Niet alle figuren op de fresco “De School van Athene” van Raphael in de Stanza della Segnatura in het Apostolisch paleis in het Vaticaan zijn eenduidig geïdentificeerd; sommige namen zijn traditie/consensus, andere blijven onderwerp van kunsthistorische discussie.
Rafaël schilderde het fresco tussen 1510 en 1511 daar in de appartementen van paus Julius II. Het is een van de weinige fresco’s uit de renaissance waarvan het getekende karton nog intact is gebleven.
Het karton bevindt zich in de Pinacoteca Ambrosiana, onderdeel van de Biblioteca Ambrosiana in Milaan.
Hieronder geef ik de meest gangbare identificaties en hun positie in het schilderij (van links naar rechts en van voor- naar achtergrond).
Centrum
- Plato (midden, links van het centraalpad, loopt naar voren en wijst naar de hemel) — sterk gelijkend op Leonardo da Vinci.
- Aristoteles (midden, rechts van Plato, wijst naar de aarde).
Plato wijst naar boven, Aristoteles strekt zijn arm voor zich uit, met zijn handpalm naar de aarde gericht. Plato symboliseert de speculatieve filosofie doordat hij naar boven wijst, naar het spirituele, het bovennatuurlijke. Aristoteles wijst juist naar de aarde, als bron voor alle wetenschappelijke kennis.
De boeken die ze in handen hebben verwijzen hier ook naar. Plato heeft zijn Timaios in zijn hand, waarin hij zijn gedachten over de oorsprong en de schepper van de kosmos uiteenzet, terwijl Aristoteles zijn Ethica in de hand houdt, dat over het juiste gedrag van mensen gaat.
Links van Plato en Aristoteles staat Socrates, die vier vingers ophoudt. Deze symboliseren de vier stadia die men moet doorlopen om een filosofisch gesprek te voeren, geometrie, astronomie, aritmetica en stereometrie. De vier treden van de trap verwijzen hier ook naar.
Voorgrond links (vanaf linkerkant naar centrum)
- Pythagoras (linksvoor, zittend, schrijft/rekent op een plank of boek) — groep met leerlingen/boeken.
- Averroes1 (soms afgebeeld als een onmisbare vertegenwoordiger van de islamitische filosofie), probeert mee te lezen in het boek van Pythagoras.
- Anaximander maakt aantekeningen.
Trap en midden-rechts vooraan
- Diogenes (op de treden, liggend of uitgestrekt — van nature een cynische, sober geklede figuur).
- Heraclitus (vooraan, op de treden en in zichzelf verzonken, schrijvend; vaak gezien als portret van Michelangelo).
Rechtervoorgrond
- Euclides (of Archimedes/Euclidisch leraar) — figuur die demonstraties geeft met passer/liniaal; sommige bronnen noemen Bramante als model voor de wiskundige.
Helemaal rechts voorgrond
- Hier meent men Ptolemaeus op de rug te zien (met wereldbol in zijn hand) in discussie met Zoroaster2 met een hemelbol in zijn hand.
1 Abū ‘l-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd (أبو الوليد محمد بن أحمد ابن رشد), beter bekend als Averroes (1126–1198) was een islamitische jurist, arts en filosoof. Van de islamitische geleerden was hij de grootste kenner van de filosofie van Aristoteles.
2 Zarathustra, Zarathoestra of Zoroaster (زرتش Zartosht) was een Iraanse profeet en de grondlegger van het zoroastrisme, een godsdienst die tegenwoordig haar aanhangers vooral vindt onder de Parsi’s in India.