<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Plato Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/plato/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/plato/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Wed, 21 Oct 2026 13:52:47 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Allegorie van de Grot</title>
		<link>https://heesen.online/allegorie-van-de-grot/</link>
					<comments>https://heesen.online/allegorie-van-de-grot/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 07 Aug 2025 10:27:10 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Archimedes]]></category>
		<category><![CDATA[echokamer]]></category>
		<category><![CDATA[grot van Plato]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[The Matrix]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=7251</guid>

					<description><![CDATA[<p>Het verhaal van de grot van Plato, ook bekend als de Allegorie van de Grot, heeft me al van jongs af aan geïntrigreerd. Het was mijn introductie in de westerse filosofie. Plato beschrijft het verhaal in boek VII van zijn werk "De Staat" (Politeia, ook wel als De Republiek vertaald).</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/allegorie-van-de-grot/">Allegorie van de Grot</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Het verhaal van <strong>de grot van Plato</strong>, ook bekend als de <strong>Allegorie van de Grot</strong>, heeft me al van jongs af aan geïntrigreerd. Het was mijn introductie in de westerse filosofie. Plato beschrijft het verhaal in boek VII van zijn werk <strong>&#8220;De Staat&#8221; (Politeia, </strong>ook wel als <strong>De Republiek</strong> vertaald<strong>)</strong>.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Het verhaal van de grot</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Stel je een groep mensen voor die <strong>sinds hun geboorte vastgeketend zitten in een donkere grot</strong>. Ze kunnen hun hoofden niet draaien en kijken altijd naar dezelfde muur. Achter hen brandt een vuur, en tussen dat vuur en de gevangenen lopen mensen die voorwerpen dragen – beelden van dieren, bomen, mensen – boven een muurtje.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat de gevangenen op de muur voor zich zien, zijn slechts <strong>schaduwen van die voorwerpen</strong>. Omdat ze niets anders kennen, geloven ze dat die schaduwen <strong>de enige werkelijkheid</strong> zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dan gebeurt er iets uitzonderlijks: één van de gevangenen wordt <strong>bevrijd</strong>. Eerst is hij verward, verblind door het licht van het vuur. Hij draait zich om en ziet voor het eerst de objecten zelf. Met moeite klimt hij uit de grot naar de buitenwereld, waar de zon schijnt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Boven de grond ontdekt hij de <strong>ware wereld</strong>: echte bomen, echte mensen, echte dieren – geen schaduwen meer, maar de bron van de schaduwen. Uiteindelijk ziet hij ook de <strong>zon</strong>, symbool voor het hoogste principe van waarheid en kennis.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Vol enthousiasme keert hij terug naar de grot om zijn medegevangenen te bevrijden. Maar zij <strong>geloven hem niet</strong>. Ze zijn gewend aan de schaduwen en willen hun vertrouwde werkelijkheid niet opgeven. Sterker nog: ze worden boos en dreigen hem te doden.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="750" height="500" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg" alt="" class="wp-image-1815" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg 750w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot-300x200.jpg 300w" sizes="(max-width: 750px) 100vw, 750px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Wat bedoelde Plato hiermee?</h2>



<h3 class="wp-block-heading">1. De grot = onwetendheid</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De grot staat symbool voor het <strong>oppervlakkige bestaan</strong> waarin mensen leven zonder kritisch na te denken. Ze zien slechts <strong>afspiegelingen van de werkelijkheid</strong>, niet de werkelijkheid zelf.</p>



<h3 class="wp-block-heading">2. De schaduwen = zintuiglijke waarneming</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Wat we via onze zintuigen waarnemen is niet de volle waarheid, volgens Plato. Het is slechts een <strong>reflectie van diepere ideeën of vormen</strong>. <br>Met name hier was ik overtuigd, want ik dacht aan <em>Archimedes</em>. Die tekende zijn cirkels en kegels in het zand, dus dat moeten rudimentaire vormen geweest zijn, maar hij kon toch hun precieze verhoudingen beredeneren, want hij zag ze in zijn gedachten als de ideale vormen van de cirkel en de kegel.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/04/archimedes1.jpg" alt="" class="wp-image-3714"/><figcaption class="wp-element-caption">Archimedes (287–212 v.Chr.)</figcaption></figure>
</div>


<h3 class="wp-block-heading">3. De bevrijding = filosofische zoektocht</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De tocht naar buiten symboliseert het proces van <strong>leren, filosoferen en zoeken naar waarheid</strong>. Dat is moeilijk en soms pijnlijk — net zoals het wennen aan licht na duisternis.</p>



<h3 class="wp-block-heading">4. De zon = het Goede / de Waarheid</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De zon is in Plato’s denken het symbool van het <strong>ultieme inzicht</strong> — wat hij “<em>het Goede</em>” noemt. Het is datgene waardoor alle kennis mogelijk is.</p>



<h3 class="wp-block-heading">5. De terugkeer = verantwoordelijkheid van de filosoof</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Wie de waarheid heeft gezien, heeft de taak om <strong>terug te keren naar de samenleving</strong>, ook als die hem niet gelooft. Dat is het lot van de ware filosoof: <strong>onbegrepen, maar verplicht om te onderwijzen</strong>.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Interpretatieniveaus</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Wat de feitelijke inhoud betreft, heeft de allegorie meer dan één interpretatieniveau en gaat ze over ideeën en gevoelens die de kern vormen van het mens zijn. <br>Op een eerste niveau weten degenen die &#8220;<em>De Staat</em>&#8221; hebben gelezen dat <em>Plato</em>&#8217;s oorspronkelijke bedoeling was om een punt te maken over de sociaal-politieke verantwoordelijkheden van de intellectuele elite: net zoals de bevrijde gevangene terug moet naar de grot en moet proberen zijn medemens te verlichten, zelfs met persoonlijk risico, zo moet ook de filosoof zich bezighouden met politiek (<em>vita activa</em>) in plaats van zijn leven te besteden aan contemplatie (<em>vita contemplativa</em>). <br>In die zin is de allegorie een argument tegen idiotie.</p>



