<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Leonhard Euler Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/leonhard-euler/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/leonhard-euler/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Tue, 11 Aug 2026 12:08:46 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Fraude of plagiaat?</title>
		<link>https://heesen.online/fraude-of-plagiaat/</link>
					<comments>https://heesen.online/fraude-of-plagiaat/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 11 Aug 2026 11:47:01 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[differentiaal rekening]]></category>
		<category><![CDATA[Gottfried Leibniz]]></category>
		<category><![CDATA[Guillaume de l'Hôpital]]></category>
		<category><![CDATA[Isaac Newton]]></category>
		<category><![CDATA[Johann Bernoulli]]></category>
		<category><![CDATA[Leonhard Euler]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=8289</guid>

					<description><![CDATA[<p>In dit verhaal over fraude en plagiaat in de wiskunde staat Johann Bernoulli centraal. Hij was een buitengewoon getalenteerde wiskundige die nog steeds zeer bewonderd wordt en vaak onderwerp is in wiskundelessen op middelbare scholen en universiteiten.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/fraude-of-plagiaat/">Fraude of plagiaat?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">In dit verhaal over fraude en plagiaat in de wiskunde staat <em>Johann Bernoulli</em> centraal. Hij was een buitengewoon getalenteerde wiskundige die nog steeds zeer bewonderd wordt en vaak onderwerp is in wiskundelessen op middelbare scholen en universiteiten. Hij kwam uit <em>Basel, Zwitserland</em>, een stadje met slechts 10.000 inwoners. Maar op de een of andere manier bracht die ene stad tientallen grote wiskundigen voort, verbazingwekkend genoeg vier van de grootste wiskundigen uit de wereldgeschiedenis in dezelfde periode! Daaronder vallen Johann zelf en zijn oudere broer <em>Jacob</em>, die beiden ontdekkingen deden die van invloed zijn op de moderne economie, informatica en techniek.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De familie Bernoulli en Euler</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Daaronder viel ook Johanns zoon <em>Daniel,</em> en Daniels goede vriend <em>Leonhard Euler</em>, misschien wel de grootste wiskundige aller tijden. Deze twee vrienden vormden een dynamisch duo dat cruciale ontdekkingen deed die vandaag de dag gebruikt worden in de luchtvaart, rekenmachines, computers, mobiele telefoons, geneeskunde, satellieten, gps-systemen, hogesnelheidstreinen en talloze andere gebieden. De moderne technologie is veel verschuldigd aan de vier wiskundigen die uit dit kleine Zwitserse stadje voortkwamen. Zelfs Johanns zoon <em>Johann II</em> en zijn twee kleinkinderen <em>Johann III</em> en <em>Jacob II</em> hebben hun stempel op de wiskunde gedrukt.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="792" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-792x1024.jpg" alt="" class="wp-image-3260" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-792x1024.jpg 792w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-232x300.jpg 232w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-768x993.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler.jpg 800w" sizes="(max-width: 792px) 100vw, 792px" /><figcaption class="wp-element-caption">Leonhard Euler</figcaption></figure>



