<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Ptolemaeus Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/ptolemaeus/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/ptolemaeus/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Mon, 25 May 2026 13:38:19 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Hoe bewees Euclides dat een hoek recht is?</title>
		<link>https://heesen.online/hoe-bewees-euclides-dat-een-hoek-recht-is/</link>
					<comments>https://heesen.online/hoe-bewees-euclides-dat-een-hoek-recht-is/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 23 Dec 2024 12:37:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Alexander de Grote]]></category>
		<category><![CDATA[Elementen]]></category>
		<category><![CDATA[Euclides]]></category>
		<category><![CDATA[Menaechmus]]></category>
		<category><![CDATA[Ptolemaeus]]></category>
		<category><![CDATA[Pythagoras]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6514</guid>

					<description><![CDATA[<p>Bij het bewijs van de stelling van Pythagoras elders op deze site, is het nodig om aan te nemen dat sommige hoeken recht (90o) zijn. Ik vroeg mij af hoe Euclides dat in zijn fameuze boekwerken "Elementen" had bewzen en ging op zoek.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/hoe-bewees-euclides-dat-een-hoek-recht-is/">Hoe bewees Euclides dat een hoek recht is?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Bij het bewijs van de <em>stelling van Pythagoras</em> <a href="https://heesen.online/het-bewijs-van-de-stelling-van-pythagoras/">elders op deze site</a>, is het nodig om aan te nemen dat sommige hoeken recht (90<sup>o</sup>) zijn. Ik vroeg mij af hoe <em>Euclides</em> dat in zijn fameuze boekwerken &#8220;<em>Elementen</em>&#8220;<sup>1</sup> had bewzen en ging op zoek.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoewel Euclides geen specifieke stelling presenteerde die een specifieke hoek als &#8220;recht&#8221; bewijst, bouwde hij een logisch systeem waarin de definitie van een rechte hoek en de eigenschappen ervan consistent werden toegepast.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Definitie van een rechte hoek door Euclides</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In <em>Boek I</em> van de <em>Elementen</em>, definieerde Euclides een rechte hoek als volgt:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li>Wanneer een lijn een andere lijn snijdt en de aangrenzende hoeken gelijk zijn, dan zijn deze hoeken rechte hoeken.</li>



<li>Een rechte hoek is dus exact de helft van een gestrekte hoek (180<sup>o</sup>), oftewel 90<sup>o</sup>.</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Deze definitie (dus eigenlijk geen bewijs) legt de basis voor het concept van <em>alle</em> rechte hoeken in de meetkunde.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Hoe Euclides dit toepaste</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Euclides gebruikte deze definitie om te bewijzen dat hoeken in specifieke situaties recht zijn. Hier zijn enkele voorbeelden:</p>



<ol class="wp-block-list">
<li><strong><em>Constructie van een loodlijn</em>:</strong> In <em>Elementen</em> 1.11 bewees Euclides hoe een loodlijn kan worden getrokken vanuit een punt op een lijn, zodat de hoeken recht zijn.</li>



<li><strong><em>Gelijkheid van hoeken</em>:</strong> Hij bewees in diverse proposities dat wanneer een lijn de voorwaarden van een rechte hoek vervult (gelijke aangrenzende hoeken), de hoeken automatisch recht moeten zijn.</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Het &#8220;bewijzen&#8221; dat een hoek recht is, komt in Euclidische meetkunde dus neer op het aantonen dat het voldoet aan de gelijke verdeling van aangrenzende hoeken. Zijn aanpak was niet gericht op een specifieke hoek, maar op het opbouwen van een logisch consistent systeem waarin rechte hoeken correct worden gedefinieerd en gebruikt.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Wie was Euclides?</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Euclides</strong>, ook <strong>Euclides van Alexandrië</strong> genoemd, was een wiskundige, die rond het jaar 300 v.Chr. werkzaam was in de bibliotheek van <em>Alexandrië</em>. Dat was tijdens de Hellenistische periode, de bloeitijd van het oude Griekenland.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Euclides wordt vaak de &#8220;<em>vader van de meetkunde</em>&#8221; genoemd. Hij leefde tijdens het bewind van <em>Ptolemaeus de Eerste</em><sup>2</sup> (323-283 v.Chr.) in Alexandrië. Zijn <em>Elementen</em> is het meest succesvolle handboek en een van de invloedrijkste werken in de geschiedenis van de wiskunde. Het deed vanaf het tijdstip van publicatie tot in de late 19e of vroege 20e eeuw, dienst als het belangrijkste leerboek voor het onderwijs in de wiskunde, vooral in de meetkunde. In dit werk worden de beginselen van wat nu de euclidische meetkunde wordt genoemd gededuceerd uit een kleine verzameling van axioma&#8217;s. Euclides schreef ook werken over <em>perspectief, kegelsneden, bolmeetkunde </em>en<em> getaltheorie</em>.</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="800" height="489" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/12/euclideselementen.jpg" alt="" class="wp-image-8099" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/12/euclideselementen.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/12/euclideselementen-300x183.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/12/euclideselementen-768x469.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">De Elementen van Euclides (7e boek)</figcaption></figure>