<h2 class="wp-block-heading">The Matrix</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De allegorie gaat ook in op het onderscheid tussen wat waar lijkt te zijn maar in feite een illusie is (<em>phainesthai</em>) en wat inderdaad waar is (<em>einai</em>). Dat is een krachtig motief dat in veel literaire, artistieke en filosofische werken voorkomt, juist omdat mensen er altijd door geboeid zijn geweest. <br>Het onderscheid kan vele vormen aannemen; sommige zijn meer filosofisch, terwijl andere meer &#8217;tastbaar&#8217; zijn. Een voorbeeld van dat laatste is <em>The Matrix</em> (1999), de populaire filmreeks waarin mensen gevangen worden gehouden en wijs worden gemaakt dat wat ze meemaken waar is, terwijl het in feite slechts een kopie van de werkelijkheid is.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Echokamer</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Andere menselijke activiteiten waar enkele ideeën, stijlfiguren en thema&#8217;s uit het verhaal voorkomen, zijn onder meer ideologie en propaganda. De grot is zelfs een echokamer<sup>1</sup>, om een mooie moderne term te gebruiken; het reproduceert een bepaald beeld van de werkelijkheid en voedt het aan het gevoelloze publiek tot het punt dat het het dominante verhaal wordt en een inherent onderdeel van hun bewustzijn. Er is ingenieus gezegd dat ideologie niet de gekleurde bril is die we opzetten, zoals ooit werd gedacht &#8211; maar dat onze eigen ogen zijn gevormd in overeenstemming met een soort wereldbeeld, daarom is het zo moeilijk om een ander perspectief in te nemen. Kortom, iedereen gelooft dat het vooroordeel dat ze met zich meedragen geen vooringenomenheid is, maar eerder de natuurlijke gang van zaken.</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><strong>&#8220;Het is niet dat mensen de waarheid niet <em>kunnen </em>zien, maar dat ze niet <em>willen</em> dat hun illusies worden verstoord.&#8221;</strong><br>— Een gedachte in de geest van Plato</p>
</blockquote>



<p class="wp-block-paragraph">Last but not least, het beeld van de eenzame man die onder zijn medemensen komt om hen te verlichten, alleen om met wantrouwen en zelfs haat te worden geconfronteerd, is ook behoorlijk krachtig en populair in de literatuur en daarbuiten.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> Een <strong>echokamer</strong> verwijst naar het principe dat je eigen ideeën bevestigd worden als je je enkel omringt door mensen die op dezelfde manier denken als jij. Of je wel of niet in een echokamer zit, heb je zelf niet helemaal in de hand en vaak ook niet in de gaten.&nbsp;Als je weinig informatie leest die jouw kijk op de dingen ter discussie stelt, kun je misschien denken dat de hele wereld (of een groot deel daarvan) dezelfde ideeën heeft als jij. Je zit dan in een filterbubbel: een bubbel van eenzijdige informatie, die verhindert dat je goed geïnformeerd blijft en altijd alle kanten van een verhaal te horen krijgt.</p>



<figure class="wp-block-image size-large"><img decoding="async" width="1024" height="456" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/fakenews-1024x456.jpg" alt="" class="wp-image-4730" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/fakenews-1024x456.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/fakenews-300x134.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/fakenews-768x342.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/fakenews.jpg 1280w" sizes="(max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>



<p class="wp-block-paragraph">Echokamers en filterbubbels kunnen niet alleen leiden polarisatie, maar ook de verspreiding van nepnieuws bevorderen. De beste manier om dit te vermijden, is om altijd meerdere informatiebronnen te raadplegen en niet alleen te vertrouwen op sociale media. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoe actueel is Plato!</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/allegorie-van-de-grot/">Allegorie van de Grot</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/allegorie-van-de-grot/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>De open samenleving en haar vijanden</title>
		<link>https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/</link>
					<comments>https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 05 Jan 2025 13:12:49 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Albert Einstein]]></category>
		<category><![CDATA[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Marx]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Popper]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6584</guid>

					<description><![CDATA[<p>The Open Society and its Enemies is Poppers hoofdwerk, dat uit twee delen bestaat. Het is een radicale aanval op wat Popper zag als de wortels van het kwaad: de totalitaire tendensen in het werk van Plato, Hegel en Marx.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/">De open samenleving en haar vijanden</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><em>The Open Society and its Enemies </em>is Poppers hoofdwerk, dat uit twee delen bestaat. Het is een radicale aanval op wat Popper zag als de wortels van het kwaad: de totalitaire tendensen in het werk van</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><em>Plato, </em></li>