<h2 class="wp-block-heading">Aanloop naar het schandaal</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Eind jaren 1680 ontwikkelde de jonge <em>Johann Bernoulli</em> een nieuw wiskundig vakgebied, de differentiaalrekening. Hij correspondeerde met de beroemde <em>Gottfried Leibniz</em> en werd een van de grondleggers van dit vakgebied. Zonder medeweten van Bernoulli en Leibniz werkte student <em>Isaac Newton</em> in het geheim ook aan de ontwikkeling van de differentiaalrekening. Hij begon zijn onderzoek in 1666, toen zijn universiteit gesloten was vanwege een verwoestende pandemie: de pest die tot de helft van de <em>Londense </em>bevolking het leven kostte.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Toen Leibniz in de jaren 1680 onschuldig een paar ontdekkingen op het gebied van de differentiaalrekening publiceerde, voordat Newton zijn werk had afgerond, beschuldigde Newton Leibniz van plagiaat. Hoe kon een ander mens aan hetzelfde baanbrekende onderwerp werken? Het bleek dat zowel Leibniz als Newton de eer verdienden en de differentiaalrekening vrijwel gelijktijdig ontwikkelden. Er was geen sprake van plagiaat.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Newton en Leibniz</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De discussie tussen Newton en Leibniz over wie de eer verdiende voor de ontdekking van de differentiaalrekening blijft een van de meest intense controverses in de geschiedenis van de wiskunde (zie ook <a href="https://heesen.online/wie-ontdekte-differentiaal-rekening-als-eerste-newton-of-leibniz/">mijn bericht</a> hierover). Maar dat is niet waar dit verhaal over gaat, want het verbleekt in vergelijking met de verbluffende fraude die rond dezelfde tijd werd gepleegd!</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img decoding="async" width="620" height="382" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/01/leibniz.jpg" alt="" class="wp-image-4815" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/01/leibniz.jpg 620w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/01/leibniz-300x185.jpg 300w" sizes="(max-width: 620px) 100vw, 620px" /><figcaption class="wp-element-caption">Leibniz en zijn aantekeningen over de differentialen</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Leibniz had in 1684 en 1686 twee tijdschriftartikelen over deze nieuwe tak van de wiskunde gepubliceerd, de twee die Newton woedend maakten. Dat kwam omdat Newton zijn fundamentele boek over de differentiaalrekening in 1671 had voltooid, maar het nog niet had gepubliceerd (pas na zijn dood). Hij was verdergegaan met een groter project, zijn legendarische boek <em>Principia</em>. Dat boek, dat in 1687 verscheen, is de grootste wetenschappelijke publicatie ooit. Een werk dat vroege ideeën over differentiaalrekening verbond met de wetenschap, universele natuurwetten vaststelde en onder andere de beweging van planeten verklaarde. Principia wordt echter beschouwd als het tweede natuurkundeboek ter wereld (na <em>Galileo&#8217;s Discorsi</em>) in plaats van een publicatie die volledig aan differentiaalrekening was gewijd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tot 1690 waren er, met slechts twee tijdschriftartikelen en een wetenschappelijk tekstboek waarin differentiaalrekening werd genoemd, nog geen formele boeken over differentiaalrekening verschenen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De noodlottige ontmoeting</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Eind 1691 had <em>Johann Bernoulli</em> (24 jaar) al masterdiploma&#8217;s in geneeskunde en filosofie behaald, en zou hij enkele jaren later promoveren. Hij was op bezoek in <em>Parijs</em> toen er iets noodlottigs gebeurde. Bernoulli werd benaderd door de antagonist in dit verhaal, een rijke Fransman genaamd <em>Guillaume de l&#8217;Hôpital</em> (29 jaar oud), die gefascineerd was door wiskunde en meer wilde leren over differentiaalrekening. Hij was zeer intelligent en begreep geavanceerde wiskundige onderwerpen. Maar l&#8217;Hôpital was bij lange na niet zo bedreven als die baanbrekende wiskundigen. Hij had zelf nooit unieke ontdekkingen gedaan.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img decoding="async" width="729" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/guillaumedelhopital-729x1024.jpg" alt="" class="wp-image-8303" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/guillaumedelhopital-729x1024.jpg 729w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/guillaumedelhopital-214x300.jpg 214w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/guillaumedelhopital-768x1078.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/guillaumedelhopital.jpg 800w" sizes="(max-width: 729px) 100vw, 729px" /><figcaption class="wp-element-caption">Guillaume de l&#8217;Hôpital (1661-1704)</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Daarom bood l&#8217;Hôpital Bernoulli het equivalent van 30.000 dollar (ongeveer € 26.200) aan om hem alles te leren wat hij wist over wiskunde, zelfs talloze ongepubliceerde ideeën. In een brief van 17 maart 1694 stemde Bernoulli in met de samenwerking.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Johann Bernoulli leerde l&#8217;Hôpital vele ongepubliceerde pareltjes over de differentiaalrekening die hij had ontdekt, en zelfs nog niet gepubliceerde ontdekkingen van zijn collega Gottfried Leibniz en zijn broer Jacob Bernoulli. Twee jaar later, in 1696, publiceerde l&#8217;Hôpital al deze wiskundige geheimen als de zijne, zonder ook maar een beetje erkenning te geven aan de Bernoulli&#8217;s of Leibniz! <br>Het was &#8217;s werelds eerste boek over differentiaalrekening, een academisch meesterwerk vol revolutionaire wiskunde. Maar de auteur was een complete bedrieger die niets van dit alles had ontdekt, maar desondanks gretig alle eer opeiste. Johann Bernoulli was woedend!</p>



<figure class="wp-block-image size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="1020" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/lhopitalfraude.jpg" alt="" class="wp-image-8290" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/lhopitalfraude.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/lhopitalfraude-235x300.jpg 235w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/07/lhopitalfraude-768x979.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Het eerste boek over differentiaalrekening ter wereld, gepubliceerd door l&#8217;Hôpital</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Voor wie zowel Frans als calculus begrijpt, is de titel van het boek volkomen logisch, het beschrijft immers een van de meest fundamentele ideeën van de calculus. Vrij vertaald betekent het &#8220;<em>het begrijpen van krommen door middel van de analyse van infinitesimalen&#8221;</em>. De mensheid perfectioneerde eindelijk de kunst van het meten van de lengte van krommen met oneindig veel oneindig kleine lijnstukken. We konden nu de oppervlakte onder gekromde gebieden berekenen waarvoor geen formule bestond, de volumes van driedimensionale lichamen bepalen, en nog veel meer! Dit veranderde de wereld! Maar hier komt het ergste. Met zoveel baanbrekende ontdekkingen gepubliceerd in één boek, werd l&#8217;Hôpital al snel beschouwd als een van de grootste wiskundigen in de wereldgeschiedenis. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens een onderzoek blijkt uit discussies onder wiskundigen tot in de 19e en vroege 20e eeuw dat l&#8217;Hôpital nog steeds werd geprezen als een van de grootste genieën in de ontwikkeling van de wiskunde! Dat iemand wordt beschouwd als een van de tien grootste wiskundigen uit de wereldgeschiedenis, terwijl blijkt dat hij nooit een unieke ontdekking heeft gedaan, is een grote wiskundige fraude! Het is dan ook niet verwonderlijk dat Johann Bernoulli onmiddellijk protesteerde tegen deze publicatie en volhield dat hij het brein achter het calculusboek was. Omdat hij destijds een relatief onbekende wetenschapper was, geloofde bijna niemand hem. Hij had alleen de steun van zijn familie en Leibniz. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De meeste academici dachten dat hij een paranoïde en mentaal instabiele man was. Ironisch genoeg begon de woede en bitterheid die voortkwam uit de diefstal van zijn baanbrekende werk Johanns geestelijke gezondheid aan te tasten. Het leek hem op te vreten en maakte van Johann uiteindelijk een wraakzuchtige oude man die het contact met zijn eigen familie verbrak. Hij beschouwde zijn broer Jacob en zijn zoon Daniel als zijn academische vijanden. Johann vervalste zelfs de datum van zijn boek over vloeistofdynamica om het te laten lijken alsof hij eerder baanbrekende ontdekkingen had gedaan dan zijn eigen zoon! </p>



