<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Karl Marx Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/karl-marx/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/karl-marx/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Sun, 18 Jan 2026 10:52:47 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>De open samenleving en haar vijanden</title>
		<link>https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/</link>
					<comments>https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 05 Jan 2025 13:12:49 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Albert Einstein]]></category>
		<category><![CDATA[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Marx]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Popper]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6584</guid>

					<description><![CDATA[<p>The Open Society and its Enemies is Poppers hoofdwerk, dat uit twee delen bestaat. Het is een radicale aanval op wat Popper zag als de wortels van het kwaad: de totalitaire tendensen in het werk van Plato, Hegel en Marx.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/">De open samenleving en haar vijanden</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><em>The Open Society and its Enemies </em>is Poppers hoofdwerk, dat uit twee delen bestaat. Het is een radicale aanval op wat Popper zag als de wortels van het kwaad: de totalitaire tendensen in het werk van</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><em>Plato, </em></li>



<li><em>Hegel </em>en<em> </em></li>



<li><em>Marx</em>. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Daar tegenover zet hij een liberale, democratische maatschappij waarin vrijheid van denken en spreken centraal staat, en die hij de ‘<em>open samenleving</em>’ noemt. In deze samenleving leven kritische burgers, die met een rationele houding met elkaar in discussie treden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">De betovering van Plato</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Popper schrijft &nbsp;het werk – dat in 1950 in het Nederlands vertaald is als <em>De open samenleving en haar vijanden</em> – tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een groot deel hiervan bevindt hij zich in Nieuw-Zeeland; na de <em>Anschluss </em>van Oostenrijk bij Nazi-Duitsland was Popper wegens zijn joodse afkomst genoodzaakt Wenen te ontvluchten. In het voorwoord van de tweede druk schreef Popper dat de toon van het werk wellicht strenger en emotioneler is uitgevallen vanwege die oorlogstijd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dat is met name zichtbaar in het eerste deel, ‘<em>De betovering van Plato</em>’, waaruit een grote, machteloze woede en walging spreekt. Plato’s ideale staat, zoals hij beschrijft in <em>De Staat </em>en <em>De Wetten</em>, loopt volgens Popper onvermijdelijk uit op onderdrukking. Het is een ‘<em>gesloten</em>’ staat, die niet open staat voor verandering en waarin burgers worden gezien als ‘<em>menselijk vee</em>’. Deze maatschappij wordt geleid door machthebbers die zich superieur voelen, en waarin geen sprake is van humanistische, egalitaire normen. Bovendien zet Plato zichzelf vervolgens neer als geschikte leider. <br>Snerpend merkt Popper op dat Plato’s leermeester Socrates – die gedwongen was tot het drinken van de gifbeker – zich in deze samenleving waarschijnlijk niet eens openbaar had mogen verdedigen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="564" height="399" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates.jpg" alt="" class="wp-image-1180" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates.jpg 564w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates-300x212.jpg 300w" sizes="(max-width: 564px) 100vw, 564px" /><figcaption class="wp-element-caption">Plato en Socrates (rechts)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Ondanks het feit dat Plato zijn werken honderden jaren voor Christus schreef, ziet Popper die al als een blauwdruk voor het fascisme. Hij ziet het als noodzakelijk om de totalitaire tendensen uit Plato’s politieke filosofie te halen en uit te lichten. Gehoorzaamheid wordt door Plato boven kritische geesten en vrijheid van meningsuiting gesteld, vindt Popper, waardoor het individu wordt opgeofferd en fascisme onvermijdelijk is.</p>