<h3 id="Leven" class="wp-block-heading">Leven</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Er is weinig bekend over het leven van Euclides, aangezien er in de overgebleven antieke werken slechts een handvol verwijzingen naar hem bestaan. In feite dateren de belangrijkste verwijzingen naar Euclides, van <em>Proclus<sup>3</sup> </em>en<em> Pappos van Alexandrië<sup>4</sup></em>, van eeuwen later. <br>Proclus schreef in zijn commentaar op de <em>Elementen</em>, en dat was in de 5e eeuw, maar kort iets over Euclides. Volgens hem was Euclides de schrijver van de <em>Elementen</em>, en werd hij genoemd door <em>Archimedes</em>. Toen <em>Ptolemaeus I</em> Euclides vroeg of er geen kortere weg naar de meetkunde bestond dan de <em>Elementen</em>, antwoordde Euclides volgens Proclus dat &#8220;<em>er geen koninklijke weg tot de meetkunde bestaat</em>&#8220;. <br>Al hoewel dit vermeende citaat van Euclides door Archimedes nu wordt gezien als een inlassing door latere uitgevers van zijn werken, gelooft men nog steeds dat Euclides zijn werken vóór die van Archimedes schreef. Een reden om het citaat over de &#8220;koninklijke weg&#8221; in twijfel te trekken is, dat er een vergelijkbaar verhaal bekend is met betrekking tot <em>Menaechmus<sup>5</sup> </em>en<em> Alexander de Grote</em><sup>6</sup>. <br>In de enige andere belangrijke verwijzing naar Euclides vermeldt Pappos van Alexandrië in de vierde eeuw kort dat <em>Apollonius van Perga</em> &#8220;<em>lange tijd doorbracht met de leerlingen van Euclides in Alexandrië, en dat hij zich daar zijn natuurwetenschappelijke manier van denken eigen maakte</em>.&#8221; Het is volgens velen mogelijk dat Euclides in het oude Athene aan de <em>Akademeia van Plato</em> heeft gestudeerd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Datum en plaats van de geboorte van Euclides en ook zijn sterfdatum en de omstandigheden van zijn dood zijn niet nauwkeurig bekend, evenmin als een beschrijving hoe hij eruit zag. Er bestaat al helemaal geen portret van hem. Portretten van later datum zijn allemaal verzonnen.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> De <strong>Elementen</strong> is een meetkundig en rekenkundig verzamelwerk, bestaande uit dertien boeken, geschreven in het begin van de derde eeuw voor Christus. Hierin verzamelde en formaliseerde Euclides  468 wiskundige bewijzen die in de eeuwen daarvoor reeds door andere wiskundigen waren bewezen. <br>Elk boek bestaat uit twee delen:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>(I) definities (138 in totaal).</li>



<li>(II) theorema&#8217;s (468 in totaal) en de bewijzen voor die theorema&#8217;s met behulp van definities en eerdere bewezen theorema&#8217;s.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Alleen in het eerste boek komen ook nog vijf postulaten en vijf algemeenheden voor. Voor de meetkundige bewijzen mag men gebruikmaken van een passer (om cirkels te trekken) en een liniaal (om lijnen te trekken). Er wordt niet gemeten, noch met de passer, noch met de liniaal.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De inhoud van het werk voldoet aan de door <em>Plato</em> gestelde eis, dat de wiskunde losgemaakt dient te worden van het gebied van het materiële. Wiskundige kennis wordt volgens Plato alleen door denken verkregen. Men mag dus geen eigenschappen uit de figuur aflezen, maar men moest van elke eigenschap een streng bewijs geven en geen gebruik maken van figuren.<br>Volgens <em>Aristoteles</em> moet er bij het opbouwen van een wiskundig systeem uitgegaan worden van &#8220;algemene inzichten&#8221; die aan al het deductief denken ten grondslag liggen. Daarnaast moet gebruik gemaakt worden van &#8220;speciale inzichten&#8221;, waarin de existentie van de grondbegrippen gepostuleerd en hun betekenis vastgelegd wordt. Ten slotte moet men de overige begrippen definiëren met gebruikmaking van eerdere definities en de existentie van de gedefinieerde begrippen bewijzen,</p>



