<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>intolerantie Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/intolerantie/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/intolerantie/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Tue, 05 Aug 2025 07:46:06 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Tolerantie vs Vrijheid van Meningsuiting</title>
		<link>https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/</link>
					<comments>https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 05 Aug 2025 07:45:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Isaiah Berlin]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Popper]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[vrijheid van meningsuiting]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=7236</guid>

					<description><![CDATA[<p>Tolerantie staat al een tijdje op gespannen voet met vrijheid van meningsuiting, en is daarom een onderwerp dat vandaag de dag maatschappelijk én filosofisch uiterst relevant is.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/">Tolerantie vs Vrijheid van Meningsuiting</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Tolerantie staat al een tijdje op gespannen voet met vrijheid van meningsuiting, en is daarom een onderwerp dat vandaag de dag maatschappelijk én filosofisch uiterst relevant is.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Open samenleving</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In een open samenleving worden <strong>tolerantie</strong> en <strong>vrijheid van meningsuiting</strong> vaak gepresenteerd als kernwaarden die hand in hand moeten gaan. We willen een samenleving waarin mensen verschillend mogen zijn én hun mening mogen uiten en dat daarop tolerant wordt gereageerd. Maar in de praktijk botsen deze waarden regelmatig met elkaar. <br>Wanneer eindigt tolerantie, en waar begint het recht om, bijvoorbeeld, iets aanstootgevends te zeggen? En wat gebeurt er als tolerantie zich moet verdedigen tegen intolerantie? In een eerder bericht had ik het al over ideeën van de filosoof <em>Popper</em> over deze problematiek.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Waar gebben we het eigenlijk over?</h2>



<h3 class="wp-block-heading">Tolerantie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Tolerantie betekent het <strong>dulden van opvattingen, gedragingen of levensstijlen</strong> waarmee men het (mogelijk sterk) oneens is. Het is een actieve houding van <em>leven en laten leven</em>, ook al schuurt het.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Vrijheid van meningsuiting</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Vrijheid van meningsuiting is het <strong>recht om je gedachten, gevoelens en standpunten publiekelijk te uiten</strong>, zonder angst voor vervolging of censuur. In veel democratische rechtsstaten is dit een grondrecht, maar zijn er uitzonderingen (zoals haatzaaien, oproepen tot geweld, en dergelijke).</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="468" height="461" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg" alt="" class="wp-image-4650" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg 468w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1-300x296.jpg 300w" sizes="(max-width: 468px) 100vw, 468px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Waar zit de spanning?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De spanning ontstaat zodra <strong>iemand zijn of haar vrijheid van meningsuiting gebruikt om anderen of groepen te bekritiseren</strong>, beledigen, kwetsen of zelfs ontmenselijken. <br>Dan wordt de vraag: <em>moeten we dan </em><strong>alles</strong><em> maar tolereren in naam van vrije meningsuiting?</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze kwestie raakt direct aan het beroemde <strong>paradox van tolerantie</strong> van de filosoof <strong>Karl Popper</strong>:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><em>&#8220;Onbeperkte tolerantie leidt tot het verdwijnen van tolerantie.&#8221;</em><br>— Karl Popper, <em>The Open Society and Its Enemies</em> (1945)</p>
</blockquote>



<p class="wp-block-paragraph">Met andere woorden: als een samenleving geen grenzen stelt aan wat gezegd mag worden, dan kunnen haat en onderdrukking vrij spel krijgen — en verdwijnen de tolerante voorwaarden vanzelf.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Voorbeelden uit de praktijk</h2>



<ol class="wp-block-list">
<li><strong>Haatspraak op sociale media</strong><br>Mensen die haatdragende taal gebruiken richting minderheden claimen vrijheid van meningsuiting, maar bedreigen daarmee het gevoel van veiligheid van anderen — wat leidt tot polarisatie en zelfcensuur.</li>



<li><strong>Religiekritiek versus religieuze tolerantie</strong><br>Cartoons of uitspraken die religies bekritiseren worden door sommigen gezien als vrije expressie, door anderen als onverdraagzaam of blasfemisch. </li>



<li><strong>Academische vrijheid</strong><br>Universiteiten worstelen met de vraag of omstreden sprekers moeten worden uitgenodigd (in het kader van vrije gedachtevorming) of geweerd (om kwetsende of polariserende boodschappen te voorkomen).</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">En specifieker:</p>



