<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Immanuel Kant Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/immanuel-kant/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/immanuel-kant/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Wed, 22 Jan 2025 12:20:59 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Bestaat tijd?</title>
		<link>https://heesen.online/bestaat-tijd/</link>
					<comments>https://heesen.online/bestaat-tijd/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 19 Jan 2025 14:56:58 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Aristoteles]]></category>
		<category><![CDATA[Augustinus]]></category>
		<category><![CDATA[causaliteit]]></category>
		<category><![CDATA[Immanuel Kant]]></category>
		<category><![CDATA[snaarteorie]]></category>
		<category><![CDATA[tijd]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6646</guid>

					<description><![CDATA[<p>Bestaat tijd? Het antwoord op deze vraag lijkt misschien voor de hand liggend: natuurlijk bestaat het! Kijk maar naar een kalender of een klok. Maar ontwikkelingen in de natuurkunde suggereren dat het niet-bestaan ​​van tijd een open mogelijkheid is, en een die we serieus moeten nemen. Hoe kan dat, en wat zou het betekenen? </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/bestaat-tijd/">Bestaat tijd?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Bestaat tijd? Het antwoord op deze vraag lijkt misschien voor de hand liggend: natuurlijk bestaat het! Kijk maar naar een kalender of een klok. Maar ontwikkelingen in de natuurkunde suggereren dat het niet-bestaan ​​van tijd een open mogelijkheid is, en een die we serieus moeten nemen. Hoe kan dat, en wat zou het betekenen? </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het zal even duren om uit te leggen, maar maak je geen zorgen: zelfs als tijd niet bestaat, gaan onze levens gewoon door. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Een crisis in de natuurkunde </h2>



<p class="wp-block-paragraph">De natuurkunde verkeert in crisis. De afgelopen eeuw hebben we het universum verklaard met twee enorm succesvolle natuurkundige theorieën: </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>algemene relativiteit en </li>



<li>kwantummechanica. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Kwantummechanica beschrijft hoe dingen werken in de ongelooflijk kleine wereld van deeltjes en deeltjesinteracties. Algemene relativiteit beschrijft hoe dingen werken in de ongelooflijk grote wereld van zwaartekracht en hoe planeten, sterren, sterrenstelsels bewegen. Beide theorieën werken op zichzelf heel goed, maar er wordt gedacht dat de twee met elkaar in conflict zijn. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoewel de exacte aard van het conflict controversieel is, zijn wetenschappers het er over het algemeen over eens dat beide theorieën vervangen moeten worden door een nieuwe, algemenere theorie. Fysici willen een theorie van &#8220;<em>kwantumzwaartekracht</em>&#8221; produceren die de algemene relativiteitstheorie en de kwantummechanica vervangt, en tegelijkertijd het buitengewone succes van beide vasthoudt. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Zo&#8217;n theorie zou verklaren hoe het grote plaatje van de zwaartekracht werkt op de miniatuurschaal van deeltjes. </p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="500" height="500" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/12/krommeruimtetijd.jpg" alt="" class="wp-image-2243" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/12/krommeruimtetijd.jpg 500w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/12/krommeruimtetijd-300x300.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/12/krommeruimtetijd-150x150.jpg 150w" sizes="(max-width: 500px) 100vw, 500px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Tijd in kwantumzwaartekracht </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het blijkt dat het produceren van een theorie van kwantumzwaartekracht buitengewoon moeilijk is. Een poging om het conflict tussen de twee theorieën te overwinnen is de <a href="https://heesen.online/whats-new-in-our-universe/">snaartheorie</a>. <br>De snaartheorie vervangt deeltjes door snaren die in wel 11 dimensies trillen. De snaartheorie kampt echter met een extra moeilijkheid. Snaartheorieën bieden een reeks modellen die een universum beschrijven dat in grote lijnen lijkt op het onze, maar ze doen niet echt duidelijke voorspellingen die kunnen worden getest om erachter te komen welk model het juiste is.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In de jaren 80 en 90 raakten veel natuurkundigen ontevreden over de snaartheorie en kwamen ze met een reeks nieuwe wiskundige benaderingen van kwantumzwaartekracht. Een van de meest prominente hiervan is <em>loop quantum gravity</em>, die stelt dat de structuur van ruimte en tijd bestaat uit een netwerk van extreem kleine discrete brokken, of &#8220;lussen&#8221;. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Een van de opmerkelijke aspecten van loop quantum gravity is dat het tijd volledig lijkt te elimineren. <em>Loop quantum gravity</em> is niet de enige die tijd afschaft: een aantal andere benaderingen lijken ook tijd als een fundamenteel aspect van de realiteit te elimineren. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Opkomende tijd </h2>