<p class="wp-block-paragraph">In de <em>Elementen</em> is Euclides er redelijk in geslaagd zich te houden aan de &#8220;voorschriften&#8221; van Plato en Aristoteles.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De <em>Elementen</em> bestaan uit 13 boeken.<br>&nbsp;&nbsp;Boek I tot VI &#8211; planimetrie.<br>&nbsp;&nbsp;Boek VII tot IX &#8211; rekenkunde.<br>&nbsp;&nbsp;Boek X &#8211; rationale getallen.<br>&nbsp;&nbsp;Boek XI tot XIII &#8211; stereometrie.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> <strong>Ptolemaeus de Eerste</strong> was een veldheer onder <em>Alexander de Grote</em> en na diens dood koning van Egypte. Hij was de stichter van de Egyptische dynastie der Ptolemaeën. <br>In 322 v.Chr. kaapte hij in <em>Damascus</em> het konvooi dat Alexanders lijk vervoerde en hij liet het in <em>Memphis</em> begraven met een grootse plechtigheid. Later kreeg Alexander een monumentaal graf in de nieuwe hoofdstad <em>Alexandrië.</em> De symbolische waarde van het bezit van het lichaam van de voorganger was enorm. Rond deze tijd nam Ptolemaeus ook allerlei maatregelen om zijn militaire macht uit te bouwen: hij bracht een eigen leger op de been, hij wist <em>Cyrene</em> (ten westen van Egypte) onder zijn gezag te krijgen en hij sloot verdragen met verschillende stadskoningen in <em>Cyprus</em>. Op deze manier bouwde hij een persoonlijke machtsbasis uit in Egypte, wat niet noodzakelijk wil zeggen dat hij het gebied van het Alexanderrijk wilde afscheuren.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>3</sup> <strong>Proclus</strong> (412-485) was een Grieks neoplatonisch filosoof, wiskundige en commentator van Euclides van Alexandrië.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>4</sup> <strong>Pappos van Alexandrië</strong> (290-350) was een van de laatste grote oud-Griekse wiskundigen uit de late oudheid. Hij staat bekend om zijn <em>Synagoge</em> of <em>Collectiones</em> (ca. 340) en om de naar hem genoemde zeshoekstelling van Pappos uit de projectieve meetkunde.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>5</sup> <strong>Menaechmus</strong> (380-320 v.Chr.) was een Griekse wiskundige en meetkundige, geboren in <em>Alopecennesus</em> (in het huidige Turkije), die bekend was door zijn vriendschap met de beroemde filosoof <em>Plato</em> en voor zijn klaarblijkelijke ontdekking van de kegelsneden en zijn oplossing voor het toen reeds oude probleem van kubusverdubbeling door gebruik te maken van parabolen en hyperbolen. Er zijn maar weinig directe bronnen voor Menaechmus&#8217; werk &#8211; zijn werk over kegelsneden is voornamelijk bekend van een epigram van <em>Eratosthenes</em>, en de prestaties van zijn broer (voor het bedenken van een methode om een vierkant te maken met een gelijke oppervlakte als een gegeven cirkel met gebruikmaken van de quadratrix).<br>Er wordt beweerd dat Menaechmus een leraar van Alexander de Grote was; deze veronderstelling is afgeleid van de volgende anekdote: naar verluidt vroeg Alexander hem eens naar de kortste weg om de meetkunde te begrijpen, waarop hij antwoordde <em>&#8220;O, Koning, om over de weg te reizen zijn er koninklijke wegen en wegen voor de gewone burgers, maar in de meetkunde is er maar één weg voor allen&#8221;</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>6</sup> <strong>Alexander de Grote</strong> (356-323 v.Chr.) was koning van <em>Macedonië</em>. Hij veroverde het <em>Perzische Rijk</em> tot aan de <em>Indus</em>, waardoor hij een van de grootste rijken uit de oudheid creëerde. <br>Na de moord op zijn vader <em>Philippus</em> erfde Alexander een machtig koninkrijk en een ervaren leger. Hij hervatte het panhellenistische project van zijn vader door Macedonië en de Griekse <em>poleis</em> te verenigen in een coalitie vooraleer hij het Perzische Rijk binnenviel. In 334 v.Chr. vertrok hij naar Azië voor een veldtocht die tien jaar zou duren. Hij behaalde vele overwinningen tegen de Perzen, waarvan de <em>Slag aan de Granicus, </em>de<em> Slag bij Issos </em>en de<em> Slag bij Gaugamela</em> de belangrijkste waren.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/hoe-bewees-euclides-dat-een-hoek-recht-is/">Hoe bewees Euclides dat een hoek recht is?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/hoe-bewees-euclides-dat-een-hoek-recht-is/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>De bibliotheek van Alexandrië 2/2</title>
		<link>https://heesen.online/de-bibliotheek-van-alexandrie-2/</link>
					<comments>https://heesen.online/de-bibliotheek-van-alexandrie-2/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 19 Jul 2024 15:48:51 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Mystiek]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Alexandrïe]]></category>
		<category><![CDATA[bibliotheek]]></category>
		<category><![CDATA[Ctesibius]]></category>
		<category><![CDATA[Erastosthenes]]></category>
		<category><![CDATA[Hippasus]]></category>
		<category><![CDATA[Julius Caesar]]></category>
		<category><![CDATA[Mouseion]]></category>
		<category><![CDATA[Pinakes]]></category>
		<category><![CDATA[Plutarchus]]></category>
		<category><![CDATA[Ptolemaeus]]></category>
		<category><![CDATA[Schrödergetal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=5707</guid>