<h2 class="wp-block-heading">Het einde van een tijdperk</h2>



<p class="wp-block-paragraph"> L&#8217;Hôpital stierf in 1704 op 42-jarige leeftijd onder onbekende omstandigheden. Jacob Bernoulli stierf in 1705 en Leibniz in 1716, beiden aan jicht. Newton stierf in 1727 aan nierfalen. Zijn boek over differentiaalrekening, dat hij al in 1671 had voltooid, lang voordat iemand anders dat deed, werd uiteindelijk in 1736 gepubliceerd. Johann Bernoulli leefde tot 1748 en stierf een natuurlijke dood. En de wereld wist niets van L&#8217;Hôpitals frauduleuze gedrag en Bernoulli&#8217;s onschuld toen ze nog leefden, pas meer dan 200 jaar later! </p>



<h2 class="wp-block-heading">De waarheid ontdekken </h2>



<p class="wp-block-paragraph">De oude bibliotheek op de campus van de <em>Universiteit van Basel</em> in Zwitserland bestond al sinds 1560 en werd vaak bezocht door de familie Bernoulli en Euler. Correspondentie tussen Bernoulli en l&#8217;Hôpital, met hun discussies over de differentiaalrekening, werd uiteindelijk ergens in de bibliotheek bewaard, waaronder die overeenkomstbrief uit 1694. De brieven raakten in de loop der tijd verloren. Toen er in 1896 een nieuwe bibliotheek werd gebouwd, werden die brieven onbewust naar het nieuwe gebouw overgebracht. </p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1931 stuitte een medewerker bij toeval op de brieven en legde ze ter inspectie voor aan een expert. Ze bevatten wiskundige geheimen die destijds niet gepubliceerd zouden zijn, en bevestigden Bernoulli&#8217;s bewering dat hij was opgelicht door de snode l&#8217;Hôpital. En de waarheid kwam eindelijk aan het licht, 235 jaar later, veel te laat voor Bernoulli om tijdens zijn leven nog vrijgesproken te worden. En tot slot werd de status van L&#8217;Hôpital als een van &#8217;s werelds meest invloedrijke wiskundigen ingetrokken. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Moderne tijd </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Die bibliotheek werd in de jaren 60 van de 20<sup>ste</sup> eeuw grotendeels afgebroken en herbouwd tot het huidige gebouw. ​​Johann Bernoulli en zijn zoon Daniel worden nu beschouwd als twee van de 100 grootste wiskundigen en het beste vader-zoon duo in het vakgebied. Johanns broer Jacob staat nu in de top 60, en Leibniz in de top 20. Euler staat in de top vijf, en wordt door veel wetenschappers zelfs als de beste beschouwd. Newton wordt gerekend tot de twee of drie beste wiskundigen en wordt zeker beschouwd als de grootste wetenschapper. En L&#8217;Hôpital zou uiteraard niet eens in de top 100.000 terechtkomen. Een van Bernoulli&#8217;s belangrijkste en elegant eenvoudige ontdekkingen wordt nog steeds de regel van L&#8217;Hôpital genoemd en staat nog steeds in elk wiskundeboek. We leren het allemaal in onze eerste basiscursus calculus.</p>



<p class="wp-block-paragraph">En dat is het verhaal van de grootste wiskundige fraude in de wereldgeschiedenis.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/fraude-of-plagiaat/">Fraude of plagiaat?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/fraude-of-plagiaat/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Het 3 lichamen probleem</title>
		<link>https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/</link>
					<comments>https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 02 Aug 2026 09:41:35 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Kosmologie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Drie lichamen probleem]]></category>
		<category><![CDATA[Henri Poincaré]]></category>
		<category><![CDATA[Isaac Newton]]></category>
		<category><![CDATA[Johannes Kepler]]></category>
		<category><![CDATA[Joseph-Louis Lagrange]]></category>
		<category><![CDATA[Leonhard Euler]]></category>
		<category><![CDATA[vlindereffect]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=8306</guid>