<h3 class="wp-block-heading"><a href="https://www.filosofie.nl/ijzeren-lijst-3-politeia-van-plato/"></a>Hegel en Marx</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In het tweede deel, ‘<em>Hegel en Marx</em>’, gaat Popper minder fel, maar niet minder kritisch te werk. Hegel zet hij neer als een levensgevaarlijke oplichter en de grondlegger van het moderne absolutisme. Hij verwijt hem dat hij de staat immer boven het individu plaatst. Ook haalt Popper sterk uit naar Hegels historicisme, het idee dat de geschiedenis zich voltrekt volgens een ijzeren logica.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img decoding="async" width="394" height="512" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/Hegel.jpg" alt="" class="wp-image-6577" style="width:278px;height:auto" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/Hegel.jpg 394w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/Hegel-231x300.jpg 231w" sizes="(max-width: 394px) 100vw, 394px" /><figcaption class="wp-element-caption">Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Marx krijgt iets meer krediet, omdat hij tenminste een open samenleving als ideaal beoogde. Hierdoor is hij als enige een oprechte filosoof, in tegenstelling tot de andere twee ‘<em>vijanden van de open samenleving</em>’. Uiteindelijk moet Marx het toch ontgelden, omdat ook hij gelooft in historische wetmatigheden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Historicisme</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Zelf definieert Popper historicisme als ‘<em>de benadering in de sociale wetenschappen die aanneemt dat&nbsp;historische voorspelling&nbsp;haar voornaamste taak is</em>’. Dit doel zou te bereiken zijn door bepaalde ‘lijnen’ en ‘patronen’ in het verloop van de geschiedenis te ontdekken. Oftewel: het idee dat de geschiedenis zich volgens bepaalde wetten voltrekt, heeft als gevolg dat je denkt dat je op basis daarvan voorspellingen voor de toekomst kunt maken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze gedachte is een grote bedreiging voor de democratie, legt Popper uit: als het verloop van de geschiedenis immers vastgelegd –en daarmee onvermijdelijk – is, hoeft er geen rekening gehouden te worden met wat andere mensen over &nbsp;de politiek of de samenleving denken, en heeft het ook weinig zin er over na te denken. <br>Totalitarisme wordt hierdoor in zekere zin gelegitimeerd. Zo kunnen mensen die ‘<em>niet passen</em>’ in de tijd zonder pardon geëlimineerd worden, omdat ze ‘<em>niet horen</em>’ in de voorspellingen die over de toekomst gemaakt zijn; en kunnen mensen die kritische kanttekeningen bij het politieke beleid maken weggezet worden als psychisch gestoord, aangezien dit beleid nu eenmaal ‘<em>hoort te gebeuren</em>’.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Utopieën</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Ook waarschuwt Popper voor utopieën, die zijns inziens altijd totalitair uitpakken. In het streven naar een ideale maatschappij wordt altijd de vrijheid van het individu opgeofferd voor het hogere doel.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dit had hij met eigen ogen gezien, toen hij in zijn jongere jaren enige tijd overtuigd communist was. Hij brak daar resoluut mee toen de communistische partij arbeiders aanzette tot het bestormen van een politiebureau waar enkele kameraden vastzaten. De politie opende vuur en twaalf mensen kwamen om het leven. Popper houdt de partijtop hiervoor verantwoordelijk; het is onacceptabel mensenlevens op te offeren voor een hoger doel. Omwille van een toekomstvisie vergoelijkt het communisme geweld en onderdrukking. Deze gebeurtenis was beslissend voor Poppers denken over utopieën en historicisme zoals hij uiteenzet in <em>The Open Society and its Enemies</em>.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Falsificatie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Het is niet de eerste keer dat Popper schrijft dat werkelijke vooruitgang slechts geleidelijke vooruitgang is. Eerder stelde hij dit al in zijn beroemde wetenschapsfilosofische werk <em>The logic of scientific discovery</em>, waarin hij zijn methode van falsificatie uitlegt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In die methode moeten ideeën, wetten en theorieën altijd openstaan voor kritiek, ook als dat betekent dat ze worden verworpen. Sterker nog, verwerping en <em><strong>niet</strong></em> bevestiging is vooruitgang. Dat geldt voor zowel wetenschap als politiek.<a href="https://www.filosofie.nl/falsificatie/"></a></p>



<h2 class="wp-block-heading">Einstein</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Einstein</em> inspireerde Popper tot het aannemen van deze houding. In Poppers tienerjaren werd de voorspelling van Einstein dat licht afbuigt bevestigd door een experiment. Popper zag dat Einstein bereid was zijn theorie te onderwerpen aan cruciale experimenten, en zo nodig te verwerpen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="266" height="332" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/einstein.jpg" alt="" class="wp-image-2531" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/einstein.jpg 266w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/einstein-240x300.jpg 240w" sizes="(max-width: 266px) 100vw, 266px" /><figcaption class="wp-element-caption">Albert Einstein (1879-1955)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">In Poppers filosofie is sindsdien het openstellen voor empirische weerlegging, en dus voor falsificatie, altijd een fundamenteel aspect gebleven. Enkel falsificatie en verwerping bieden vooruitgang, stelt Popper, dus theorieën moeten op een dergelijke manier geformuleerd worden, dat falsificatie altijd mogelijk is. Toekomstvisies lenen zich hier niet voor. Die kunnen nooit gefalsifieerd worden, aangezien het onmogelijk is iets te verwerpen dat nog niet heeft plaatsgevonden. Daarom horen toekomstvisies noch in de wetenschap, noch in de politiek thuis.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/">De open samenleving en haar vijanden</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Twee honden en de sociale klassen</title>
		<link>https://heesen.online/twee-honden/</link>
					<comments>https://heesen.online/twee-honden/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 05 Jan 2022 08:27:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Goofy]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Marx]]></category>
		<category><![CDATA[Marxisme]]></category>
		<category><![CDATA[Philosopher&#039;s Shirt]]></category>
		<category><![CDATA[Pluto]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=2444</guid>