<h3 class="wp-block-heading">In Nederland</h3>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>1. Caroline van der Plas &amp; boerenprotesten</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Tijdens de boerenprotesten zijn verschillende politici, activisten en columnisten bekritiseerd — en soms bedreigd — vanwege hun uitspraken over stikstofbeleid. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>2. Akwasi en zijn speech over Zwarte Piet (2020, nasleep tot nu)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Akwasi’s emotionele uitspraak tijdens een antiracismeprotest (“<em>op 5 december trap ik Zwarte Piet op z’n gezicht</em>”) leidde tot felle discussie. Voor sommigen was het een begrijpelijke metafoor; voor anderen opruiing of haatspraak. Het Openbaar Ministerie zag ervan af hem te vervolgen, wat weer tot publieke verontwaardiging leidde.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>3. Ongehoord Nederland</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze omroep wordt bekritiseerd vanwege het verspreiden van complottheorieën en discriminerende uitspraken. Toch blijft het, als erkende publieke omroep, aanspraak maken op zendtijd en publieke middelen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">In Europa</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>4. Frankrijk: Charlie Hebdo</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Het Franse satirische blad blijft religieus extremisme en de islam bekritiseren met scherpe cartoons. In reactie daarop zijn meerdere aanslagen gepleegd, waaronder de moord op Samuel Paty, een leraar die de cartoons in de klas liet zien tijdens een les over vrijheid van meningsuiting.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>5. Duitsland: Pegida en AfD</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">In Duitsland roept de rechtspopulistische partij AfD regelmatig verontwaardiging op met uitspraken over migranten, islam en &#8220;linkse elites.&#8221; Demonstraties van groepen als Pegida worden (juridisch) toegestaan, maar stuiten op hevig maatschappelijk protest.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Filosofisch perspectief</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Deze voorbeelden maken duidelijk dat de grens tussen <strong>beschermen van vrije meningsuiting</strong> en <strong>het weren van schadelijke of onverdraagzame ideeën</strong> voortdurend onder spanning staat — en dat de context enorm belangrijk is. Er is geen universeel antwoord; elke casus vraagt om zorgvuldige afweging van juridische, morele en maatschappelijke belangen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De spanning raakt aan twee opvattingen over vrijheid:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>Negatieve vrijheid</strong> (<em>Isaiah Berlin</em><sup>1</sup>): vrijheid <em>van</em> inmenging. Je mag zeggen wat je wilt, zolang je anderen geen <em>directe</em> schade toebrengt.</li>



<li><strong>Positieve vrijheid</strong>: vrijheid <em>tot</em> ontplooiing. Een samenleving moet ook <em>actief voorwaarden scheppen</em> waaronder mensen zich vrij en veilig kunnen uitdrukken.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Te veel nadruk op negatieve vrijheid kan leiden tot het negeren van sociale machtsverhoudingen (zoals systemische uitsluiting). Te veel nadruk op positieve vrijheid kan leiden tot overbescherming en censuur.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img decoding="async" width="1024" height="858" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-1024x858.jpg" alt="" class="wp-image-5688" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-1024x858.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-300x251.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-768x643.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky.jpg 1114w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Waar ligt de grens?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Vrijheid van meningsuiting is niet absoluut. In de meeste democratische samenlevingen zijn er juridische grenzen, zoals:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Oproepen tot geweld</li>



<li>Haatzaaien</li>



<li>Smaad en laster</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Maar ook buiten het juridische domein speelt ethiek een rol: <strong>wat is moreel verantwoord om te zeggen, zelfs als het legaal is?</strong> Hier ligt het terrein van maatschappelijke normen, media, opvoeding en cultuur. Maar dit kan alleen werken als die waarden door <strong><em>alle</em></strong> partijen worden onderschreven.</p>



<h2 class="wp-block-heading">En in een multi-culturele samenleving?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In een <strong>multiculturele samenleving</strong> – zoals Nederland – leven mensen samen die <strong>verschillende culturele, religieuze en morele opvattingen</strong> hebben. Dit vergroot de kans op botsingen rond normen, waarden en vooral: <strong>de grenzen van tolerantie en vrijheid van meningsuiting</strong>.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Multiculturaliteit en botsende normen</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In een monoculturele samenleving is er meestal één dominante normatieve orde. In een multiculturele samenleving is dat <strong>niet langer vanzelfsprekend</strong>:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Sommige groepen hechten sterk aan <strong>vrijheid van expressie</strong>, zelfs als dat religieuze gevoelens kwetst.</li>



