In Parijs en Engeland

Greco vestigde zijn reputatie waarschijnlijk pas in een latere periode. Toen hij in Lotharingen en meer in het bijzonder in Parijs leefde, werd hij beschouwd als de sterkste speler van zijn tijd. De beste Franse spelers waren toen Due de Nemours, Arnaud, Chaumont en La Salle, die geen van allen stand konden houden tegen hem. Hij schijnt van schaken een zeer winstgevende bezigheid te hebben gemaakt, want hij won terwijl hij in Parijs was een bedrag van niet minder dan vijfduizend scudi (meer dan duizend pond). Dat raakte hij weer kwijt toen hij werd beroofd tijdens een bezoek aan Engeland.

Toen hij terugkeerde naar Frankrijk, vergaarde hij opnieuw een aanzienlijk bedrag, en na een bezoek aan Napels vergezelde hij een Spaanse edelman naar West-Indië. Kort daarna stierf hij en liet zijn hele fortuin aan de jezuïeten na.

Manuscripten

Het vroegste werk van Greco, dat de datum 1619 draagt, was opgedragen aan de hertog van Lotharingen. Het is een zeer fraai verlucht manuscript op perkament, dat zich nu in de Biblioteca Nazionale in Florence bevindt. Daarin gebruikte hij de Napolitaanse vrije rochade, pas in 1623 nam hij de normale methode van rokeren over. In die jaren produceerde hij een groot aantal manuscripten, waarvan er vele nog steeds bestaan. Verscheidene hiervan zijn door Greco zelf geschreven in een afschuwelijk handschrift en in het meest barbaarse Italiaans dat je je kunt voorstellen, waaruit blijkt dat hij een man was van bijna geen opleiding.

Hier komen we voor het eerst de hoogst ingenieuze, maar ondeugdelijke gambieten tegen die hij in de Koningspaard- en Koningsloperopeningen bedacht. De laatste van zijn manuscripten (Napels, 1626 of later) keert weer terug naar de vrije rochade, maar hij merkt op dat hij altijd speelde volgens de regels van het land waar hij toevallig verbleef.

De meeste van deze manuscripten eindigen met een aantal problemen, waarvan er ook een collectie is in de Nationale Bibliotheek in Lissabon.
Bijna al deze manuscripten zijn opgedragen aan belangrijke personages en zijn vaak geschreven door een kopiist; verschillende bevatten een aantal goed uitgevoerde miniaturen en initialen. De toon van het werk wordt gevarieerd om te passen bij de smaak van de aangesprokene; dus één manuscript is getiteld: Trattato del Nobilissimo et Militare Esstrcitio de Scacchi, en is duidelijk bedoeld voor een hoge militaire officier, wiens naam echter niet in de opdracht wordt genoemd.
Dit wordt bevestigd door een merkwaardige opmerking aan het einde van een van de partijen, waar hij opmerkt dat Wit lang rokeert en aanvalt met zijn infanterie en cavalerie vanaf de kant van de koningstoren.

Aan het einde van een andere partij in dit manuscript—een tegengambiet in een Koningspaardopening— merkt de auteur op dat er dertien andere zetten zijn, maar dat hij ze niet geeft omdat het hem grote schade zou kunnen berokkenen! Dit tegengambiet moet een grote bron van inkomsten zijn geweest voor Greco.

Zijn werk werd pas lang na zijn dood gedrukt. De vroegste uitgave is een onvolmaakt Engels exemplaar uit het jaar 1656, door F. Beale, die de auteur “Biochimo” noemt. Een andere Engelse editie, getiteld “Chess made easy“, werd gepubliceerd in 1750. Lewis bracht in 1819 een rijkelijk geannoteerde versie uit, waarvan in 1833 een herdruk verscheen.

De vroegste Franse editie werd in 1669 in Parijs gepubliceerd. Het is een reproductie van de partijen en zes problemen van een van de manuscripten uit 1625, en met een nieuwe inleiding. Deze uitgaven werden gevolgd door talloze andere met snelle tussenpozen, waaruit bleek hoe groot de vraag naar het werk moet zijn geweest. De Franse edities van Greco zijn door schrijvers vaak aangezien voor edities van Ruy Lopez, en vice versa.

Een Duitse editie werd geproduceerd door Moses Hirschel in Breslau in 1784, waarvan elf jaar later een tweede editie verscheen in Leipzig. De beste versie van allemaal is van v.d. Lasa. Die verscheen voor het eerst in de Schachzeitung, waarvoor het later in 1859 werd herdrukt, samen met de Berliner Schacherinnerungen en Lucena van dezelfde eminente schrijver.

Een Deense uitgave verscheen in 1854, en een Nederlandse, door Van der Linde, in 1865.
Vreemd genoeg bestaat er geen enkele Italiaanse editie, en zijn partijen werden pas in 1861 voor het Italiaanse publiek gebracht, toen Usigli ze presenteerde in zijn Miscellanea. Het is echter niet meer dan terecht te vermelden dat Cozio (1766) verschillende van Greco’s partijen in zijn verhandeling opnam met het doel om fouten die daarin voorkwamen aan het licht te brengen.
Greco’s gevierde verzameling partijen was geen leerboek, zoals v.d. Lasa aangaf. Het bestaat uit een aantal varianten zonder enig goed verband en wordt nergens begeleid door noten.