					<description><![CDATA[<p>De bibliotheek van Alexandrië, ooit een baken van kennis in de oudheid, is gehuld in mysterie en legende. Beroemd om zijn enorme verzameling papyrusrollen en zijn associatie met grote geleerden, wordt de vernietiging ervan vaak betreurd als een groot verlies voor de mensheid. Maar de waarheid over de ondergang van de bibliotheek is complexer dan een enkele brand.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-bibliotheek-van-alexandrie-2/">De bibliotheek van Alexandrië 2/2</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">De bibliotheek van Alexandrië, ooit een baken van kennis in de oudheid, is gehuld in mysterie en legende. Beroemd om zijn enorme verzameling papyrusrollen en zijn associatie met grote geleerden, wordt de vernietiging ervan vaak betreurd als een groot verlies voor de mensheid. Maar de waarheid over de ondergang van de bibliotheek is complexer dan een enkele brand. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De bibliotheek van Alexandrië was een enorme bibliotheek in Egypte die meer dan 1300 jaar geleden door brand werd verwoest. De bibliotheek bestond uit duizenden rollen en boeken over wiskunde, techniek, fysiologie, geografie, blauwdrukken, geneeskunde, toneelstukken en belangrijke geschriften. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De Bibliotheek van Alexandrië was in feite onderdeel van een museum en een wetenschappelijk onderzoekscentrum gewijd aan alle kennis die in de toen bekende wereld was vergaard. De bouw startte tijdens de regering van Ptolemaeus II Philadelphus ergens tussen 284 en 246 v.Chr. Hoewel de plannen ervoor mogelijk zijn ontwikkeld door zijn vader Ptolemaeus I Soter.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op een volgende Ptolemaïsche heersers over Egypte bevorderden het verder verzamelen van kennis en geschriften. Ze gaven beurzen aan wetenschappers, filosofen en dichters om in Alexandrië te komen wonen. In ruil daarvoor kregen heersers advies over hoe ze hun uitgestrekte land moesten besturen. In Alexandrië was de honger naar boeken en kennis zo groot dat er werd geschreven dat schepen die aankwamen, hun boeken moesten inleveren om te worden gekopieerd door schrijvers. De eigenaren ontvingen de kopie en de originelen werden in de Bibliotheek van Alexandrië geplaatst. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Denkers van rondom de hele Middellandse Zee kwamen naar Alexandrië om te studeren. Helaas is het grootste deel van het belangrijkste werk van oude beschavingen verloren gegaan. Als de bibliotheek tot op de dag van vandaag nog zou bestaan, zou de samenleving wellicht geavanceerder zijn geweest en zouden we zeker meer weten over de oude wereld. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Wanneer en hoe? </h2>