<li>Andere groepen geven <strong>respect voor heilige symbolen of tradities</strong> prioriteit boven het absolute recht op vrije meningsuiting.</li>



<li>Media, opvoeding en opvoedidealen verschillen: waar de een open debat en confrontatie leert, leert de ander respect en harmonie.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">En dit alles vindt plaats <strong>binnen één publieke ruimte</strong> – scholen, internet, straat, politiek. Het kan niet anders dan dat dit spanningen oplevert.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Fundamentele spanning</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De kernvraag is dan:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><em>Hoe verenig je een rechtsstaat die vrijheid van meningsuiting garandeert met een samenleving waarin sommige burgers juist behoefte hebben aan bescherming tegen uitingen die zij als kwetsend of beledigend ervaren?</em></p>
</blockquote>



<h3 class="wp-block-heading">Drie visies</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Er zijn momenteel drie visies op hoe om te gaan met die spanningen:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>1. Liberale visie (vrijheid eerst)</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>De staat moet zo veel mogelijk <strong>neutraliteit en ruimte</strong> bieden voor meningsuiting, ongeacht culturele gevoeligheden.</li>



<li><strong>Kritiek op religie, cultuur of gebruiken</strong> moet mogelijk blijven, ook als die voor sommigen beledigend is.</li>



<li>Argumentatie: zonder botsing is er geen debat, en zonder debat is er geen vooruitgang.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Daar zit ook een risico aan vast: marginalisatie van minderheden die zich niet thuis voelen in die vrije maar confronterende publieke sfeer.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>2. Communitaristische visie (sociale samenhang eerst)</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Meer aandacht voor <strong>onderlinge gevoeligheden, respect en gemeenschapszin</strong>.</li>



<li>Pleidooi voor <strong>beperking van beledigende of polariserende uitingen</strong>, in het belang van sociale vrede.</li>



<li>Argumentatie: vrijheid van meningsuiting is waardevol, maar niet absoluut.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ook hier weer een risico<em>:</em> beperking van legitieme kritiek of satire, zelfcensuur, en erosie van open debat.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>3. Deliberatieve visie (dialoog eerst)</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Stelt <strong>burgerlijke dialoog en wederzijds begrip</strong> centraal: verschillende groepen gaan met elkaar in gesprek over elkaars waarden.</li>



<li>Vrijheid van meningsuiting is een startpunt, <strong>niet het eindpunt</strong>: het doel is beter samenleven, niet winnen van een debat.</li>



<li>Bevordert <strong>culturele vertaling</strong>: hoe kunnen we elkaars gevoelens, gevoeligheden en idealen begrijpen?</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ook deze visie heeft een risico<em>:</em> vraagt veel tijd, inspanning en openheid van <strong><em>álle</em></strong> partijen – en dat is zelden vanzelfsprekend.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> <strong>Isaiah Berlin</strong>,&nbsp;(1909-1997) was een&nbsp;Brits&nbsp;liberaal&nbsp;filosoof,&nbsp;politicoloog&nbsp;en deed onderzoek naar&nbsp; ideeëngeschiedenis. Berlin geldt als een van de belangrijkste&nbsp;politieke filosofen&nbsp;van de 20e eeuw. Bij zijn oratie ter aanvaarding van het hoogleraarschap aan de&nbsp;<em>Universiteit van Oxford</em>, in 1958, introduceerde hij het concept van &#8216;<em>negatieve</em>&#8216; en &#8216;<em>positieve</em>&#8216;&nbsp;vrijheid&nbsp;&#8211; gepubliceerd in boekvorm als&nbsp;<em>Two Concepts of Liberty</em>.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/">Tolerantie vs Vrijheid van Meningsuiting</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Poppers paradox</title>
		<link>https://heesen.online/poppers-paradox/</link>
					<comments>https://heesen.online/poppers-paradox/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 07 Aug 2024 14:32:59 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Christopher Hitchens]]></category>
		<category><![CDATA[intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Popper]]></category>
		<category><![CDATA[Overton window]]></category>
		<category><![CDATA[paradox van intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Poppers paradox]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=5736</guid>