					<description><![CDATA[<p>Het drielichamenprobleem is zo ingewikkeld dat het Isaac Newton ernstige hoofdpijn en slapeloosheid bezorgde.<br />
Twee eeuwen later won een wiskundige een koninklijke prijs voor de oplossing, door te bewijzen dat er geen oplossing mogelijk was. </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/">Het 3 lichamen probleem</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Het drielichamenprobleem<sup>1</sup> is zo ingewikkeld dat het <em>Isaac Newton</em> ernstige hoofdpijn en slapeloosheid bezorgde. <br>Twee eeuwen later won een wiskundige een koninklijke prijs voor de oplossing, door te bewijzen dat er <em>geen</em> oplossing mogelijk was.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Kepler en Newton</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Om het drielichamenprobleem te begrijpen, moet je eerst het tweelichamen-probleem<sup>2</sup> door hebben. Als je twee objecten in de ruimte hebt, zoals de aarde en de zon, is hun zwaartekrachtdans eenvoudig en voorspelbaar. Ze bewegen in elegante ellipsen, zoals <em>Johannes Kepler</em><sup>3</sup> aantoonde. Je kunt een eenvoudige wiskundige formule opschrijven om te voorspellen waar ze zich op elk moment in de toekomst zullen bevinden. En dat deed Isaac Newton. <br>Maar op het moment dat je een derde object toevoegt, zoals in dit geval de maan, schiet de wiskunde tekort. Alle drie de lichamen trekken tegelijkertijd aan elkaar waardoor de afstanden, en dus de krachten, tussen hen voortdurend veranderen. Dit creëert een verward, niet-herhalend, web van orbitale paden.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="746" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-746x1024.jpg" alt="Johannes Kepler portret met lange baard en witte plooikraag; fraai belicht gezicht met directe blik, vasthoudend gereedschap, typerend voor een invloedrijke 16e-17e-eeuwse astronoom." class="wp-image-7881" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-746x1024.jpg 746w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-219x300.jpg 219w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler-768x1054.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/04/johanneskepler.jpg 800w" sizes="auto, (max-width: 746px) 100vw, 746px" /><figcaption class="wp-element-caption">Johannes Kepler (1571–1630)</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Het probleem werd voor het eerst geïdentificeerd in 1687, toen Newton probeerde het aarde-, maan- en zonnestelsel in zijn <em>Principia</em> te modelleren. Maar hij kon geen zuivere wiskundige formule vinden en klaagde later bij zijn vriend <em>Edmond Halley</em> dat de puzzel hem hoofdpijn gaf en hem herhaaldelijk wakker hield. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Euler, Lagrange en Poincaré</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De volgende twee eeuwen probeerden Europa&#8217;s meest briljante wiskundigen, waaronder <em>Leonhard Euler</em> en <em>Joseph-Louis Lagrange, </em>een oplossing te vinden, maar slaagden niet.<br>In 1889 stelde koning <em>Oscar II van Zweden</em> een prijs beschikbaar voor de eerste die eindelijk de vergelijking kon kraken. De prijs werd gewonnen door de <em>Franse</em> wiskundige <em>Henri Poincaré</em><sup>4</sup><em>,</em> die precies aantoonde waarom iedereen had gefaald:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Er bestaat </em><strong>geen</strong><em> algemene, eenvoudige oplossing</em>. </p>



<figure class="wp-block-image size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="260" height="356" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/poincare.jpg" alt="" class="wp-image-1711" style="aspect-ratio:0.7303433442205051;width:591px;height:auto" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/poincare.jpg 260w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/poincare-219x300.jpg 219w" sizes="auto, (max-width: 260px) 100vw, 260px" /><figcaption class="wp-element-caption">Henri Poincaré (1854-1912)</figcaption></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Poincaré ontdekte dat het drielichamensysteem chaotisch is. Zelfs de kleinste verandering in de startposities of snelheden van de lichamen, al was het maar een fractie van een millimeter, verandert later hun pad volledig. <br>Dit besef bracht de moderne <em>chaos theorie</em><sup>5</sup> en het <em>vlindereffect</em><sup>6</sup> voort.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tegenwoordig, omdat er geen eenvoudige formule bestaat, lossen natuurkundigen het probleem praktisch op met behulp van numerieke integratie.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> Het&nbsp;<strong>drielichamenprobleem</strong>&nbsp;is een vraagstuk van de&nbsp;hemelmechanica&nbsp;dat bij gegeven beginplaatsen en beginsnelheden van drie hemellichamen (bijvoorbeeld&nbsp;zon, aarde en&nbsp;maan) vraagt om hun&nbsp;banen&nbsp;te bepalen.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> De wiskundige formulering van het <strong>tweelichamenprobleem</strong> is eenvoudig. Men heeft van de ene kant de&nbsp;tweede bewegingswet van Newton:</p>



<figure class="wp-block-image"><img decoding="async" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/a7b767e501988f58a63aceeea58b644e0738506a" alt="{\displaystyle F=m\cdot a}"/></figure>



<p class="wp-block-paragraph">met&nbsp;<em>F</em>&nbsp;de kracht,&nbsp;<em>m</em>&nbsp;de massa en&nbsp;<em>a</em>&nbsp;de versnelling, en van de andere kant de&nbsp;gravitatiewet van Newton:</p>



<figure class="wp-block-image"><img decoding="async" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/3156e20e0c0ed9373b47b53e48663d2c6f014e46" alt="{\displaystyle F=G{\frac {m_{1}m_{2}}{r^{2}}}}"/></figure>