<p class="wp-block-paragraph">We weten dus dat we een nieuwe natuurkundige theorie nodig hebben om het universum te verklaren, en dat deze theorie mogelijk geen tijd bevat. Stel dat zo&#8217;n theorie correct blijkt te zijn. Zou daaruit volgen dat tijd niet bestaat? Het is ingewikkeld en het hangt ervan af wat we bedoelen met <em>bestaan</em>. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Theorieën over natuurkunde bevatten geen tafels, stoelen of mensen, en toch accepteren we nog steeds dat tafels, stoelen en mensen bestaan. Waarom? Omdat we aannemen dat zulke dingen bestaan ​​op een hoger niveau dan het niveau dat door de natuurkunde wordt beschreven. We zeggen bijvoorbeeld dat tafels &#8220;ontstaan&#8221; uit een onderliggende natuurkunde van deeltjes die door het universum razen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar hoewel we een aardig idee hebben van hoe een tafel uit fundamentele deeltjes kan bestaan, hebben we geen idee hoe tijd uit iets fundamentelers kan worden &#8220;<em>gemaakt</em>&#8220;. Dus, tenzij we een goede theorie kunnen bedenken van hoe tijd ontstaat, is het niet duidelijk of we zomaar kunnen aannemen dat tijd bestaat. Tijd bestaat misschien op geen enkel niveau. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Tijd en verleden of toekomst </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Zeggen dat tijd op geen enkel niveau bestaat, is hetzelfde als zeggen dat er helemaal geen tafels zijn. Proberen te overleven in een wereld zonder tafels is misschien lastig, maar het lijkt ronduit rampzalig om te overleven in een wereld zonder tijd. Ons hele leven is opgebouwd rond tijd. We plannen voor de toekomst, in het licht van wat we weten over het verleden. We houden mensen moreel verantwoordelijk voor hun daden in het verleden. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De ontdekking dat tijd niet bestaat, lijkt de hele wereld tot stilstand te brengen. We zouden geen reden meer hebben om uit bed te komen. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Causaliteit of tijd</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Er is een uitweg uit deze puinhoop. Hoewel de natuurkunde tijd kan elimineren, lijkt het daarentegen <a href="https://heesen.online/causaliteit/">causaliteit</a> intact te laten: in de zin dat het ene ding het andere kan veroorzaken. <br>Misschien vertelt de natuurkunde ons dat causaliteit en niet tijd het basiskenmerk is van ons universum.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="800" height="532" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/tijd.jpg" alt="" class="wp-image-6648" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/tijd.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/tijd-300x200.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/tijd-768x511.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Tijd in de Filosofie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Filosofen hebben vaak betoogd dat tijd een menselijke constructie is. In de oudheid stelde <em><a href="https://heesen.online/hoe-filosofeer-je/">Aristoteles</a></em> dat tijd onlosmakelijk verbonden is met beweging en verandering: zonder objecten die bewegen, zou tijd niet bestaan. Aan de andere kant beschouwde <em><a href="https://heesen.online/hoe-filosofeer-je/">Augustinus</a></em> tijd als een innerlijke ervaring, waarbij het verleden bestaat in onze herinnering, de toekomst in onze verwachting, en het heden slechts een vluchtig moment is.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In de moderne filosofie heeft <em><a href="https://heesen.online/das-ding-an-sich/">Immanuel Kant</a></em> betoogd dat tijd geen extern fenomeen is, maar een a priori vorm van de menselijke waarneming. Volgens Kant structuren ruimte en tijd onze ervaring van de werkelijkheid, maar bestaan ze niet onafhankelijk van ons bewustzijn. Dit roept de vraag op: als tijd een product is van de menselijke geest, kan het dan als werkelijk worden beschouwd?</p>