					<description><![CDATA[<p>Poppers paradox stelt dat als de tolerantie van een samenleving ook opgaat voor de intoleranten, dan zal die intolerantie uiteindelijk gaan domineren, waardoor de toleranten en hun tolerantie worden geëlimineerd. Dus moet de samenleving, om een ​​tolerante samenleving te blijven, het recht hebben om intolerant te zijn ten opzichte van intolerantie. Ik heb het idee dat dit nu nog actueler is dan in 1945, toen het boek gepubliceerd werd.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/poppers-paradox/">Poppers paradox</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Al eens <a href="https://heesen.online/tolerant-ten-opzichte-van-intolerantie/">eerder</a> had ik het over de paradox van Karl Popper.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Popper&#8217;s paradox stelt dat als de tolerantie van een samenleving ook opgaat voor de <strong>in</strong>toleranten, dan zal die <strong>in</strong>tolerantie uiteindelijk gaan domineren, waardoor de toleranten en hun tolerantie worden geëlimineerd. Dus moet de samenleving, om een ​​tolerante samenleving te blijven, het recht hebben om <strong>in</strong>tolerant te zijn ten opzichte van <strong>in</strong>tolerantie. Ik heb het idee dat dit nu nog actueler is dan in 1945, toen het boek waarin Popper deze conclusie trok gepubliceerd werd.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="198" height="254" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/karlpopper.jpg" alt="" class="wp-image-4648"/><figcaption class="wp-element-caption">Karl Popper</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">De open samenleving en haar vijanden</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Popper formuleerde het zo in zijn boek <em><a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/De_open_samenleving_en_haar_vijanden">De Open Samenleving en Haar Vijanden</a></em> : <em>&#8220;Als we ongelimiteerd tolerant zijn, zelfs jegens hen die zelf intolerant zijn, als we niet bereid zijn een tolerante samenleving te verdedigen tegen de aanvallen van de intolerante medemens, dan zal de tolerante mens te gronde gaan, en met hem de tolerantie.&#8221;</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Met andere woorden: &#8220;Wanneer we als democratische samenleving geconfronteerd worden met intolerantie &#8211; en dat uit zich bij voorbeeld in het afwijzen van rationele argumenten ten voordele van doctrinaire slogans &#8211; dan heeft die democratische samenleving het recht, zelfs de plicht, om zich daar tegenover intolerant op te stellen. Doet ze dat niet, dan is ze tot de ondergang gedoemd.&#8221;</p>