					<description><![CDATA[<p>In een maatschappij als de onze, is een sociale klasse een groep mensen met een vergelijkbare economische positie, en daardoor met vergelijkbare levenskansen. Die levenskansen worden bepaald door de prestaties, maar ook door de hoeveelheid bezittingen. Het begrip sociale klasse onderscheidt zich hiermee van het begrip maatschappelijke stand, dat vooral door afkomst en sociale status wordt bepaald. </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/twee-honden/">Twee honden en de sociale klassen</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">The Philosopher&#8217;s Shirt plaatste laatst deze tekening op Facebook:</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="492" height="383" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/twodogs.jpg" alt="" class="wp-image-2445" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/twodogs.jpg 492w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/twodogs-300x234.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 492px) 100vw, 492px" /><figcaption class="wp-element-caption">Pluto en Goofy</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">En dat zet je toch aan het denken over de sociale klassen en verhoudingen in onze maatschappij (en dat was ook de bedoeling&#8230;)</p>



<h3 class="wp-block-heading">Sociale klasse</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In een maatschappij als de onze, is een sociale klasse een groep mensen met een vergelijkbare economische positie, en daardoor met vergelijkbare levenskansen. Die levenskansen worden bepaald door de prestaties, maar ook door de hoeveelheid bezittingen. Het begrip <em>sociale klasse</em> onderscheidt zich hiermee van het begrip <em>maatschappelijke stand</em>, dat vooral door afkomst en sociale status wordt bepaald. Vaak worden de sociale klassen onderverdeeld in een bovenklasse, middenklasse en een onderklasse.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het begrip &#8216;klasse&#8217; is oorspronkelijk afkomstig uit de economie, maar is sinds ongeveer 1900 vooral onderwerp van studie in de sociologie. Maar in principe kan men iedere menselijke eigenschap gebruiken om een maatschappij op te delen in verschillende sociale klassen. Bijvorbeeld: beroep, opleidingsniveau, inkomen, politieke invloed, afkomst, geslacht of seksuele geaardheid.</p>



<h3 class="wp-block-heading">De klasse in de klassieke economie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Het klassenbegrip is te herleiden tot de klassieke economen (rond 1900). Bij deze denkers was het begrip klasse gekoppeld aan de productiefactoren <em>grond, arbeid</em> en <em>kapitaal</em>, en de mate waarin ieder van deze drie factoren bijdraagt aan het nationaal inkomen. De klassieke econoom <em>David Ricardo</em> (1772-1823) begint zijn belangrijkste werk met een samenvatting van dit klassenbegrip:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph">De opbrengst van de aarde – al wat verkregen wordt uit haar oppervlak door de vereende inzet van arbeid, machines en kapitaal, wordt verdeeld tussen de drie klassen van de maatschappij; namelijk, de eigenaar van de grond, de eigenaar van de voorraad/het kapitaal die nodig is voor de bewerking daarvan, en de arbeiders door wier ijver de bewerking plaatsvindt.</p>
<cite>David Ricardo</cite></blockquote>