<p class="wp-block-paragraph">De vernietiging van de Bibliotheek van Alexandrië, ook bekend als Mouseion, is geen eenduidige gebeurtenis met één enkele oorzaak. Het lijkt meer op een neergang in de loop van de tijd als gevolg van verschillende factoren. </p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img decoding="async" width="1024" height="813" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/05/bibliotheekalexandiriebrandt-1024x813.jpg" alt="" class="wp-image-3930" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/05/bibliotheekalexandiriebrandt-1024x813.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/05/bibliotheekalexandiriebrandt-300x238.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/05/bibliotheekalexandiriebrandt-768x610.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/05/bibliotheekalexandiriebrandt.jpg 1200w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<h2 class="wp-block-heading">De belangrijkste theorieën: </h2>



<ul class="wp-block-list">
<li>De burgeroorlog van Julius Caesar (48 v.Chr.): Sommige verslagen vermelden dat de troepen van Julius Caesar per ongeluk de haven in brand staken tijdens een veldslag, en dat het vuur zich naar de Bibliotheek zou hebben verspreid. Bewijsmateriaal suggereert echter dat de Bibliotheek (of in ieder geval delen ervan) het heeft overleefd of kort daarna is herbouwd. </li>



<li>Gebrek aan financiering en steun tijdens de Romeinse periode leidde waarschijnlijk tot de neergang van de Bibliotheek. </li>



<li>Sommigen geven de Arabische verovering van Alexandrië (640 n.Chr.) de schuld van de vernietiging van de Bibliotheek. De meeste geleerden geloven echter dat de bibliotheek op dat moment al in puin lag. Hoewel de exacte details nog ter discussie staan, kunnen we gerust stellen dat de teloorgang van de bibliotheek eeuwen heeft geduurd, en niet is terug te brengen tot één enkele gebeurtenis. </li>
</ul>



<h2 class="wp-block-heading">Wat ging verloren?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dus, wat hebben we echt gemist toen de bibliotheek van Alexandrië werd verwoest? De bibliotheek herbergde naar schatting 40.000 tot 500.000 teksten van verschillende oorsprong en over uiteenlopende onderwerpen. De enorme hoeveelheid informatie die het bevatte, had het een schatkamer voor moderne historici en onderzoekers gemaakt. Wat de vernietiging echter echt tragisch maakt, is het potentiële verlies van ideeën en uitvindingen die een grote impact op onze wereld van vandaag hadden kunnen hebben. Een van die verliezen is dat van de geschreven werken van Ctesibius. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Ctesibius, een beroemde uitvinder en wiskundige, stond bekend als de &#8220;vader van de pneumatiek&#8221; vanwege zijn studie en fascinatie voor perslucht. Een opmerkelijke uitvinding was een klok die mechanismen op vooraf ingestelde tijden kon activeren, zoals een standbeeld dat zelfstandig kon staan ​​en plengoffers kon schenken tijdens weelderige parades die werden georganiseerd door Ptolemaeus II. Helaas is geen van zijn geschreven werken tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Een ander belangrijk verlies was de <em>Pinakes</em>, een monumentale bibliografische catalogus die niet alleen boeken vermeldde, maar ook biografische informatie over auteurs en beoordelingen van authenticiteit gaf. Deze catalogus zou buitengewoon nuttig zijn geweest voor bibliothecarissen bij het beheren van zo&#8217;n enorme verzameling teksten. Helaas ging deze tekst, samen met vele andere uit de bibliotheek, verloren tijdens de vernietiging. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De hoofdbibliothecaris in Alexandrië tijdens het hoogtepunt, <em>Erastosthenes</em>, was verantwoordelijk voor een van de grootste wetenschappelijke prestaties van de oudheid. Hij leidde af dat de aarde rond was en berekende de omtrek ervan, een prestatie die pas eeuwen later zou worden herhaald. Door de afstand tussen Alexandrië en Syene te meten en vast te stellen dat ze op dezelfde meridiaan lagen, concludeerde Erastosthenes dat de omtrek van de aarde tussen de 39.060 en 40.320 kilometer was. <br>Om dit in perspectief te plaatsen: moderne schattingen plaatsen de omtrek van de aarde op 40.075 kilometer. Deze indrukwekkende berekening van Erastosthenes werd in latere eeuwen door vooraanstaande wetenschappers aangehaald, maar zijn geschreven werken gingen ook verloren. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De omvang van de kennis en vooruitgang in de wiskunde in de oudheid wordt verder benadrukt door recente ontdekkingen. Men geloofde dat combinatoriek, een vakgebied binnen de wiskunde dat zich bezighoudt met arrangementen en combinaties van objecten, relatief modern was. In zijn dialogen verwijst <em>Plutarchus</em> echter naar een gesprek waarin <em>Chrysippus</em> beweert dat het aantal verstrengelingen van tien eenvoudige uitspraken meer dan een miljoen is. Een andere wiskundige, <em>Hippasus</em>, spreekt dit tegen en laat zien dat er in werkelijkheid 103.049 verstrengelingen zijn. In 1994 werd ontdekt dat dit aantal overeenkomt met het 10e <em>Schrödergetal</em>, dat aangeeft op hoeveel manieren een reeks van tien symbolen tussen haakjes kan worden geplaatst. Deze ontdekking laat zien dat er in de oudheid aan wiskundige problemen van grote complexiteit werd gewerkt. </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-bibliotheek-van-alexandrie-2/">De bibliotheek van Alexandrië 2/2</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/de-bibliotheek-van-alexandrie-2/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Geschiedenis van de Kosmologie</title>
		<link>https://heesen.online/kosmologie-2/</link>
					<comments>https://heesen.online/kosmologie-2/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 22 Apr 2021 09:47:18 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Kosmologie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Anaxagoras]]></category>
		<category><![CDATA[Aristarchus]]></category>
		<category><![CDATA[Flammarion]]></category>
		<category><![CDATA[Genesis]]></category>
		<category><![CDATA[Ptolemaeus]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=1254</guid>