<p class="wp-block-paragraph">met&nbsp;<em>m</em><sub>1</sub>&nbsp;en&nbsp;<em>m</em><sub>2</sub>&nbsp;de aantrekkende en aangetrokken massa&#8217;s,&nbsp;<em>r</em>&nbsp;hun afstand en&nbsp;<em>G</em>&nbsp;de&nbsp;gravitatieconstante.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>3</sup> <strong>Johannes Kepler</strong>&nbsp;of&nbsp;<strong>Keppler</strong>&nbsp;(1571–1630) was een&nbsp; Duitse&nbsp;astronoom,&nbsp;astroloog,&nbsp; wis- en&nbsp;natuurkundige, in dienst van&nbsp;keizer Rudolf II, die vooral bekend werd door zijn vernieuwing van de&nbsp;hemelmechanica: hij berekende de&nbsp;planeetbewegingen&nbsp;en formuleerde daarover de&nbsp;Wetten van Kepler. Het basiswerk om tot deze inzichten te komen was verricht door zijn leermeester&nbsp;Tycho Brahe.&nbsp;Later zou&nbsp;Isaac Newton&nbsp;deze ontdekkingen door zijn algemene&nbsp;wet van de zwaartekracht&nbsp;natuurkundig verklaren.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>4</sup> <strong>Jules Henri Poincaré</strong>&nbsp;(1854-1912) was een Franse&nbsp;wiskundige, die als een van de grootsten uit het land wordt beschouwd. Hij was bovendien&nbsp;wetenschapsfilosoof. Poincaré wordt vaak beschreven als de laatste van de &#8216;universalisten&#8217;, in staat om vrijwel alle gebieden van de&nbsp;wiskunde&nbsp;te begrijpen en eraan bij te dragen.&nbsp;</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>5</sup> De&nbsp;<strong>chaostheorie</strong>&nbsp;is de populaire benaming voor het gebied binnen de&nbsp;wiskunde&nbsp; dat het gedrag van niet-lineaire&nbsp;dynamische systemen&nbsp;(Engels:&nbsp;<em>Dynamical  systems</em>&nbsp;of&nbsp;systeemtheorie) onderzoekt. De officiële naam binnen de wiskunde is&nbsp;<em>dynamische systemen</em>. Deterministische chaos betekent dat de schijnbare wanorde toch exact bepaald is en geordend tot stand komt volgens een&nbsp;algoritme&nbsp;of rekenregel zoals een&nbsp;differentiaalvergelijking&nbsp;of een&nbsp;recursie. Tot de praktische toepassingen van de chaostheorie behoort het onderzoek naar de stabiliteit van niet-lineaire systemen.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>6</sup> <strong>Vlindereffect</strong>: Edward Lorenz toonde al in de jaren 1950 aan dat gekoppelde differentiaal-vergelijkingen instabiel kunnen zijn. Dat betekent dat fouten in de numerieke berekening in de tijd steeds groter worden. Als de temperatuur bijvoorbeeld vandaag 0,1 °C verkeerd wordt gemeten, is de afwijking van de weersvoorspelling voor morgen al 0,5 °C. Over een week zitten we er 3,1 °C naast en voor twee weken is geen zinvolle voorspelling meer te doen. <br>Anekdotisch zegt men daarom wel dat de vleugelslag van een vlinder in China de doorslag kan geven tussen mooi weer of een orkaan in Texas.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/">Het 3 lichamen probleem</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/het-3-lichamen-probleem/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Leonhard Euler</title>
		<link>https://heesen.online/leonhard-euler/</link>
					<comments>https://heesen.online/leonhard-euler/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 19 Sep 2022 14:46:25 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Wis- en Natuurkunde]]></category>
		<category><![CDATA[Catharina de Grote]]></category>
		<category><![CDATA[Leonhard Euler]]></category>
		<category><![CDATA[Peter de Grote]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=3259</guid>

					<description><![CDATA[<p>Leonhard Euler (1707-1783) is een  Zwitserse wis- en natuurkundige die het grootste deel van zijn leven doorbracht in Rusland en Duitsland. Hij wordt algemeen beschouwd als de  meest productieve wiskundige ooit: zijn verzameld werk beslaat zo'n zeventig delen.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/leonhard-euler/">Leonhard Euler</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Het is vandaag (18 september) de sterfdag van een van de grootste wiskundigen, die zijn naam gaf aan de mooiste algebraïsche vergelijking (volgens vakgenoten): </p>