<li><em>Hegel </em>en<em> </em></li>



<li><em>Marx</em>. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Daar tegenover zet hij een liberale, democratische maatschappij waarin vrijheid van denken en spreken centraal staat, en die hij de ‘<em>open samenleving</em>’ noemt. In deze samenleving leven kritische burgers, die met een rationele houding met elkaar in discussie treden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">De betovering van Plato</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Popper schrijft &nbsp;het werk – dat in 1950 in het Nederlands vertaald is als <em>De open samenleving en haar vijanden</em> – tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een groot deel hiervan bevindt hij zich in Nieuw-Zeeland; na de <em>Anschluss </em>van Oostenrijk bij Nazi-Duitsland was Popper wegens zijn joodse afkomst genoodzaakt Wenen te ontvluchten. In het voorwoord van de tweede druk schreef Popper dat de toon van het werk wellicht strenger en emotioneler is uitgevallen vanwege die oorlogstijd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dat is met name zichtbaar in het eerste deel, ‘<em>De betovering van Plato</em>’, waaruit een grote, machteloze woede en walging spreekt. Plato’s ideale staat, zoals hij beschrijft in <em>De Staat </em>en <em>De Wetten</em>, loopt volgens Popper onvermijdelijk uit op onderdrukking. Het is een ‘<em>gesloten</em>’ staat, die niet open staat voor verandering en waarin burgers worden gezien als ‘<em>menselijk vee</em>’. Deze maatschappij wordt geleid door machthebbers die zich superieur voelen, en waarin geen sprake is van humanistische, egalitaire normen. Bovendien zet Plato zichzelf vervolgens neer als geschikte leider. <br>Snerpend merkt Popper op dat Plato’s leermeester Socrates – die gedwongen was tot het drinken van de gifbeker – zich in deze samenleving waarschijnlijk niet eens openbaar had mogen verdedigen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="564" height="399" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates.jpg" alt="" class="wp-image-1180" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates.jpg 564w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates-300x212.jpg 300w" sizes="(max-width: 564px) 100vw, 564px" /><figcaption class="wp-element-caption">Plato en Socrates (rechts)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Ondanks het feit dat Plato zijn werken honderden jaren voor Christus schreef, ziet Popper die al als een blauwdruk voor het fascisme. Hij ziet het als noodzakelijk om de totalitaire tendensen uit Plato’s politieke filosofie te halen en uit te lichten. Gehoorzaamheid wordt door Plato boven kritische geesten en vrijheid van meningsuiting gesteld, vindt Popper, waardoor het individu wordt opgeofferd en fascisme onvermijdelijk is.</p>



<h3 class="wp-block-heading"><a href="https://www.filosofie.nl/ijzeren-lijst-3-politeia-van-plato/"></a>Hegel en Marx</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In het tweede deel, ‘<em>Hegel en Marx</em>’, gaat Popper minder fel, maar niet minder kritisch te werk. Hegel zet hij neer als een levensgevaarlijke oplichter en de grondlegger van het moderne absolutisme. Hij verwijt hem dat hij de staat immer boven het individu plaatst. Ook haalt Popper sterk uit naar Hegels historicisme, het idee dat de geschiedenis zich voltrekt volgens een ijzeren logica.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="394" height="512" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/Hegel.jpg" alt="" class="wp-image-6577" style="width:278px;height:auto" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/Hegel.jpg 394w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2025/01/Hegel-231x300.jpg 231w" sizes="auto, (max-width: 394px) 100vw, 394px" /><figcaption class="wp-element-caption">Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Marx krijgt iets meer krediet, omdat hij tenminste een open samenleving als ideaal beoogde. Hierdoor is hij als enige een oprechte filosoof, in tegenstelling tot de andere twee ‘<em>vijanden van de open samenleving</em>’. Uiteindelijk moet Marx het toch ontgelden, omdat ook hij gelooft in historische wetmatigheden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Historicisme</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Zelf definieert Popper historicisme als ‘<em>de benadering in de sociale wetenschappen die aanneemt dat&nbsp;historische voorspelling&nbsp;haar voornaamste taak is</em>’. Dit doel zou te bereiken zijn door bepaalde ‘lijnen’ en ‘patronen’ in het verloop van de geschiedenis te ontdekken. Oftewel: het idee dat de geschiedenis zich volgens bepaalde wetten voltrekt, heeft als gevolg dat je denkt dat je op basis daarvan voorspellingen voor de toekomst kunt maken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze gedachte is een grote bedreiging voor de democratie, legt Popper uit: als het verloop van de geschiedenis immers vastgelegd –en daarmee onvermijdelijk – is, hoeft er geen rekening gehouden te worden met wat andere mensen over &nbsp;de politiek of de samenleving denken, en heeft het ook weinig zin er over na te denken. <br>Totalitarisme wordt hierdoor in zekere zin gelegitimeerd. Zo kunnen mensen die ‘<em>niet passen</em>’ in de tijd zonder pardon geëlimineerd worden, omdat ze ‘<em>niet horen</em>’ in de voorspellingen die over de toekomst gemaakt zijn; en kunnen mensen die kritische kanttekeningen bij het politieke beleid maken weggezet worden als psychisch gestoord, aangezien dit beleid nu eenmaal ‘<em>hoort te gebeuren</em>’.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Utopieën</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Ook waarschuwt Popper voor utopieën, die zijns inziens altijd totalitair uitpakken. In het streven naar een ideale maatschappij wordt altijd de vrijheid van het individu opgeofferd voor het hogere doel.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dit had hij met eigen ogen gezien, toen hij in zijn jongere jaren enige tijd overtuigd communist was. Hij brak daar resoluut mee toen de communistische partij arbeiders aanzette tot het bestormen van een politiebureau waar enkele kameraden vastzaten. De politie opende vuur en twaalf mensen kwamen om het leven. Popper houdt de partijtop hiervoor verantwoordelijk; het is onacceptabel mensenlevens op te offeren voor een hoger doel. Omwille van een toekomstvisie vergoelijkt het communisme geweld en onderdrukking. Deze gebeurtenis was beslissend voor Poppers denken over utopieën en historicisme zoals hij uiteenzet in <em>The Open Society and its Enemies</em>.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Falsificatie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Het is niet de eerste keer dat Popper schrijft dat werkelijke vooruitgang slechts geleidelijke vooruitgang is. Eerder stelde hij dit al in zijn beroemde wetenschapsfilosofische werk <em>The logic of scientific discovery</em>, waarin hij zijn methode van falsificatie uitlegt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In die methode moeten ideeën, wetten en theorieën altijd openstaan voor kritiek, ook als dat betekent dat ze worden verworpen. Sterker nog, verwerping en <em><strong>niet</strong></em> bevestiging is vooruitgang. Dat geldt voor zowel wetenschap als politiek.<a href="https://www.filosofie.nl/falsificatie/"></a></p>