					<description><![CDATA[<p>Zoals in de vorige bijdrage beschreven is ongeveer 95% van de materie en energie in onze kosmos nog ongedefinieerd ofwel &#8220;dark&#8220;. Laten</p>
<p class="link-more"><a class="myButt " href="https://heesen.online/kosmologie-2/">Read More</a></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/kosmologie-2/">Geschiedenis van de Kosmologie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Zoals in de vorige bijdrage beschreven is ongeveer 95% van de materie en energie in onze kosmos nog ongedefinieerd ofwel &#8220;<em>dark</em>&#8220;. Laten we eens kijken naar de pogingen die er door de eeuwen heen gedaan zijn om het ontstaan, en de samenstelling van, onze kosmos te begrijpen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><img decoding="async" width="1024" height="858" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Flammarion-1024x858.jpg" alt="" class="wp-image-1255" style="width:665px;height:557px" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Flammarion-1024x858.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Flammarion-300x251.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Flammarion-768x643.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Flammarion-1536x1287.jpg 1536w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Flammarion-scaled.jpg 2048w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>Een gravure uit het boek </em>L&#8217;atmosphère: météorologie populaire<em> uit 1888 van de Franse astronoom Camille Flammarion</em></figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">In het boek waar bovenstaande gravure voor ontworpen is, staat een toelichting: &#8220;<em>Un missionaire de moyen âge raconte qu&#8217;il avait trouvé le point où le ciel et la terre se touchent&#8230;</em> (&#8216;Een missionaris uit de middeleeuwen vertelt dat hij de plek heeft gevonden waar de hemel en de aarde elkaar raken&#8230;&#8217;)&#8221;.<br>Dit geeft een mooi beeld van de zoektocht waar ik het over wil hebben.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Vooraleer de mens zich een beeld wilde vormen van de kosmos, was hij geinteresseerd in het beeld van de aarde daarin.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Kosmologie en de Bijbel</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In de <em>Bijbel</em> staat niets vermeld over de aarde als planeet of als bol. Het idee dat de aarde een bol was, werd ontwikkeld door de Grieken in de 6e eeuw <em><strong>voor</strong></em> onze jaartelling.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Genesis</h4>



<p class="wp-block-paragraph">In het boek <em>Genesis</em> wordt de aarde van voor de schepping voorgesteld als woest en leeg en de duisternis lag over de watervloed. De driedelige wereld van hemel, aarde en onderwereld dreef in <em>Tehom</em>, de mythologische kosmische oceaan, die de aarde bedekte totdat God het uitspansel op de tweede dag geschapen zou hebben om het water in hogere en lagere delen te verdelen. Water boven het uitspansel of gewelf en water onder het gewelf. Aan het gewelf, ook wel <em>Firmament</em> genoemd, zijn de sterren bevestigd en waarachter wind, regen en sneeuw gelegen waren.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De Griekse kosmologie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Rond de tijd van het hellenisme werd het geocentrische wereldbeeld van de Ionische natuurfilosoof <em>Anaxagoras</em> (500-428 v.Chr.) populair. Daarin stond de aarde onbeweeglijk in het centrum van het heelal en de zon, de maan en de planeten draaiden om de aarde. De hemellichamen werden verondersteld vastgemaakt te zijn aan doorzichtige &#8216;<em>sferen</em>&#8216; of bollen die in elkaar nestelden en door hun draaiingen de indruk van de banen der planeten en sterren gaven. </p>