<p class="has-text-align-center wp-block-paragraph"><mark style="background-color:rgba(0, 0, 0, 0)" class="has-inline-color has-black-color"><img decoding="async" style="width: 200px;" src="https://wikimedia.org/api/rest_v1/media/math/render/svg/d71a2747b2b011f7a8fd0b7d3d9c5f39022b2ce6" alt="e^{{i\pi }}+1=0\,"></mark></p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze vergelijking drukt vijf belangrijke getallen:&nbsp;<strong><em>e</em>, <em>π</em>,&nbsp;<em>i</em>,&nbsp;1</strong>&nbsp;en&nbsp;<strong>0</strong>&nbsp;op harmonieuze wijze in een formule uit. Deze formule is door&nbsp;<em>Richard Feynman</em>&nbsp;&#8216;<em><strong>de opmerkelijkste formule in de wiskunde</strong></em>&#8216; genoemd. In 1988 werd deze vergelijking door lezers van het tijdschrift&nbsp;<em>Mathematical Intelligencer</em>&nbsp;gekozen tot ‘mooiste vergelijking in de wiskunde’. <br>In 2004 schreef&nbsp;<em>Physics World</em>&nbsp;een soortgelijke verkiezing uit. Eulers vergelijking belandde toen op de tweede plaats, na Maxwells vergelijkingen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">We hebben het hier over <em>Leonhard Euler</em> (1707-1783), een&nbsp;Zwitserse&nbsp;wis-&nbsp;en&nbsp;natuurkundige&nbsp;die het grootste deel van zijn leven doorbracht in&nbsp;Rusland&nbsp;en&nbsp;Duitsland. Hij wordt algemeen beschouwd als de  meest productieve wiskundige ooit: zijn verzameld werk beslaat zo&#8217;n zeventig delen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Euler ontwikkelde veel nieuwe concepten en heeft zeer veel bijgedragen aan de moderne&nbsp;wiskundige notatie: de symbolen&nbsp;<em><strong>i</strong></em>&nbsp;en&nbsp;<em><strong>e</strong></em>&nbsp;voor respectievelijk de&nbsp;imaginaire eenheid&nbsp;en het&nbsp;grondtal&nbsp;van de&nbsp;natuurlijke logaritme&nbsp;zijn door hem geïntroduceerd. <br>De huidige namen van bijvoorbeeld de&nbsp;goniometrische functies: <em>sinus, cosinus</em> en <em>tangens</em> heeft hij ook bedacht.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-792x1024.jpg" alt="" class="wp-image-3260" width="427" height="552" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-792x1024.jpg 792w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-232x300.jpg 232w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler-768x993.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/09/euler.jpg 800w" sizes="auto, (max-width: 427px) 100vw, 427px" /><figcaption class="wp-element-caption"><em>Leonhard Euler</em> (1707-1783)</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Levensloop</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Leonhard werd in&nbsp;Bazel&nbsp;geboren als zoon van de&nbsp;hervormde&nbsp;predikant&nbsp;<em>Paul Euler</em> en zijn vrouw <em>Margarete Brucker</em>. Paul Euler was een vriend van de&nbsp;familie <em>Bernoulli</em>, met name&nbsp;<em>Johann Bernoulli</em>, die toen werd beschouwd als de belangrijkste&nbsp;wiskundige&nbsp;van Europa en de man die uiteindelijk de belangrijkste invloed op de jonge Leonhard zou hebben. <br>Eulers eerste stappen in het onderwijs vonden plaats in Bazel. Hij bezocht de&nbsp;Latijnse school, waar toen nog geen wiskundeonderwijs werd gegeven. Op de leeftijd van dertien jaar schreef hij zich in 1720 in aan de&nbsp;faculteit&nbsp;filosofie&nbsp;van de&nbsp;<em>Universiteit van Bazel</em>. Het curriculum van deze universiteit was in die tijd nog vrij beperkt en reeds twee jaar later, in 1722, studeerde Euler op vijftienjarige leeftijd af in de filosofie.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op aandrang van zijn vader schreef hij zich nu in aan de&nbsp;theologische&nbsp;faculteit, waar hij naast de theologische vakken ook&nbsp;Grieks&nbsp;en&nbsp;Hebreeuws&nbsp;leerde. Zijn vader wilde dat Leonhard net als hij zelf ook predikant zou worden. <br>Na aan hem voorgesteld te zijn had <em>Johann Bernoulli</em> geweigerd om Euler onderwijs in de wiskunde te geven, wel stond hij hem toe om hem elke zaterdagmiddag thuis te bezoeken om vragen te stellen over onderdelen waarop Euler bij zijn zelfstudie wiskunde was vastgelopen. <br><em>Bernoulli</em> ontdekte het uitzonderlijke talent van Leonhard voor de wiskunde al snel.&nbsp;In 1724, hij was nu zeventien, behaalde Euler zijn doctoraal theologie met een&nbsp;scriptie, waarin hij de filosofieën van&nbsp;<em>Descartes</em>&nbsp;en&nbsp;<em>Newton</em>&nbsp;met elkaar vergeleek. Uiteindelijk overtuigde <em>Johann Bernoulli Paul Euler</em> ervan dat zijn zoon Leonhard voorbestemd was om een groot wiskundige te worden. <br>In 1726 studeerde Euler voor de derde keer af, nu met een&nbsp;proefschrift&nbsp;over de&nbsp;voortplantingssnelheid van geluid&nbsp;met de titel&nbsp;<em>De Sono</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hij deed in 1727 voor het eerst mee aan de door de&nbsp;<em>Académie des sciences&nbsp;in Parijs</em> periodiek uitgeschreven wiskundewedstrijd. De opdracht was om de beste plaats te bepalen, waar op een schip de&nbsp;mast&nbsp;moet worden geplaatst. Euler won de tweede prijs, achter&nbsp;Pierre Bouguer, de &#8220;<em>vader van de marine-architectuur</em>&#8220;. In totaal zou Euler deze begeerde jaarlijkse prijs twaalf keer winnen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Rusland</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Rond deze tijd waren twee zonen van <em>Johann Bernoulli</em>,&nbsp;Daniel&nbsp;en Nicolaas, werkzaam aan de&nbsp;<em>Russische Academie van Wetenschappen&nbsp;in&nbsp;Sint-Petersburg</em>. Na een jaar in Rusland te hebben doorgebracht overleed Nicolaas in juli 1726. Zijn broer Daniel nam zijn taken op het gebied van de wis- en natuurkunde over, maar hij adviseerde om zijn vriend <em>Leonhard Euler</em> de taken van zijn broer op het gebied van de fysiologie over te laten nemen. <br>In november 1726 ging Euler op dit aanbod in en arriveerde op 17 mei 1727, net twintig jaar oud, in de Russische hoofdstad.<br>Al snel werd hij gepromoveerd naar een positie binnen de wiskunde-afdeling. Hij werkte nauw samen met <em>Daniël Bernoulli</em> bij wie hij de eerste tijd ook in huis woonde. Euler leerde&nbsp;Russisch&nbsp;en nam een extra baan als medisch adviseur voor de&nbsp;Russische Marine&nbsp;aan.