<h2 class="wp-block-heading">Einstein</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Einstein</em> inspireerde Popper tot het aannemen van deze houding. In Poppers tienerjaren werd de voorspelling van Einstein dat licht afbuigt bevestigd door een experiment. Popper zag dat Einstein bereid was zijn theorie te onderwerpen aan cruciale experimenten, en zo nodig te verwerpen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="266" height="332" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/einstein.jpg" alt="" class="wp-image-2531" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/einstein.jpg 266w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2022/01/einstein-240x300.jpg 240w" sizes="auto, (max-width: 266px) 100vw, 266px" /><figcaption class="wp-element-caption">Albert Einstein (1879-1955)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">In Poppers filosofie is sindsdien het openstellen voor empirische weerlegging, en dus voor falsificatie, altijd een fundamenteel aspect gebleven. Enkel falsificatie en verwerping bieden vooruitgang, stelt Popper, dus theorieën moeten op een dergelijke manier geformuleerd worden, dat falsificatie altijd mogelijk is. Toekomstvisies lenen zich hier niet voor. Die kunnen nooit gefalsifieerd worden, aangezien het onmogelijk is iets te verwerpen dat nog niet heeft plaatsgevonden. Daarom horen toekomstvisies noch in de wetenschap, noch in de politiek thuis.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/">De open samenleving en haar vijanden</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/de-open-samenleving-en-haar-vijanden/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Epistemologie</title>
		<link>https://heesen.online/epistemologie/</link>
					<comments>https://heesen.online/epistemologie/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 29 Dec 2024 10:18:45 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[epistemologie]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[Socrates]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6546</guid>

					<description><![CDATA[<p>Epistemologie, of de studie van kennis en hoe deze wordt verworven, is begonnen met Socrates, wiens levenswerk het meest beroemd werd weergegeven in Plato's "De Republiek". </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/epistemologie/">Epistemologie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Epistemologie, of de studie van kennis en hoe deze wordt verworven, is begonnen met <em>Socrates</em>, wiens levenswerk het meest beroemd werd weergegeven in <em>Plato&#8217;s &#8220;De Republiek&#8221;</em>. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Plato, een toegewijde student van Socrates, nam aantekeningen van de grote filosoof en veranderde ze in een heel oeuvre, meestal geproduceerd als dialogen, als was het een toneelstuk. </p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="564" height="399" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates.jpg" alt="" class="wp-image-1180" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates.jpg 564w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/03/platosocrates-300x212.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 564px) 100vw, 564px" /><figcaption class="wp-element-caption">Plato (links) en Socrates</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Socrates wordt beschouwd als de grondlegger van de westerse filosofie als geheel. Dit komt natuurlijk ook doordat de geschriften van de pre-Socratici helaas alleen als fragmenten bewaard zijn gebleven. In tegenstelling tot degenen vóór hem, was Socrates openbaar in zijn benadering en we hebben alleen indirecte verslagen van zijn leringen, aangezien hij zelf niets opschreef. In plaats van oraties in een lyceum om zo zijn ideeën met studenten te delen, ging Socrates de straat op en ondervroeg vrijwel iedereen die hij tegenkwam. <br>Socrates werd helaas zo irritant dat Athene hem als een bedreiging voor de maatschappij zag, die de jeugd corrumpeerde met zijn godslasterlijke vragen (nu bekend als de <em>Socratische Methode</em>). De hogere regionen, geïrriteerd door deze oude man die rondrende en mensen aan het denken zette, dachten dat hij de goden een slechte dienst bewees, en dus liet de overheid hem berechten. </p>