<h4 class="wp-block-heading">Anaxagoras&#8217; kosmologie</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens Anaxagoras was de oorspronkelijke toestand van het universum een oerchaos, gebaseerd op de theorie van het <em>apeiron</em> (het Oneindige) bij <em>Anaximander</em> (610 &#8211; 547 v.Chr.) die de &#8216;<em>vader van de kosmologie</em>&#8216; wordt genoemd. Van hem zijn de stellingen afkomstig dat de banen van hemellichamen niet aan de horizon stoppen, dat de aarde zweeft in de ruimte en dat de hemellichamen op verschillende afstanden van de aarde staan. Latere filosofen namen die ideeën over, maar hielden vast aan de platteaardetheorie. Mogelijk bedacht Anaximander ook de notie van de draaiende sterrensfeer. <br>Die is hoe dan ook een Griekse uitvinding en gaat niet terug op Babylonische voorstellingen</p>



<h3 class="wp-block-heading">Oerchaos</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Anaxagoras stelde de oerchaos voor als een oneindig grote verzameling van ongedifferentieerde en ongestructureerde stoffelijke deeltjes, die hij <em>Spermata</em> noemde. Deze oerelementen hebben altijd reeds bestaan en er is in zijn kosmologie geen sprake van ontstaan of vergaan van de wereld. Belangrijk in dit opzicht is dat Anaxagoras als eerste filosoof een abstract filosofisch begrip heeft ingevoerd, namelijk de <em>Nous</em> (Geest). </p>



<h3 class="wp-block-heading">Nous</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Deze Nous moet opgevat worden als een denkende, redelijke, almachtige, maar onpersoonlijke <em>Geest</em>. Dankzij deze geest is er uit de oer-chaos een welgeordende wereld ontstaan. Het lijkt er op dat Anaxagoras deze Nous alleen als een soort van <em>onbewogen beweger</em> beschouwt, die, na de eerste stoot gegeven te hebben, de schepping verder aan zijn lot overlaat.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="311" height="298" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Anaxagoras.png" alt="" class="wp-image-1258" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Anaxagoras.png 311w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Anaxagoras-300x287.png 300w" sizes="auto, (max-width: 311px) 100vw, 311px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>Anaxagoras</em></figcaption></figure>
</div>


<h3 class="wp-block-heading">Ontstaan en vergaan</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Anaxagoras zocht overal zuiver natuurlijke, mechanische oorzaken. Omdat, volgens hem, in elke kiem alle kwaliteiten aanwezig zijn: <em>Alles is in alles</em> (<em>Homoiomeria</em>), is overgang van de ene stof in de andere mogelijk, doordat hij meer of minder van een bepaalde kwaliteit krijgt. Zo konden uit een veranderende samenstelling van verschillende oerdeeltjes alle stoffen en objecten gevormd worden. Ontstaan en vergaan zijn slechts schijn want de dingen veranderen slechts in compositie en inhoud.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Plato en Socrates</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Alle hemelse objecten waren volgens hem stoffelijk: de zon een gloeiende steen, de maan was een brok aarde. Dit was in tegenstelling tot de (religieuze) overtuigingen van die tijd. <em>Plato</em> liet, in zijn boek <em>Apology, Socrates</em> het volgende tegen <em>Meletus,</em> die Socrates beschuldigde van het volgen van de ideeën van Anaxagoras, zeggen:</p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8220;<em>Mijn beste Meletus, denk je dat je Anaxagoras vervolgt? Ben je zo minachtend over de jury en denk je dat ze zo onwetend zijn over brieven dat ze niet weten dat de boeken van Anaxagoras van Clazomenae vol staan met die theorieën, en verder dat de jonge mannen van mij leren wat ze van tijd tot tijd voor hooguit een drachme in de boekwinkels kunnen kopen, en Socrates belachelijk maken als hij doet alsof deze theorieën van hem zijn, vooral omdat ze zo absurd zijn?</em>&#8220;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het boek van Anaxagoras (dat verloren gegaan is) was toen dus blijkbaar een koopje: je kon het al kopen voor één drachme!</p>