<h2 class="wp-block-heading">Tijd in Psychologie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De menselijke ervaring van tijd is diep subjectief. Psychologen hebben aangetoond dat onze perceptie van tijd kan variëren afhankelijk van emoties, aandacht en leeftijd. Wanneer we ons vervelen, lijkt tijd langzamer te gaan, terwijl het bij plezierige activiteiten sneller lijkt te gaan. Dit suggereert dat tijd, zoals wij die ervaren, sterk afhankelijk is van de werking van onze hersenen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Bovendien hebben onderzoeken aangetoond dat dieren een veel beperktere tijdsperceptie hebben. Dit roept de vraag op of de menselijke ervaring van tijd een uniek kenmerk van onze neurologische structuur is, in plaats van een objectieve realiteit.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/bestaat-tijd/">Bestaat tijd?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/bestaat-tijd/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>AI en/of de waarheid</title>
		<link>https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/</link>
					<comments>https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 31 Jul 2024 14:38:19 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[AI]]></category>
		<category><![CDATA[Aristoteles]]></category>
		<category><![CDATA[desinformatie]]></category>
		<category><![CDATA[elementaire deeltjes]]></category>
		<category><![CDATA[Immanuel Kant]]></category>
		<category><![CDATA[kwantummechanica]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[waarheid]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=5719</guid>

					<description><![CDATA[<p>Er is al veel ophef over de gevaren van kunstmatige intelligentie, zeker als het ingezet wordt voor ‘alternative facts’, ‘fake news’ en natuurlijk het onderbouwen van complottheorieën. </p>
<p>Wat kunnen we nog als waar beschouwen?</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/">AI en/of de waarheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Er is al veel ophef over de gevaren van kunstmatige intelligentie, zeker als het ingezet wordt voor ‘<em>alternative facts</em>’, ‘<em>fake news</em>’ en natuurlijk het onderbouwen van complottheorieën. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>Wat kunnen we nog als waar beschouwen?</strong></em> </p>



<p class="wp-block-paragraph">De vraag lijkt actueel, maar is voor filosofen van alle tijden: hoe verhoudt onze waarneming zich tot de werkelijkheid?</p>



<h2 class="wp-block-heading">Plato, Aristoteles en Kant</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens <em>Plato</em> zien we slechts schaduwen van de werkelijkheid. Zijn leerling, <em>Aristoteles</em>, had een totaal andere mening: ‘<em>what you see is what you get</em>’. En <em>Kant</em> stelde dat het &#8216;<em>Ding an sich</em>&#8216; niet grijpbaar is, maar slechts waarneembaar via onze denkvermogens.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="750" height="500" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg" alt="" class="wp-image-1815" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg 750w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot-300x200.jpg 300w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" /><figcaption class="wp-element-caption">Plato&#8217;s grot met de afbeelding van de werkelijkheid</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Natuurkunde</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De filosofie was er nu klaar mee, maar dezelfde vraag rees bij natuurkundigen toen de kwantumfysica kwam opzetten. Daar werden elementaire deeltjes geformuleerd die we nooit zullen kunnen zien. En daar bestaan zaken tegelijkertijd wel en niet, of zijn zowel een elektromagnetische golf en een elementair deeltje.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het antwoord op de vraag in welke mate de huidige stand van zaken in de wetenschap een correcte weerspiegeling van de wereld biedt, blijft onduidelijk. Maar of wetenschap een correcte beschrijving biedt van de werkelijkheid, is minder relevant, want voor de huidige generatie geldt: als het werkt moet het waar zijn.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="561" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes.jpg" alt="" class="wp-image-5721" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes-300x210.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes-768x539.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Standaard model van de elementaire deeltjes</figcaption></figure>
</div><p>Het bericht <a href="https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/">AI en/of de waarheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Das Ding an sich</title>
		<link>https://heesen.online/das-ding-an-sich/</link>
					<comments>https://heesen.online/das-ding-an-sich/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 01 Feb 2024 12:59:29 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Immanuel Kant]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=4843</guid>