<h2 class="wp-block-heading">In de rechtbank</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In Plato&#8217;s &#8220;<em>Apologie&#8221;</em> beleeft Socrates zijn dag in de rechtbank. Socrates verdedigt zichzelf en vertelt de rechtbank dat hij gewoon een nieuwsgierig mens is. En daar komt het <em>niets-weten</em> om de hoek kijken. In de <em>Apologie</em> geeft Socrates openlijk toe dat hij niet de slimste in het land is. Hij vertelt hoe hij graag bij ambachtslieden en anderen op bezoek gaat om te putten uit hun schat aan kennis als ambachtslieden. Vervolgens stelt hij dat &#8220;<em>het ononderzochte leven de moeite waard is om te leven</em>&#8220;, en dat als er iets is wat hij weet, is dat hij niets weet. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar wat betekent dit nu echt? En wat betekent het in termen van epistemologie? Hoe verwerven we kennis als mens, en wat is kennis nu echt? Voor Socrates was hij in zijn ondervraging niet zomaar bezig. Hij was niet zomaar voorbijgangers in de <em>Agora</em> aan het bevragen. <br>De <em>Socratische Methode</em> was ook een leerzaam middel voor de filosoof zelf. En in de jaren dat hij de basisgeloofssystemen van mensen in twijfel trok, kwam hij tot de conclusie dat, hoe wijs mensen hem ook vonden, hij eigenlijk helemaal niets wist van het grote geheel. Dat jaren van dergelijke ondervraging en onderricht leidden tot deze nogal nederige uitspraak, zegt veel over de kracht van filosofie als we het serieus nemen. </p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="733" height="410" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/gifbekersocrates.jpg" alt="" class="wp-image-1567" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/gifbekersocrates.jpg 733w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/gifbekersocrates-300x168.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 733px) 100vw, 733px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Socrates werd veroordeeld om zichzelf te executeren door een gif van dolle kervel te drinken. Hoewel zijn volgelingen begrijpelijkerwijs boos waren, nam hij de straf met kalmte op, haalde zijn schouders op en nam de beker in zijn handen. Zijn epistemische nederigheid is echt fundamenteel voor de westerse filosofie als geheel. Wat zou het nut zijn om dingen in twijfel te trekken als je dacht dat je alle antwoorden had? Het citaat &#8220;<em>Ik weet dat ik niets weet</em>&#8221; (vaak toegeschreven aan Socrates, hoewel het nauwkeuriger een parafrase is van ideeën die worden uitgedrukt in Plato&#8217;s &#8220;Apologie&#8221;) vat op prachtige wijze de centrale paradox in de epistemologie samen. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Ik weet dat ik niets weet</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Deze uitspraak, bekend als de <em>Socratische paradox</em>, weerspiegelt een verfijnde vorm van intellectuele nederigheid &#8211; de erkenning dat ware wijsheid begint met het erkennen van de enorme omvang van onze onwetendheid. Dit is het onderwerp van epistemologie binnen de filosofie, die ook kan worden gedefinieerd door de vraag &#8220;<em>Wat kan ik weten?</em>&#8221; zoals Kant hem stelde. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Epistemologie is de tak van de filosofie die zich bezighoudt met de theorie van kennis &#8211; met name het bestuderen van de aard, bronnen, grenzen en methoden van menselijke kennis. Het onderzoekt fundamentele vragen zoals: Hoe weten we wat we weten? Wat onderscheidt gerechtvaardigde overtuiging van mening? Wat zijn de grenzen van menselijke kennis en begrip? Dit sluit aan bij belangrijke epistemologische concepten zoals: het verschil tussen weten en geloven.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Socrates&#8217; filosofische positie heeft epistemologisch denken door de geschiedenis heen beïnvloed, van oude sceptici tot moderne filosofen zoals Descartes, die systematische twijfel gebruikte als een methode om betrouwbare kennis vast te stellen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="266" height="325" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/10/renedescartes.jpg" alt="" class="wp-image-4606" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/10/renedescartes.jpg 266w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/10/renedescartes-246x300.jpg 246w" sizes="auto, (max-width: 266px) 100vw, 266px" /><figcaption class="wp-element-caption">René Descartes</figcaption></figure>
</div><p>Het bericht <a href="https://heesen.online/epistemologie/">Epistemologie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/epistemologie/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Aspasia en Socrates</title>
		<link>https://heesen.online/aspasia-en-socrates/</link>
					<comments>https://heesen.online/aspasia-en-socrates/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 19 Nov 2024 11:30:24 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Aspasia]]></category>
		<category><![CDATA[Perikles]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[Socrates]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6323</guid>

					<description><![CDATA[<p>Vandaag las ik een tekst waarin werd beweerd dat de vrouw/concubine van staatsman Perikles, Aspasia, de leermeester van Socrates was. Dat had ik nog nooit eerder gehoord, dus tijd voor dieper onderzoek!</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/aspasia-en-socrates/">Aspasia en Socrates</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Vandaag las ik een tekst waarin werd beweerd dat de vrouw/concubine van staatsman <em>Perikles, Aspasia</em>, de leermeester van <em>Socrates</em> was. Dat had ik nog nooit eerder gehoord, dus tijd voor dieper onderzoek!</p>