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Peter de Grote</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De Academie van Sint-Petersburg, in 1724 opgericht door&nbsp;Peter de Grote, had tot doel om het onderwijs in Rusland op een hoger plan te brengen en om de wetenschappelijke kloof met West-Europa te overbruggen. Omdat de academie kon beschikken over ruime financiële middelen en een uitgebreide bibliotheek, samengesteld uit privé-bibliotheken van Peter de Grote en andere adellijke personen, was de academie zeer aantrekkelijk voor buitenlandse wetenschappers zoals Euler. <br>Er stonden slechts weinig leerlingen aan de academie ingeschreven, waardoor de leden van de academie een lichte onderwijstaak hadden. Mede daarom bleef er genoeg tijd over om fundamenteel wetenschappelijk onderzoek te doen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Catharina I en Peter II</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Precies op de dag van Eulers aankomst in Sint-Petersburg overleed <em>Catharina I</em>, de beschermvrouwe van de Academie  Zij had vastgehouden aan het progressieve beleid van haar ruim twee jaar eerder overleden echtgenoot. Na haar dood nam de macht van de nog grotendeels conservatieve Russische adel, die als regent optrad voor de twaalfjarige&nbsp;<em>Peter II</em>, sterk toe. Deze adel vond de buitenlandse geleerden van de academie maar verdacht. De beschikbare gelden werden sterk verminderd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Na de dood van Peter II in 1730 verbeterde de situatie iets. In deze periode steeg Eulers ster snel en reeds in 1731 werd hij tot hoogleraar in de natuurkunde benoemd. Twee jaar later had zijn vriend <em>Daniël Bernoulli</em> genoeg van de censuur en de vijandigheid die hij in Sint-Petersburg moest verdragen en hij keerde terug naar Bazel. Euler volgde hem op als het hoofd van afdeling wiskunde.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Huwelijk en gezondheid</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Op 7 januari 1734 trad Leonhard in het huwelijk met <em>Katharina Gsell</em>, de dochter van de Zwitserse&nbsp; barokschilder,&nbsp;<em>Georg Gsell</em>, die door <em>Peter de Grote</em> naar Rusland was gehaald en die in Sint-Petersburg aan het Academiegymnasium werkzaam was. <br>Het jonge paar kocht een huis aan de rivier&nbsp;<em>Neva</em> en kregen dertien kinderen, van wie er echter slechts vijf de jeugd overleefden. Euler beweerde wel dat hij zijn grootste wiskundige ontdekkingen heeft gedaan met een baby op de arm.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Vanaf&nbsp;1735&nbsp;begon Eulers gezondheid hem parten te spelen. Hij werd bijna&nbsp;blind&nbsp;aan zijn rechteroog, waarschijnlijk als gevolg van&nbsp;scrofulose. Als oorzaak van dit probleem zag Euler zelf het voor zijn ogen vermoeiende cartografische werk dat hij toen voor de Academie van Sint-Petersburg uitvoerde om een kaart van Rusland samen te stellen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Berlijn</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Bezorgd over de hernieuwde politieke onrust in Rusland, waar de regente <em>Anna Leopoldovna</em> aan de kant was geschoven door de nieuwe tsarina&nbsp;<em>Elisabeth van Rusland</em>, verliet Euler op 19 juni 1741 Sint-Petersburg om op uitnodiging van&nbsp;<em>Frederik de Grote</em>&nbsp;een benoeming aan de&nbsp;<em>Berlijnse Academie</em>&nbsp;te aanvaarden. <br>De daaropvolgende vijfentwintig jaar leefde hij in&nbsp;Berlijn, waar hij meer dan 380 artikelen schreef. <br>In Berlijn publiceerde hij de twee werken waar hij zijn grootste bekendheid aan zou ontlenen: de&nbsp;<em>Introductio in analysin infinitorum</em>, een tekst over&nbsp;functies, die hij in 1748 publiceerde, en de<em>&nbsp;Institutiones Calculi differentialis</em>,&nbsp;een boek over&nbsp;differentiaalrekening, dat in 1755 werd gepubliceerd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Euler werd gevraagd om privéleraar te worden van Frederiks nichtje, de prinses van <em>Anhalt-Dessau</em>. Hij schreef haar meer dan 200 brieven, die later werden verzameld in een goedverkopend brievenboek met de titel&nbsp;<em>Brieven van Euler gericht aan een Duitse prinses over verschillende onderwerpen in de natuurlijke filosofie</em>. Dit werk bevatte Eulers uitleg over diverse natuurkundige en wiskundige onderwerpen en gaf ook waardevolle inzichten in Eulers persoonlijkheid en religieuze overtuigingen. Dit boek bereikte een veel groter publiek dan zijn wetenschappelijke wiskundige werken. Het werd in heel Europa en later ook in de Verenigde Staten uitgegeven. De populariteit van dit &#8216;brievenboek&#8217; getuigt van Eulers vermogen om wetenschappelijke vraagstukken doeltreffend aan een lekenpubliek uit te leggen&nbsp;en daarom kan Euler als een van de eerste&nbsp;wetenschapspopularisators&nbsp;worden beschouwd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ondanks zijn immense bijdrage aan het prestige van de Berlijnse Academie werd Euler uiteindelijk toch gedwongen Berlijn te verlaten. Dit was deels te wijten aan een persoonlijke botsing met Frederik, die Euler niet wilde aanstellen op de vacante functie van voorzitter van de Berlijnse Academie. Gedurende het eind van zijn verblijf in Pruisen verslechterde langzamerhand ook Eulers gezichtsvermogen aan zijn rechteroog. Frederik de Grote was zo onbeleefd om Euler een “cycloop” te noemen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Sint Petersburg</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Sinds de troonsbestijging in 1762 van&nbsp;Catharina de Grote, een van oorsprong Noord-Duitse prinses met meer sympathie voor de ideeën van&nbsp;<em>de Verlichting</em>&nbsp;dan de conservatieve Russische adel, was de situatie in Rusland sterk verbeterd en in 1766 aanvaardde Euler een uitnodiging om terug te keren naar de <em>Academie van Sint-Petersburg</em>. Daar bracht hij de resterende zeventien jaar van zijn leven door. <br>Zijn tweede verblijf in het land werd echter getekend door tragedie:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>In 1766 ontwikkelde Euler in zijn nog goede linkeroog&nbsp;grijze staar. In die tijd kon daar niets aan gedaan worden en binnen een paar weken was Euler, mede als gevolg van een mislukte operatie, volkomen blind. </li>



