Eind jaren tachtig van de 20ste eeuw liep een man het British Museum binnen met een klein stukje bruine klei dat zijn vader na de oorlog uit het Midden-Oosten had meegebracht. Hij wist niet wat er stond.
Een van ’s werelds toonaangevende experts op het gebied van oud schrijven las de eerste paar regels en voelde de kamer stil worden. Het zou twintig jaar duren voordat hij het kleitablet lang genoeg terugkreeg om het helemaal te lezen.
Irving Finkel
Wat hij vond, veranderde alles wat we dachten te weten over het oudste verhaal dat ooit werd verteld. Dr. Irving Finkel1 is curator bij het British Museum en een van de toonaangevende levende experts op het gebied van spijkerschrift, het schrijfsysteem van het oude Mesopotamië. Hij heeft duizenden kleitabletten vertaald:
- contracten,
- gebeden,
- boodschappenlijstjes,
- slaapliedjes,
- magische spreuken.
Hij is in alle opzichten een man die op dit gebied moeilijk te verrassen is.
De tablet keerde in 2009 naar hem terug voor een volledige studie. Hij heeft het vier jaar nodig gehad voor de volledige vertaling. Wat hij vond was geen verhaal. Het was een handleiding. Een “how-to” gids.
Hoe bouw je een Ark?
De Babylonische god Enki2, sympathiek tegenover de mensheid, vertelde een man genaamd Atra-hasis precies hoe hij een ark moest bouwen. Materialen, hoeveelheden, afmetingen en methoden. Zestig regels praktische scheepsbouw-instructies uit de Bronstijd, ergens tussen 1900 en 1700 v.Chr. opgeschreven.
Maar er was een passage die Finkel koude rillingen gaf: de ark was rond.
Het was een gigantisch Mesopotamisch coracle3, een mandvormige rivierboot, het soort dat in Zuid-Irak tot het midden van de twintigste eeuw nog steeds werd gebruikt. De instructies vereisten palmvezeltouw, een houten frame en heet bitumen om het af te dichten. De tablet specificeerde een basisoppervlak dat ongeveer twee-derde van een voetbalveld was, met twintig voet hoge boorden.
Genesis
Toen, onderaan de tablet, kwam de regel die hem oprecht schokte. De instructie voor wat te doen met de dieren was: “Twee bij twee.”
Eeuwenlang werden deze drie woorden beschouwd als een uniek gegeven in het boek Genesis; een zin die op elke zondagsschoolillustratie, elk kinderspeelgoed en in elke Hollywood-film over Noah was te vinden.
Die woorden bleken duizend jaar ouder dan de Bijbel. Het stond er al in het Babylonisch toen de Hebreeuwse schriftgeleerden die Genesis schreven nog geen volk waren.
Toen Finkel in 2014 zijn vertaling publiceerde in een boek genaamd “The Ark Before Noah”, was de reactie onmiddellijk en enorm. Maar hij liet het niet bij de vertaling. Hij wilde weten of de Babylonische instructies daadwerkelijk werkten. Dus bouwde hij de boot. Hij bracht de specificaties van de tablet naar een team van traditionele scheepsbouwers in Kerala, India, een plaats waar de constructie van coracles nog steeds wordt beoefend. Hij hielp hen bij het bouwen van een replica op schaal. Ze volgden exact het recept in de klei. Palmvezeltouw, houten ribben en heet bitumen.
Proef op de som
Toen ze de proef op de som namen, bleef de replica drijven. De techniek uit de Bronstijd hield stand. Mesopotamische, Hebreeuwse, Griekse en Hindoeïstische beschavingen verspreid over duizenden kilometers en duizenden jaren droegen allemaal verschillende versies van dezelfde herinnering: dat de regen kwam, dat de rivieren opkwamen en dat iemand iets bouwde dat dreef.
1 Irving Leonard Finkel (geboren in 1951) is een Engelse filoloog en assyrioloog.
Hij is de assistent-bewaarder van het oude Mesopotamische schrift, talen en culturen bij het Departement van het Midden-Oosten in het British Museum, waar hij gespecialiseerd is in spijkerschriftinscripties op kleitabletten uit het oude Mesopotamië.
2 Enki was een van de belangrijkste goden in het pantheon van Mesopotamië.
Hij wordt door de Babyloniërs Ea genoemd, maar is meer bekend onder zijn Sumerische naam Enki. Hij is de god van de afgrond of het diep(e water), de abzu, de belangrijkste (zoet)watergod en de god van de wijsheid in de Sumerische mythologie. Hij is gekleed in de huid van een vis (karper). Ea was ook bij de Hettieten de god van de wijsheid.
3 Een coracle is een kleine, ronde lichtgewicht boot die traditioneel wordt gebruikt in Wales, Ierland, met name aan de rivier de Boyne, en Schotland, vooral aan de rivier de Spey. Het woord wordt ook gebruikt voor soortgelijke boten die voorkomen in India, Vietnam, Irak en Tibet. Het woord coracle is een Engelse spelling van de originele Welshe cwrwgl, verwant aan de Ierse en Schots-Gaelische currach, en wordt al in de zestiende eeuw in Engelse tekst opgenomen. Andere historische Engelse spellingen zijn onder meer corougle, corracle, curricle en coricle.