Er worden zeer zwakke voortzettingen gevonden tegen de gevaarlijkste aanvallen, terwijl het eenvoudige rechttoe rechtaan spel vaak over het hoofd wordt gezien. Desalniettemin zijn deze partijen zeer leerzaam en, naar het oordeel van Ponziani, ideaal voor de vorming van nieuwe ideeën.
Ze zijn als het ware uit het leven gegrepen, omdat ze juist die fouten bevatten die zwakke spelers geneigd zijn te maken.

Enige voorbeelden:

Het bericht Gioachino Greco verscheen eerst op HEESEN Online.

Kenmerk van El Greco

Zijn werk kenmerkt zich door het gebruik van harde kleuren en scherpe lichtval. Een groot contrast met het gebruikelijke werk van zijn tijd, de Renaissance.
Je zou kunnen zeggen dat hij zijn tijd vooruit was en beter thuishoorde bij het Expressionisme. Vergelijk, wat dat betreft, de onderstaande schilderijen:

Gioachino Greco

Gioachino Greco (c. 1600 – c. 1634), had eigenlijk Cusentino als achternaam, maar werd ook il Calabrese genoemd. Hij was een Italiaanse schaker die het spel speelde met dezelfde spelregels als ook nu nog gehanteerd worden (al waren er toendertijd nog lokale varianten van de rokade).

Een tijd lang heb ik gedacht dat hij en de schilder El Greco een en dezelfde persoon waren. Maar nu weet ik beter! Zie ook elders op deze site meer over Gioachino Greco.

Partij notatie

Bij de partijen die hij noteerde gaf hij niet aan wie de spelers waren. Het is dus mogelijk dat hij de partijen construeerde om bepaalde tactische mogelijkheden duidelijk te maken. Uit die notities blijkt wel dat Greco een zeer sterke speler moet zijn geweest. Dat toonde hij ook in de praktijk. Hij reisde Europa rond en versloeg de beste spelers in Rome, Parijs, Londen en Madrid. In die laatste stad werd de Spaanse koning Philips IV zijn weldoender nadat hij ook iedere Spaanse speler had verslagen (zie hier enige overeenkomst met de schilder El Greco en het Spaanse koningshuis).

Greco was niet de allereerste die over het schaakspel schreef. Eerder was er bijvoorbeeld Pedro Damiano en Ruy Lopez de Segura, maar Greco was wel de eerste die complete partijnotaties gaf.

Manuscripts

Greco verzamelde zijn partijnotities in manuscripten die hij opdroeg en aanbood aan zijn weldoeners. Pas na zijn dood werden deze manuscripten gepubliceerd voor een breder publiek. Dat zal ook precies zijn gegaan zoals Greco het gewild had: hij was een broodschaker en had er geen belang bij dat zijn varianten algemener bekend werden. Er moesten eerst nog een aantal tegenstanders mee overwonnen worden! Michael Botwinnik vond Greco daarom al de eerste professionele schaker.

De eerste Engelse vertaling van zijn manuscripten verscheen in 1656 edition als The Royall Game of Chesse-Play.

Greco’s Openingen

Een groot aantal nu nog gespeelde schaakopeningen werden door Greco voor het eerst gespeeld/genoteerd. Zoals:

• Greco Verdediging: 1.e4 e5 2.Pf3 Df6
• Greco Tegengambiet: 1.e4 e5 2.Pf3 f5
• Calabrese Tegengambiet: 1.e4 e5 2.Bc4 f5
• Loperspel, Greco Gambiet: 1.e4 e5 2.Lc4 Pf6 3.f4
• Italiaans (Giuoco Piano), Greco’s Aanval: 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Lc5 4.c3 Pf6 5.d4 exd4 6.cxd4 Lb4+ 7.Pc3
• Italiaans (Giuoco Piano), Greco variant: 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lc4 Lc5 4.c3 Pf6 5.d4 exd4 6.cxd4 Lb4+ 7.Pc3 Pxe4 8.0-0 Pxc3
• Koning’s Gambiet (Aangenomen), Greco Variant: 1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Lc4 Dh4+ 4.Kf1 Lc5
• Koning’s Gambiet (Aangenomen), Greco Gambiet: 1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Pf3 g5 4.Lc4 Lg7 5.h4 h6 6.d4 d6 7.Pc3 c6 8.hxg5 hxg5 9.Txh8 Lxh8 10.Pe5
• Dame Gambiet (Aangenomen), Greco Variant: 1.d4 d5 2.c4 dxc4 3.e4 b5

Een partij van Greco

Onderstaande partij van Greco had ook door Morphy gespeeld kunnen zijn, toch is hij van bijna 250 jaar eerder!

Ook in de volgende partij is Greco zijn tijd ver vooruit!

On the Origin of Good Moves

Elders op deze site (in het topic Ontogeny and Phylogeny in Chess) heb ik het over het laatste (2021) boek van Willy Hendriks: “On the Origin of Good Moves“.
De eerste hoofdstukken gaan over de bijdrage van Greco aan de ontwikkeling van de kennis over het schaakspel. Met voorbeelden toont hij aan dat Greco zijn tijd zo’n 300 jaar vooruit was! En ik ben geneigd hem daarin gelijk te geven.

Het bericht El Greco en Greco verscheen eerst op HEESEN Online.