Maar hij kon geen zuivere wiskundige formule vinden en klaagde later bij zijn vriend <em>Edmond Halley</em> dat de puzzel hem hoofdpijn gaf en hem herhaaldelijk wakker hield. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Euler, Lagrange en Poincaré</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De volgende twee eeuwen probeerden Europa&#8217;s meest briljante wiskundigen, waaronder <em>Leonhard Euler</em> en <em>Joseph-Louis Lagrange, </em>een oplossing te vinden, maar slaagden niet.<br>In 1889 stelde koning <em>Oscar II van Zweden</em> een prijs beschikbaar voor de eerste die eindelijk de vergelijking kon kraken. De prijs werd gewonnen door de <em>Franse</em> wiskundige <em>Henri Poincaré</em><sup>4</sup><em>,</em> die precies aantoonde waarom iedereen had gefaald:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Er bestaat </em><strong>geen</strong><em> algemene, eenvoudige oplossing</em>. </p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img decoding="async" width="260" height="356" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/poincare.jpg" alt="" class="wp-image-1711" style="aspect-ratio:0.7303433442205051;width:591px;height:auto" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/poincare.jpg 260w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/poincare-219x300.jpg 219w" sizes="(max-width: 260px) 100vw, 260px" /><figcaption class="wp-element-caption">Henri Poincaré (1854-1912)</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Poincaré ontdekte dat het drielichamensysteem chaotisch is. Zelfs de kleinste verandering in de startposities of snelheden van de lichamen, al was het maar een fractie van een millimeter, verandert later hun pad volledig. <br>Dit besef bracht de moderne <em>chaos theorie</em><sup>5</sup> en het <em>vlindereffect</em><sup>6</sup> voort.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tegenwoordig, omdat er geen eenvoudige formule bestaat, lossen natuurkundigen het probleem praktisch op met behulp van numerieke integratie.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> Het&nbsp;<strong>drielichamenprobleem</strong>&nbsp;is een vraagstuk van de&nbsp;hemelmechanica&nbsp;dat bij gegeven beginplaatsen en beginsnelheden van drie hemellichamen (bijvoorbeeld&nbsp;zon, aarde en&nbsp;maan) vraagt om hun&nbsp;banen&nbsp;te bepalen.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> De wiskundige formulering van het <strong>tweelichamenprobleem</strong> is eenvoudig. Men heeft van de ene kant de&nbsp;tweede bewegingswet van Newton:</p>



<figure class="wp-block-image"><img decoding="async" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/a7b767e501988f58a63aceeea58b644e0738506a" alt="{\displaystyle F=m\cdot a}"/></figure>



<p class="wp-block-paragraph">met&nbsp;<em>F</em>&nbsp;de kracht,&nbsp;<em>m</em>&nbsp;de massa en&nbsp;<em>a</em>&nbsp;de versnelling, en van de andere kant de&nbsp;gravitatiewet van Newton:</p>



<figure class="wp-block-image"><img decoding="async" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/3156e20e0c0ed9373b47b53e48663d2c6f014e46" alt="{\displaystyle F=G{\frac {m_{1}m_{2}}{r^{2}}}}"/></figure>



<p class="wp-block-paragraph">met&nbsp;<em>m</em><sub>1</sub>&nbsp;en&nbsp;<em>m</em><sub>2</sub>&nbsp;de aantrekkende en aangetrokken massa&#8217;s,&nbsp;<em>r</em>&nbsp;hun afstand en&nbsp;<em>G</em>&nbsp;de&nbsp;gravitatieconstante.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>3</sup> <strong>Johannes Kepler</strong>&nbsp;of&nbsp;<strong>Keppler</strong>&nbsp;(1571–1630) was een&nbsp; Duitse&nbsp;astronoom,&nbsp;astroloog,&nbsp; wis- en&nbsp;natuurkundige, in dienst van&nbsp;keizer Rudolf II, die vooral bekend werd door zijn vernieuwing van de&nbsp;hemelmechanica: hij berekende de&nbsp;planeetbewegingen&nbsp;en formuleerde daarover de&nbsp;Wetten van Kepler. Het basiswerk om tot deze inzichten te komen was verricht door zijn leermeester&nbsp;Tycho Brahe.&nbsp;Later zou&nbsp;Isaac Newton&nbsp;deze ontdekkingen door zijn algemene&nbsp;wet van de zwaartekracht&nbsp;natuurkundig verklaren.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>4</sup> <strong>Jules Henri Poincaré</strong>&nbsp;(1854-1912) was een Franse&nbsp;wiskundige, die als een van de grootsten uit het land wordt beschouwd. Hij was bovendien&nbsp;wetenschapsfilosoof. Poincaré wordt vaak beschreven als de laatste van de &#8216;universalisten&#8217;, in staat om vrijwel alle gebieden van de&nbsp;wiskunde&nbsp;te begrijpen en eraan bij te dragen.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>5</sup> De&nbsp;<strong>chaostheorie</strong>&nbsp;is de populaire benaming voor het gebied binnen de&nbsp;wiskunde&nbsp; dat het gedrag van niet-lineaire&nbsp;dynamische systemen&nbsp;(Engels:&nbsp;<em>Dynamical  systems</em>&nbsp;of&nbsp;systeemtheorie) onderzoekt. De officiële naam binnen de wiskunde is&nbsp;<em>dynamische systemen</em>. Deterministische chaos betekent dat de schijnbare wanorde toch exact bepaald is en geordend tot stand komt volgens een&nbsp;algoritme&nbsp;of rekenregel zoals een&nbsp;differentiaalvergelijking&nbsp;of een&nbsp;recursie. Tot de praktische toepassingen van de chaostheorie behoort het onderzoek naar de stabiliteit van niet-lineaire systemen.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>6</sup> <strong>Vlindereffect</strong>: Edward Lorenz toonde al in de jaren 1950 aan dat gekoppelde differentiaal-vergelijkingen instabiel kunnen zijn. Dat betekent dat fouten in de numerieke berekening in de tijd steeds groter worden. Als de temperatuur bijvoorbeeld vandaag 0,1 °C verkeerd wordt gemeten, is de afwijking van de weersvoorspelling voor morgen al 0,5 °C. Over een week zitten we er 3,1 °C naast en voor twee weken is geen zinvolle voorspelling meer te doen. <br>Anekdotisch zegt men daarom wel dat de vleugelslag van een vlinder in China de doorslag kan geven tussen mooi weer of een orkaan in Texas.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/">Het 3 lichamen probleem</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