<h2 class="wp-block-heading">Aspasia van Milete </h2>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Aspasia van Milete</em> (weer Milete, daar geboren rond 470 v.Chr.) was een invloedrijke vrouw in het oude <em>Athene</em> en speelde een belangrijke rol in het culturele en intellectuele leven van de stad. Hoewel er geen directe historische bewijzen zijn van een persoonlijke relatie tussen <em>Aspasia</em> en <em>Socrates</em>, wordt in klassieke literatuur regelmatig beschreven hoe Aspasia een inspiratiebron en gesprekspartner was voor de filosofen van haar tijd.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Aspasia, Perikles, Socrates en Plato</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Aspasia was vooral bekend als de partner van <em>Perikles</em>, een prominente <em>Atheense</em> staatsman, hoewel er discussie bestaat over de exacte relatiestatus. Men suggereert een quasi-huwelijksregeling genaamd &#8220;<em>pallakia</em>&#8221; (concubinaat). Perikles trouwde waarschijnlijk niet formeel met Aspasia vanwege zijn eigen burgerschapswet van 451 v.Chr., die vereiste dat beide ouders Atheense burgers moesten zijn om hun kinderen burgerrechten te geven.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ze stond bekend om haar intelligentie, retorische vaardigheden en invloed op het politieke en sociale leven in <em>Athene</em>. Haar salon trok veel prominente figuren, waaronder Socrates.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Socrates, de beroemde filosoof, wordt in teksten vaak afgebeeld als iemand die bewondering had voor Aspasia&#8217;s intellect en retorische talent. <br>In Plato’s dialoog <em>Menexenus</em> laat hij Aspasia zelfs een belangrijke toespraak houden, wat een erkenning is van haar retorische bekwaamheid. Het is echter niet zeker of deze toespraak een historische basis heeft of een literaire constructie is van Plato.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="660" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/11/aspasiasocrates.jpg" alt="" class="wp-image-8034" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/11/aspasiasocrates.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/11/aspasiasocrates-300x248.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/11/aspasiasocrates-768x634.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Aspasia in gesprek met Socrates en Alcibiades, door Nicolas-André Monsiau, 1801</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Aspasia als Socrates&#8217; leraar </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Aspasia wordt soms beschouwd als een leermeester in de kunst van retoriek en filosofie. Er zijn verhalen waarin zij wordt beschreven als iemand die mannen, waaronder Socrates, leerde hoe ze effectief konden spreken en argumenteren. <br>Dit idee is echter vooral afkomstig van latere bronnen en is niet direct bevestigd in historische verslagen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Aspasia&#8217;s invloed</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De relatie tussen Aspasia en Socrates lijkt vooral te draaien om intellectuele bewondering en gedeelde betrokkenheid bij het debat en onderwijs. Aspasia vertegenwoordigt een van de weinige vrouwen in de klassieke oudheid die in filosofische kringen werd erkend, terwijl Socrates haar waarschijnlijk respecteerde als een geestverwant en retorisch talent. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Aspasia werd erkend als een instructeur van Socrates, met name in de kunst van de retoriek. In Plato&#8217;s dialoog <em>Menexenus</em> verwijst Socrates zelf naar Aspasia als zijn &#8220;<em>instructeur</em>&#8221; (διδάσκαλος) en prijst haar retorische vaardigheden. <br>Deze erkenning door Socrates, zoals afgebeeld door Plato, geeft geloofwaardigheid aan Aspasia&#8217;s intellectuele invloed op hem. Het precieze karakter van hun interacties blijft echter speculatief en literair van aard.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Gebieden van invloed</h3>



<h4 class="wp-block-heading">Retoriek en welsprekendheid</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Aspasia stond bekend om haar expertise in de kunst van het spreken en naar verluidt leerde ze Socrates hoe hij begrafenistoespraken moest houden. Haar vaardigheid in retoriek was zo beroemd dat ze niet alleen Socrates maar ook de grote staatsman Perikles zou hebben beïnvloed.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Filosofie van de liefde: </h4>



<p class="wp-block-paragraph">Sommige geleerden beweren dat Aspasia&#8217;s ideeën over liefde en transcendentie belangrijke aspecten van het Socratische denken inspireerden. De concepten die aan &#8220;<em>Diotima</em>&#8221; worden toegeschreven in <em>Plato&#8217;s Symposium</em>, en die centraal staan ​​in de Socratische filosofie, zijn mogelijk afkomstig van Aspasia.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Historische context </h2>



<p class="wp-block-paragraph">Aspasia maakte deel uit van Perikles&#8217; intellectuele kring in Athene, waar Socrates als jongeman vaak kwam. Deze sociale connectie bood mogelijkheden voor intellectuele uitwisseling tussen Aspasia en Socrates. Sommige oude bronnen suggereren zelfs dat Socrates al met Aspasia verbonden was voordat haar relatie met Perikles begon.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Betekenis </h3>



<p class="wp-block-paragraph">De relatie tussen Aspasia en Socrates daagt traditionele verhalen over de oorsprong van de westerse filosofie uit. Als Aspasia inderdaad Socrates&#8217; ideeën over liefde, waarheid en kennis heeft beïnvloed, kan ze worden beschouwd als een fundamentele figuur in het westerse filosofische denken . Dit perspectief benadrukt de noodzaak om de rol van vrouwen in de geschiedenis van de filosofie opnieuw te beoordelen. Hoewel de exacte aard en omvang van hun relatie nog steeds onderwerp van wetenschappelijk debat zijn, suggereert het bewijs dat Aspasia een cruciale rol speelde in het vormgeven van Socrates&#8217; intellectuele ontwikkeling, met name op het gebied van retoriek en filosofie van de liefde.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Publieke perceptie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Ze was in haar tijd al onderwerp van publieke aanvallen en kritiek, met name in komische toneelstukken waarin ze werd afgebeeld als courtisane of bordeelmadam en onder buitenlandse invloed. Maar ze werd ook verdedigd door sommige filosofen zoals Socrates. Ondanks de controverses was Aspasia een belangrijke figuur in de Atheense samenleving ten tijde van Perikles en een van de eerste vrouwen die zich bezighield met filosofie.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/aspasia-en-socrates/">Aspasia en Socrates</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/aspasia-en-socrates/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Vervalt Filosofie in herhalingen?</title>
		<link>https://heesen.online/vervalt-filosofie-in-herhalingen/</link>
					<comments>https://heesen.online/vervalt-filosofie-in-herhalingen/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 25 Sep 2024 15:54:47 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[herhaling]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[Raphael]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6075</guid>