<li>Vijf jaar later, in 1771, brandde zijn huis af en kon hij ternauwernood ontsnappen. </li>



<li>Tot overmaat van ramp overleed in 1773, na een huwelijk van bijna veertig jaar, zijn vrouw <em>Katharina Gsell</em>.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Zijn blindheid had wonderlijk genoeg weinig effect op zijn productiviteit. Hij produceerde bijna de helft van zijn totale werk nadat hij blind was geworden. Hij kon de handicap compenseren door uit het hoofd ingewikkelde berekeningen uit te voeren. Bovendien kon hij een beroep doen op zijn&nbsp;fotografisch geheugen. Euler was bijvoorbeeld in staat de&nbsp;<em>Aeneis</em>&nbsp;van&nbsp;<em>Vergilius</em>&nbsp;van het begin tot het einde te reciteren. Met steun van familieleden, met name zijn oudste zoon, de wiskundige&nbsp;<em>Johann Euler</em>, die precies opschreven wat hij hen dicteerde, slaagde Euler er volgens sommigen in zijn productiviteit nog te verhogen.<br>In 1775 schreef hij ongeveer een artikel – in lengte variërend van 10 tot 50 pagina’s – per week. Zijn verzameld werk beslaat zo’n 25000 pagina’s, verdeeld over 79 delen.<br>Een voorbeeld van zijn produktiviteit: al tweeduizend jaar voor Euler waren&nbsp;bevriende getallen<sup>1</sup>&nbsp;bekend en in al die tijd waren er 3 paar gevonden. Euler vond er nog eens 59.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op 18 september 1783 overleed Euler in <em>Sint-Petersburg</em> op 76-jarige leeftijd aan de gevolgen van een&nbsp;hersenbloeding. </p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> De getallen a en b zijn <em>bevriend</em> als de som van de <em>echte</em> delers van a (a zelf niet, maar 1 wel) gelijk is aan b en de som van de <em>echte</em> delers van b gelijk is aan a. Een sinds de oudheid bekend paar bevriende getallen is (220, 284):</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>(som van echte delers van 220) = 1 + 2 + 4 + 5 + 10 + 11 + 20 + 22 + 44 + 55 + 110 = 284</li>



<li>(som van echte delers van 284) = 1 + 2 + 4 + 71 + 142 = 220</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">In 2007 waren inmiddels bijna twaalf miljoen paren bevriende getallen bekend.</p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/leonhard-euler/">Leonhard Euler</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/leonhard-euler/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