<p class="wp-block-paragraph">In het boek behandelt Popper drie filosofen wier ideeën hij gevaarlijk achtte voor de open samenleving en de (liberale)&nbsp;democratie, namelijk&nbsp;<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Plato">Plato</a>,&nbsp;<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/G.W.F._Hegel">Hegel</a>&nbsp;en&nbsp;<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx">Marx</a>. Volgens de Britse krant&nbsp;<em>The Times</em>&nbsp;is het ‘<em>een van de belangrijkste boeken van de eeuw</em>’ en Bertrand Russell noemde het ‘<em>een werk van het allergrootste belang, dat gelezen moet worden vanwege de meesterlijke kritiek op de vijanden van de democratie van vroeger en nu</em>’.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Intolerante tolerantie</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>In</strong>tolerant zijn ten opzichte van <strong>in</strong>tolerantie is echter een lastige zaak, omdat het een stevig optreden tegen <strong>in</strong>tolerantie vraagt. En de <strong>in</strong>toleranten zien dit vaak als een vorm van discriminatie of een of andere fobie. <br>Om dit probleem te omzeilen gaan de toleranten optreden tegen <strong>in</strong>tolerantie met rationele argumenten. Dit is allemaal goed en wel in theorie, maar is moeilijk in de praktijk, omdat de <strong>in</strong>toleranten over het algemeen niet zo openstaan ​​voor rationele (tegen-)argumenten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het idee dat <strong>in</strong>tolerantie automatisch zal verwateren naarmate gemeenschappen integreren, is de afgelopen decennia behoorlijk onterecht gebleken. Dit kan iedereen voor zichzelf vaststellen, want daarvoor is het volgen van het nieuws al voldoende. <br>Als dus de tijd niet in het voordeel van de tolerante maatschappij werkt, moet er ingegrepen worden. <br>Ten eerste moeten we definiëren voor welke <strong>in</strong>tolerantie we, als toleranten, <strong>in</strong>tolerant moeten zijn. Wat wij als <strong>in</strong>tolerantie beschouwen, hangt af van waar het <em>Overton Window</em><sup>1</sup> zich momenteel bevindt. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat nu als <strong>in</strong>tolerantie wordt beschouwd (bijvoorbeeld homofobie), zou honderd jaar geleden <em>niet</em> als <strong>in</strong>tolerantie zijn beschouwd. De definitie brengt derhalve zijn eigen problemen met zich mee. <br>In wezen weten politici niet wat ze moeten doen zonder zichzelf bloot te stellen aan de kritiek van links over mogelijke discriminatie of van rechts over beperking van individuele vrijheid. Daarom proberen de politici niet echt de problemen aan te pakken die door <strong>in</strong>tolerantie worden opgeworpen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="468" height="461" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg" alt="" class="wp-image-4650" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg 468w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1-300x296.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 468px) 100vw, 468px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Het gevaar hiervan is dat de <strong>in</strong>toleranten &#8211; aan beide kanten &#8211; het ontbreken van die aanpak zien als zwakte of verraad en dienovereenkomstig handelen met alle gevolgen van dien. Het idee van tolerantie moet rigoureus en universeel worden ingeprent, en dit vraagt om openlijke kritiek op <em>elke</em> religie of politieke overtuiging die <strong>in</strong>tolerantie predikt en praktiseert. En dat creëert ook weer een lastig probleem, want mensen moeten dan leren om zelf na te denken over dingen en niet blindelings religieuze of politieke leiders volgen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De vrijheid van meningsuiting blijft in dit verband een lastige. Zoals wijlen <em>Christopher Hitchens</em><sup>2</sup> zei: &#8220;<em>Degenen die vastbesloten zijn om &#8216;beledigd&#8217; te zijn, zullen ergens wel een provocatie ontdekken. We kunnen ons onmogelijk genoeg aanpassen om alle fanatici tevreden te stellen. Als iemand me vertelt dat ik hun gevoelens heb gekwetst, zeg ik: &#8220;Ik wacht nog steeds op wat je punt is.</em>&#8220;</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> <em>Overton Window</em>, ook wel het&nbsp;Raam van Overton,&nbsp;is het&nbsp;spectrum&nbsp;van&nbsp;gedachtegoed&nbsp;dat het&nbsp;grote publiek&nbsp;accepteert. Het concept is genoemd naar de bedenker ervan,&nbsp;<em>Joseph P. Overton</em>&nbsp;(1960–2003), de voormalige vicepresident van het&nbsp;<em>Mackinac Center for Public Policy</em>, die beschreef dat gedachtegoed voornamelijk wordt geaccepteerd wanneer het binnen een bepaald venster paste. <br>Volgens Overton bevat het venster gedachtegoed dat als politiek acceptabel/correct wordt beschouwd binnen het geldende klimaat van de&nbsp;publieke opinie&nbsp;en dat een&nbsp;politicus&nbsp;kan verwoorden zonder te&nbsp;extreem&nbsp;te lijken in diens streven om een politieke functie te winnen of behouden.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> <em>Christopher Hitchens</em> (1949-2011) was een journalist. Zijn uitspraak &#8220;<em>What can be asserted without evidence can also be dismissed without evidence</em>&#8221; (wat kan worden beweerd zonder bewijs, kan ook worden verworpen zonder bewijs) is bekend geworden als&nbsp;<em>Hitchens&#8217; razor (Hitchens&#8217; scheermes)</em>.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/poppers-paradox/">Poppers paradox</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/poppers-paradox/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Intolerantie voor onzekerheid</title>
		<link>https://heesen.online/intolerantie-voor-onzekerheid/</link>
					<comments>https://heesen.online/intolerantie-voor-onzekerheid/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 28 Nov 2023 13:45:20 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Else Frenkel-Brunswik]]></category>
		<category><![CDATA[intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[onzekerheid]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=4724</guid>