					<description><![CDATA[<p>Een fundamenteel aspect van de filosofie is de eindeloze cyclus van kritiek leveren op en voortbouwen op elkaars ideeën. Dit wordt al verbeeld in Raphaels "De School van Athene". </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/vervalt-filosofie-in-herhalingen/">Vervalt Filosofie in herhalingen?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Een fundamenteel aspect van de filosofie is de eindeloze cyclus van kritiek leveren op en voortbouwen op elkaars ideeën. Dit wordt al verbeeld in <em>Raphaels</em> &#8220;<em>De School van Athene</em>&#8220;. </p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="564" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/09/schoolvanathene.jpg" alt="" class="wp-image-6076" style="width:800px;height:auto" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/09/schoolvanathene.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/09/schoolvanathene-300x212.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/09/schoolvanathene-768x541.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Raphaels &#8220;De School van Athene&#8221; met linksonder een, bij een ander spiekende, filosoof</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">En volgens de Britse filosoof <em>A.N. Whitehead</em> (1861-1947) is de hele Westerse filosofie niet meer dan &#8216;<em>een serie voetnoten bij Plato</em>&#8216;. <br>Deze voortdurende herhaling lijkt misschien saai, maar het weerspiegelt de evoluerende aard van de filosofie. In de geschiedenis van de filosofie zijn er inderdaad terugkerende thema&#8217;s zoals </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>de aard van de realiteit, </li>



<li>ethiek en </li>



<li>de mogelijkheid om kennis te verwerven. </li>
</ul>



<h2 class="wp-block-heading">Plato, Aristoteles, Descartes, Kant en de existentialisten</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Van Plato&#8217;s ideale vormen tot Descartes&#8217; scepticisme, filosofen van generatie op generatie hebben deze blijvende vragen op hun eigen manier aangepakt. <br>Plato&#8217;s leerling Aristoteles wijzigde bijvoorbeeld de visie van zijn leraar en pleitte voor een meer empirische benadering van het begrijpen van de wereld, waarmee hij de weg vrijmaakte voor de moderne wetenschap. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze trend van het opnieuw evalueren van ideeën uit het verleden vormt de kern van de filosofische ontwikkeling. Zelfs met zulke terugkerende thema&#8217;s stagneert de filosofie niet. Elk tijdperk introduceert nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen die een herinterpretatie van de oude vragen vereisen. <br>Tijdens de Verlichting bijvoorbeeld, revolutioneerde Kant de metafysica en ethiek, waarbij hij reageerde op Humes empirisme met zijn eigen kritische filosofie, en debatten over menselijke kennis en vrijheid opnieuw vormgaf. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Op dezelfde manier onderzochten de existentialisten, reagerend op de angsten van het moderne leven, de menselijke vrijheid en betekenis in een wereld die steeds chaotischer leek. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Continue dialoog</h2>



<p class="wp-block-paragraph">We kunnen filosofie dus ook begrijpen als een eeuwenlange, continue dialoog waarin filosofen voortdurend voortbouwen op &#8211; of uitdagen van &#8211; elkaars ideeën. Dit wordt vaak metaforisch aangeduid als &#8220;<em>staan ​​op de schouders van reuzen</em>&#8220;, een notie van <em>Sir Isaac Newton</em>. Deze wisselwerking van schrijven en bekritiseren laat zien dat filosofie vaak draait om het herinterpreteren van gevestigde theorieën of het onderzoeken van eeuwenoude vragen in nieuwe contexten, terwijl het eigenlijk fantastisch is dat iedereen theoretisch kan deelnemen aan deze dialoog met de overleden filosofen en zo op zijn minst hun ideeën en concepten weer tot leven kan brengen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Uiteindelijk is de ontwikkeling van filosofie als een spiraal: hoewel het vaak bekende onderwerpen opnieuw bezoekt, doet het dat vanuit verschillende gezichtspunten, waardoor ons begrip met elke beurt wordt verfijnd en uitgebreid. </p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/vervalt-filosofie-in-herhalingen/">Vervalt Filosofie in herhalingen?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/vervalt-filosofie-in-herhalingen/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>AI en/of de waarheid</title>
		<link>https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/</link>
					<comments>https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 31 Jul 2024 14:38:19 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[AI]]></category>
		<category><![CDATA[Aristoteles]]></category>
		<category><![CDATA[desinformatie]]></category>
		<category><![CDATA[elementaire deeltjes]]></category>
		<category><![CDATA[Immanuel Kant]]></category>
		<category><![CDATA[kwantummechanica]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[waarheid]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=5719</guid>

					<description><![CDATA[<p>Er is al veel ophef over de gevaren van kunstmatige intelligentie, zeker als het ingezet wordt voor ‘alternative facts’, ‘fake news’ en natuurlijk het onderbouwen van complottheorieën. </p>
<p>Wat kunnen we nog als waar beschouwen?</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/">AI en/of de waarheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Er is al veel ophef over de gevaren van kunstmatige intelligentie, zeker als het ingezet wordt voor ‘<em>alternative facts</em>’, ‘<em>fake news</em>’ en natuurlijk het onderbouwen van complottheorieën. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><em><strong>Wat kunnen we nog als waar beschouwen?</strong></em> </p>



<p class="wp-block-paragraph">De vraag lijkt actueel, maar is voor filosofen van alle tijden: hoe verhoudt onze waarneming zich tot de werkelijkheid?</p>