<h4 class="wp-block-heading">Aristarchus en Ptolemaeus</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Aristarchus (ca. 310 &#8211; 230 v.Chr.) ging in zijn boek <em>Over de afmetingen en afstanden [van de Zon en de Maan]</em> uit van een alternatief: het <em>heliocentrische </em>wereldbeeld. In dit werk probeerde Aristarchus te bewijzen dat de afstand van de Zon tot de Aarde 20 keer zo groot is als van de Maan tot de aarde.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Afstand van Aarde naar Zon en Maan</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Hij meende dat de maan geen licht uitzond, maar slechts het zonlicht reflecteerde. Daardoor kon hij de relatieve afstand tot zon een aarde bepalen, en wel als volgt: bij halve maan is de hoek Zon-Maan-Aarde 90°. Op hetzelfde moment mat hij de hoek Maan-Aarde-Zon. Dit lukte niet goed, want die hoek is moeilijk te meten, maar zo kon hij de <strong>relatieve</strong> lengten van de zijden Aarde-Maan en Aarde-Zon berekenen (gebruikmakend van de stelling van <em>Phytagoras</em>!).</p>



<h3 class="wp-block-heading">Middellijn van de Aarde, Zon en Maan</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Ook vergeleek hij in datzelfde boek de middellijn van de Aarde met de middellijn van de Maan. Die was af te leiden uit de schaduw van de Aarde op de Maan bij maansverduisteringen. Door die schaduw te bekijken, meende hij te zien dat de Aarde drie keer zo groot is als de Maan, wat een redelijk goede benadering is.<br>De Zon is verder weg dan de Maan en aanzienlijk groter dan de Aarde &#8211; Aristarchus kwam uit op achttien tot twintig keer (in werkelijkheid ongeveer 500 keer). Op grond van deze verhouding in grootte, kwam hij tot de conclusie dat de Aarde om de Zon moet draaien in plaats van andersom.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Samengevat was dus volgens hem de Zon het centrum van het heelal, bewoog de Aarde in één jaar om de Zon en in één dag om haar eigen as en was de sfeer van de sterrenhemel onbeweeglijk. Omdat de sterren geen zichtbare parallax vertoonden, veronderstelde hij dat de sterren zeer ver weg waren. Het is echter niet zeker of hij dit slechts als hypothese overwoog of als bewezen propageerde.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Ptolemaeus</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Zijn ideeén hielden echter geen stand en werden verdrongen door die van Ptolemaeus.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Claudius Ptolemaeus</em> beschreef in 140 na Chr. een <em>geocentrisch</em> beeld van het zonnestelsel. Zijn opvattingen over astronomie, bekend als het Stelsel van Ptolemaeus, hebben meer dan 1400 jaar, tot ver na de middeleeuwen, deze wetenschap in <em>West-Europa</em> en <em>Arabië</em> beheerst.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="638" height="656" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Ptolemaicsystem-small.png" alt="" class="wp-image-1259" style="width:539px;height:554px" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Ptolemaicsystem-small.png 638w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/04/Ptolemaicsystem-small-292x300.png 292w" sizes="auto, (max-width: 638px) 100vw, 638px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>Het zonnestelsel volgens Ptolemaeus</em></figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph"><br>Ptolemaeus heeft de epicykel-theorie van <em>Hipparchus</em> vervolmaakt. Met het sterren-model van <em>Aristoteles</em> kon namelijk niet verklaard worden waarom de planeten zich soms snel, soms langzaam, en soms zelfs achteruit, aan de hemel schenen te bewegen. Door de planeten cirkelbewegingen op cirkelbewegingen te laten maken, lukt dit Ptolemaeus wel. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De werken van Ptolemaeus over astronomie zijn overgeleverd in het Arabisch en werden door de Arabische astronomen <em>Kitab al-Madjisti</em> genoemd, wat <em>Het grootste boek</em> betekent. Dit werd later verbasterd tot <em>Almagest</em> (het zeer grote). De <em>Almagest</em> bevatte ook een sterrencatalogus en een lijst van 48 sterrenbeelden die al door Hipparchus beschreven waren.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/kosmologie-2/">Geschiedenis van de Kosmologie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/kosmologie-2/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