					<description><![CDATA[<p>Kant stelde voor dat er een realiteit bestaat die verder gaat dan de menselijke perceptie.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/das-ding-an-sich/">Das Ding an sich</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">In mijn studententijd kwam ik ooit in een filosofische discussie terecht, waar ik de stelling “<em>Alles wat je kunt bedenken, kan ook bestaan (werkelijkheid worden)</em>”.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ik weet niet meer hoe de discussie ging, maar we kwamen uit op: &#8220;<em>Wat als wat we waarnemen niet de ware realiteit is?</em>&#8220;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Blijkbaar een vraag van iemand die bekend was met Immanuel Kant<sup>1</sup> en zijn concept van het &#8216;<em>Ding an sich</em>&#8216;.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="266" height="296" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/02/immanuelkant.jpg" alt="" class="wp-image-4844"/><figcaption class="wp-element-caption">Immanual Kant (1724-1804)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Kant stelde voor dat er een realiteit bestaat die verder gaat dan de menselijke perceptie.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hij betoogde dat onze perceptie als een filter is, dat de werkelijkheid verandert en vormgeeft zodat deze past in ons beperkte menselijke begrip. Het is net als de manier waarop we onze foto&#8217;s filteren, waarbij we de saaie kleuren vervangen door levendige tinten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het ‘<em>Ding an sich</em>’ vertegenwoordigt dan de ongefilterde realiteit die buiten onze waarneming bestaat. Kant beweerde dat we het &#8216;<em>Ding an sich</em>&#8216; nooit echt kunnen kennen. Het blijft voor altijd buiten het bereik van onze zintuigen en begrip.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar als we het ‘<em>Ding an sich</em>’ nooit echt kunnen kennen, waarom zouden we het er dan überhaupt over hebben?</p>



<p class="wp-block-paragraph">Welnu, als mensen zijn we gedreven om de grenzen van onze kennis te verkennen en te verleggen. Het ‘<em>Ding an sich</em>’ helpt ons er aan te herinneren dat er altijd mysteries zullen zijn om te ontrafelen en vragen om over na te denken, waardoor de vlam van intellectuele nieuwsgierigheid blijft branden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">En dat is dan weer de reden waarom ik dit blog schrijf: om mijn nieuwsgierigheid naar de achtergrond van, of de verklaring voor, allerlei zaken die mijn pad kruisen en voor mij niet direct evident zijn, te bevredigen.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> <strong>Immanuel Kant</strong> (1724 – 1804) was een Duitse filosoof ten tijde van de Verlichting, wiens ideeën een grote invloed hebben uitgeoefend op de westerse wijsbegeerte. Kant wordt wel gezien als de eerste Duitse idealist. Zijn <em>Kritik der reinen Vernunft</em> (<em>Kritiek van de zuivere rede</em>) uit 1781, waarin hij de grondslagen en de grenzen van de menselijke kennis onderzoekt en een eigen epistemologie creëert, wordt als zijn belangrijkste werk beschouwd.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/das-ding-an-sich/">Das Ding an sich</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/das-ding-an-sich/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