					<description><![CDATA[<p>De beroemde kat-hond experimenten waren onderdeel van een naoorlogse zoektocht naar de wortels van autoritarisme en vooroordelen. Wat Frenkel-Brunswik met haar experiment ontdekte, was een sleutelkenmerk van de gesloten geest: intolerantie voor onzekerheid.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/intolerantie-voor-onzekerheid/">Intolerantie voor onzekerheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">&#8220;<em>Ik ga je wat foto&#8217;s laten zien. Vertel me of ze meer op een hond dan op een kat lijken.</em>&#8221; <br>Met deze korte instructies begon een baanbrekende psycholoog van de <em>Universiteit van Californië, </em>mensen zogenaamde waarnemingstests te geven die in feite buitengewone barometers waren van hun vermogen om te genieten van de wendingen van het leven.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De deelnemers kregen een reeks tekeningen te zien van een dier dat aanvankelijk duidelijk op een kat leek, maar vervolgens, beetje bij beetje, met een knikje aan een oor of een verbreding van de snuit, volledig hondachtig werd. De middelste afbeeldingen waren onbepaald, geen hond of kat of juist allebei, en voor sommigen was dat zenuwslopend. Keer op keer weigerden deze deelnemers de veilige haven van het antwoord op hun eerste kaart op te geven totdat de reeks bijna voltooid was.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De beroemde kat-hond experimenten waren onderdeel van een naoorlogse zoektocht naar de wortels van autoritarisme en vooroordelen. Wat <em>Frenkel-Brunswik</em><sup>1</sup> met haar experiment ontdekte, was een sleutelkenmerk van de gesloten geest: <em>intolerantie voor onzekerheid.</em></p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="300" height="374" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/elsefrenkelbrunswick.jpg" alt="" class="wp-image-4726" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/elsefrenkelbrunswick.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/elsefrenkelbrunswick-241x300.jpg 241w" sizes="auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px" /><figcaption class="wp-element-caption">Else Frenkel-Brunswick (1908-1958)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Er zijn twee opties: of mensen hebben de intentie om onzekerheid uit te bannen of ze zijn bereid ervoor open te blijven staan, en daarmee dus ook voor de subtiliteiten en complexiteiten van de situatie.</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>“<em>Onzeker zijn betekent dat ik geen vertrouwen heb</em>.”</li>



<li>“<em>Er bestaat eigenlijk niet zoiets als een probleem dat niet kan worden opgelost.</em>”</li>



<li>“<em>Ik zou alles van tevoren moeten kunnen organiseren.</em>” </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Dit zijn uitspraken die zijn ontleend aan de tests ‘<em>Intolerantie voor onzekerheid’ en ‘Tolerantie voor dubbelzinnigheid</em>’. Beide tests zijn klassieke instrumenten om de voordelen van het niet-weten te ontsluiten. (<em>Dubbelzinnigheid, ofwel de toestand waarin men onnauwkeurig is of openstaat voor meerdere interpretaties, is een bron van onzekerheid.</em>) <br>In wezen meten de tests de mate waarin mensen onzekerheid als een uitdaging of als een bedreiging zien. Dat is een keuze die van invloed is op hoe goed we problemen onderzoeken, overdenken en oplossen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Degenen die het onbepaalde mijden, hebben de neiging de wereld in zwart-wittinten te zien en het grijs te negeren. Ze zijn geneigd snel te reageren en zijn van streek door chaos en verrassing. Hun ‘<em>cognitieve kaart</em>’ is beperkt tot ‘s<em>trak gedefinieerde sporen</em>’, schreef Frenkel-Brunswik. <br>Mensen die aan de andere kant van de schaal opereren, zijn daarentegen eerder nieuwsgierige, flexibele denkers die genieten van complexe problemen en van nieuwe ervaringen, van wonen in het buitenland tot het uitproberen van een nieuwe delicatesse. Ze hebben misschien zelfs een betere controle over hun geest. Er zijn aanwijzingen dat dergelijke denkers meer grijze massa (dat wil zeggen neuraal volume) hebben.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="640" height="427" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie2.jpg" alt="" class="wp-image-4734" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie2.jpg 640w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie2-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Tolerantie is een neiging, geen lot. We zijn allemaal min of meer geneigd introvert of extravert, impulsief of reflectief te zijn, en onzekerheid te verwelkomen of niet. <br>Een weigering om het niet te weten is geen gegarandeerd kenmerk van fascisme of onverdraagzaamheid, net zo min als iemand die een hekel heeft aan feestjes automatisch een volslagen kluizenaar is. <br>(<em>En hoewel politieke conservatieven iets terughoudender zijn in het omarmen van onzekerheid, is het veelbesproken verband tussen deze twee complexe concepten zwak; veel liberalen hebben een hekel aan verrassingen, en er zijn conservatieven die genieten van verandering.</em>)</p>