<p class="wp-block-paragraph">Het voornaamste verschil tussen deze drie klassen is de manier waarop hun inkomen tot stand komt. Volgens <em>Ricardo</em> (die vooral een landbouweconomie voor ogen had) trekken de grondbezitters <em>rente</em> (pacht) uit hun bezit en is de hoogte van deze rente vooral afhankelijk van de vruchtbaarheid van de grond. <br>De kapitaalbezitters behalen <em>winst</em> (en interest), die afhankelijk is van hun vermogen om kapitaal te vergaren en van de bevolkingsdichtheid (de beschikbaarheid van arbeidskrachten). <br>De arbeiders, tot slot, behalen een loon dat afhankelijk is van hun vaardigheid. Doel van de economische wetenschap was om een verklaring voor de inkomensverdeling tussen de verschillende klassen te vinden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het werk van <em>Ricardo</em> was één van de hoogtepunten van de Klassieke School. Wie Ricardo’s in 1817 verschenen <em>Principles of Political Economy and Taxation</em> ter hand neemt, valt direct het grote verschil op met de geschriften van <em>Adam Smith</em>. Beschikte de laatste over een bloemrijk taalgebruik, bewandelde hij vele zijpaden en gebruikte hij een groot aantal praktijkvoorbeelden, <em>Ricardo</em> formuleerde rechtlijnig en uiterst ‘kaal’. Hoewel <em>Smith</em> ook een systeembouwer was, moet <em>Ricardo</em> wel als de kampioen op dit gebied worden beschouwd. De wetenschapshistorici <em>Ekelund &amp; Hébert</em> merken op: “<em>What ensured Ricardo’s place in the history of economics was his ability to forge a general analytic system that yielded sweeping conclusions based on relatively few basic principles. His ‘system’ was a monument to the process of deductive reasoning</em>.”</p>



<p class="wp-block-paragraph">De klassieken gingen er in het algemeen van uit dat een product waarde had, omdat er kosten aan waren besteed. Arbeid werd daarbij beschouwd als de centrale <em>input</em>. <em>Adam Smith</em> heeft arbeid niet consequent als waardemaatstaf gebruikt. Ricardo gaat een stap verder in de richting van een arbeidswaardeleer, maar het was uiteindelijk Marx die waarde uitsluitend als arbeidswaarde zag.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Karl Marx en de sociale klassen</h3>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Karl Marx</em> (1818-1883) bouwde het economische klassenbegrip uit en paste het toe op een industriële maatschappij (in tegenstelling tot de landbouw maatschappij van Ricardo). In een dergelijke maatschappij onderscheidt zijn stellingname (ofwel het marxisme) zeven klassen:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>de industriëlen, kapitalisten of (grote) bourgeoisie, die productiemiddelen bezitten en anderen daarmee laten werken om van de winst te kunnen leven;</li>



<li>de grootgrondbezitters;</li>



<li>de kleinburgers, zoals middenstanders;</li>



<li>de vrije loonarbeiders of proletariërs, die in positieve zin vrij zijn om hun arbeidskracht te verkopen, maar in negatieve zin vrij van het bezit van productiemiddelen;</li>



<li>de zelfstandigen (in modern jargon, freelancers of zzp&#8217;ers), die hun arbeidskracht verkopen maar daarbij eigen productiemiddelen gebruiken;</li>



<li>de slaven, die noch productiemiddelen, noch hun eigen arbeidskracht bezitten;</li>



<li>het lompenproletariaat, dat is de restcategorie.</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Van deze klassen worden de loonarbeiders en de kapitalisten als de belangrijkste beschouwd, omdat zij samen de industrialisering en daarmee de vooruitgang mogelijk maken. Tussen de arbeiders en de kapitalisten ziet het marxisme een klassenconflict om de verdeling van de winsten. Ze kiest daarbij de positie van de arbeiders en wl bij hen een klassenbewustzijn doen ontstaan. <br>Het idee is dan dat, tijdens deze politieke bewustwording, de arbeidersklasse ontdekt dat zij onderdrukt wordt en zij zich daarna &#8211; via een revolutie &#8211; van het juk van de hogere klassen en de burgerij, bevrijdt.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="260" height="337" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/socialeklasse.jpg" alt="" class="wp-image-2448" style="width:480px;height:622px" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/socialeklasse.jpg 260w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/socialeklasse-231x300.jpg 231w" sizes="auto, (max-width: 260px) 100vw, 260px" /><figcaption class="wp-element-caption">Gepubliceerd in de <em>Industrial Worker</em>, 1911.</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Bovenstaande afbeelding is een socialistische propagandaposter die het kapitalisme verbeeld. <br>De arbeider (&#8220;<em>wij werken voor allen; wij voeden allen</em>&#8220;) staat onderaan de toren en dient om </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>de burgerij (&#8220;<em>wij eten voor je</em>&#8220;), </li>



<li>het leger (&#8220;<em>wij schieten op je</em>&#8220;), </li>



<li>de kerk (&#8220;<em>wij bedriegen je</em>&#8220;) en </li>



<li>de regering (&#8220;<em>wij besturen je</em>&#8220;) in stand te houden.</li>
</ul>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/twee-honden/">Twee honden en de sociale klassen</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/twee-honden/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