<p class="wp-block-paragraph">Situatie en context zijn belangrijk; onder tijdsdruk wordt het enthousiasme van bijna iedereen om tot een conclusie te komen steeds groter. Tegelijkertijd kunnen we door oefening en een beetje inspanning ons vermogen vergroten om te blijven hangen in die grijze ruimtes waar cognitieve schatten in overvloed aanwezig zijn.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="640" height="427" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/onzekerheid.jpg" alt="" class="wp-image-4735" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/onzekerheid.jpg 640w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/onzekerheid-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Stel je een laboratoriumexperiment voor waarbij paren van vreemden met tegengestelde politieke opvattingen samenkwamen voor een kort gesprek over een controversieel onderwerp zoals abortus of wapenbeheersing. De interacties die zich in een onderzoek uit 2016 ontvouwden, waren precies van het soort waar het zo vaak snel misgaat. De cognitieve mismatch waarmee we worden geconfronteerd is nu geen mysterieus virus of een verschuiving in het beleid, maar een andere persoon van vlees en bloed met een geheel andere visie; een tegenstander eigenlijk. </p>



<p class="wp-block-paragraph">In het begin werd de helft van de paren gecoacht om een zeer competitieve mentaliteit aan te nemen. De andere duo&#8217;s kregen de opdracht om zoveel mogelijk van elkaar proberen te leren. Binnen een kwartier veranderde dit kleine verschil in houding de kijk van de deelnemers op de wereld. De paren vreemden die probeerden elkaar te overtreffen, werden meer absolutistisch. Ze gingen steeds vaker geloven dat er één onfeilbare waarheid was en dat ze die vasthielden als een rots die ze konden grijpen en verdedigen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Degenen die klaar waren om van elkaar te leren, werden daarentegen meer evaluatief. Ze begonnen kennis te zien als inherent onzeker en als iets dat het beste vanuit meerdere gezichtspunten kon worden begrepen.<br>Door open te staan voor nieuwe, uitdagende informatie, werden ze bereid hun standpunt te onderzoeken en aan te passen. Ze behandelden hun begrip als verwant aan een zich ontwikkelend en toch duurzaam tapijt, waarvan de kracht voortkomt uit de soepelheid en veranderlijkheid ervan. Vanuit zo’n gezichtspunt worden betere en overtuigender argumenten aangevoerd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Geen enkel script kan ons veranderen in virtuozen van het niet-weten. ‘<em>We hebben hier geen wonder-middel voor</em>,’ zei een vooraanstaande wetenschapper van onzekerheid toen hij werd aangespoord om een tegengif te vinden voor onze angst voor het onbekende. We kunnen dit niet allemaal ‘<em>injecteren, in een fles stoppen en er een eenvoudige interventie van maken</em>’, zegt <em>Paul K.J. Han</em>, een senior arts-wetenschapper bij de <em>National Institutes of Health</em>. One-shot-fixes zijn de illusies van een instant-antwoord-tijdperk, bracht hij in herinnering.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Toch mogen we ook niet de talloze kansen negeren die ons elke dag te wachten staan om onze geest open te stellen voor onzekerheid – en voor het opmerkelijke potentieel ervan.​</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> Else Frenkel-Brunswik werd in 1908 geboren in Lemberg (Lvov), in het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en anti-Joodse pogroms emigreerde haar familie naar <em>Wene</em>n, waar haar ouders haar opleiding psychologie aan de <em>Universiteit van Wenen</em> aanspoorden en steunden. Terwijl ze als onderzoeksassistent aan het <em>Psychologisch Instituut</em> werkte, ontmoette ze <em>Egon Brunswik</em>, die in 1937 Wenen verliet om les te geven aan de <em>Universiteit van Californië in Berkley</em>. Kort nadat Duitsland Oostenrijk had geannexeerd, vluchtte Else naar de Verenigde Staten, waar ze zich herenigde met Egon en met hem trouwde in juni 1938. Tijdens de Tweede Wereldoorlog begon ze onderzoek te doen naar de psychologie van antisemitisme, en in 1950 publiceerde Frenkel-Brunswik samen met verschillende andere wetenschappers de baanbrekende studie <em>The Authoritarian Personality</em>.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/intolerantie-voor-onzekerheid/">Intolerantie voor onzekerheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/intolerantie-voor-onzekerheid/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