<h2 class="wp-block-heading">Plato, Aristoteles en Kant</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens <em>Plato</em> zien we slechts schaduwen van de werkelijkheid. Zijn leerling, <em>Aristoteles</em>, had een totaal andere mening: ‘<em>what you see is what you get</em>’. En <em>Kant</em> stelde dat het &#8216;<em>Ding an sich</em>&#8216; niet grijpbaar is, maar slechts waarneembaar via onze denkvermogens.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="750" height="500" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg" alt="" class="wp-image-1815" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg 750w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px" /><figcaption class="wp-element-caption">Plato&#8217;s grot met de afbeelding van de werkelijkheid</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Natuurkunde</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De filosofie was er nu klaar mee, maar dezelfde vraag rees bij natuurkundigen toen de kwantumfysica kwam opzetten. Daar werden elementaire deeltjes geformuleerd die we nooit zullen kunnen zien. En daar bestaan zaken tegelijkertijd wel en niet, of zijn zowel een elektromagnetische golf en een elementair deeltje.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het antwoord op de vraag in welke mate de huidige stand van zaken in de wetenschap een correcte weerspiegeling van de wereld biedt, blijft onduidelijk. Maar of wetenschap een correcte beschrijving biedt van de werkelijkheid, is minder relevant, want voor de huidige generatie geldt: als het werkt moet het waar zijn.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="561" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes.jpg" alt="" class="wp-image-5721" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes-300x210.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/elementaire-deeltjes-768x539.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Standaard model van de elementaire deeltjes</figcaption></figure>
</div><p>Het bericht <a href="https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/">AI en/of de waarheid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/ai-en-of-de-waarheid/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Socrates&#8217; dood</title>
		<link>https://heesen.online/socrates-death/</link>
					<comments>https://heesen.online/socrates-death/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 26 May 2022 14:39:04 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Dertig Tirannen]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[Socrates]]></category>
		<category><![CDATA[Socratische Methode]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=2974</guid>

					<description><![CDATA[<p><!-- wp:paragraph --></p>
<p>Socrates werd beschuldigd en uiteindelijk ter dood veroordeeld voor de volgende - zeer vaag geformuleerde - misdaden:</p>
<p><!-- /wp:paragraph --></p>
<p><!-- wp:list --></p>
<ul><!-- wp:list-item --></p>
<li>"afwijzing van de goden erkend door de staat,"</li>
<p><!-- /wp:list-item --></p>
<p><!-- wp:list-item --></p>
<li>"introductie van nieuwe goden," en de</li>
<p><!-- /wp:list-item --></p>
<p><!-- wp:list-item --></p>
<li>"verleiding (in morele zin) van de jeugd."</li>
<p><!-- /wp:list-item --></ul>
<p><!-- /wp:list --></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/socrates-death/">Socrates&#8217; dood</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Socrates werd beschuldigd en uiteindelijk ter dood veroordeeld voor de volgende &#8211; zeer vaag geformuleerde &#8211; misdaden:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>&#8220;afwijzing van de goden erkend door de staat,&#8221;</li>



<li>&#8220;introductie van nieuwe goden,&#8221; en de</li>



<li>&#8220;verleiding (in morele zin) van de jeugd.&#8221;</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Dit verwijst over het algemeen naar zijn afwijzing van autoriteit, die hij herhaaldelijk had geprobeerd te relativeren door zijn &#8220;socratische dialoog&#8221; met de burgers van Athene.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="266" height="355" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/socrates.jpg" alt="" class="wp-image-1568" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/socrates.jpg 266w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/socrates-225x300.jpg 225w" sizes="auto, (max-width: 266px) 100vw, 266px" /><figcaption class="wp-element-caption">Socrates (470–399&nbsp;BC)</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Het vonnis</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens het vonnis moesten de juryleden beslissen over een passende straf. De aanklagers van Socrates pleitten voor de doodstraf. Socrates zelf betoogde daarentegen &#8211; met weinig bedachtzaam sarcasme &#8211; dat hij beloond moest worden voor zijn daden. Na kort beraad stelde hij in plaats daarvan een kleine boete voor.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens de Atheense wet werd de doodstraf uitgevoerd met een kopje giftige scheerling.<br>Scheerling is een dodelijke plant die ervoor zorgt dat het slachtoffer een soort gedwongen zelfmoord pleegt.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="733" height="410" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/gifbekersocrates.jpg" alt="" class="wp-image-1567" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/gifbekersocrates.jpg 733w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/10/gifbekersocrates-300x168.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 733px) 100vw, 733px" /><figcaption class="wp-element-caption">Socrates drinkt het gif</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Plato over Socrates</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In Plato&#8217;s werk &#8220;Apology&#8221; wordt verhaald over het Socrates-proces. In Plato&#8217;s werk &#8220;Phaidon&#8221; beschrijft hij als ooggetuige de gebeurtenissen op de dag des doods, die de veroordeelde in het gezelschap van vrienden in de gevangenis doorbracht. Het grootste deel van zijn verslag is de volledige weergave van een filosofische discussie die Socrates toen voerde. <br>Bekend daarvan is de discussie over de onsterfelijkheid van de menselijke ziel.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Socrates had ballingschap kunnen voorstellen in plaats van de doodstraf om zijn leven te redden. De rechtbank had uiteindelijk echter alleen de keuze tussen de doodstraf en de onbeduidende boete die Socrates zelf had voorgesteld, dus stemden ze voor de eerste. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De feitelijke gronden voor de beschuldiging van Socrates en de daaropvolgende executie zijn enigszins onduidelijk. De beschuldigingen zijn erg vaag, maar het is onwaarschijnlijk dat ze iets met religie te maken hadden, zoals wordt beweerd. De filosoof en zijn antidemocratische leer werden meer gezien als een bedreiging voor de heersers van Athene.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De Dertig Tirannen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De stadstaat Athene was net hersteld van een periode van grote instabiliteit, waarin een opstandige organisatie genaamd &#8220;De Derig Tirannen&#8221;<sup>1</sup> de democratische regering omver had geworpen. Een meedogenloos terreurregime dat duizenden onschuldige burgers verbannen en executeerde, probeerde een oligarchisch<sup>2</sup> bewind te vestigen. De leider van de Dertig Tirannen, <em>Critias</em>, was een leerling van Socrates. Dit verband heeft er waarschijnlijk toe geleid dat de leraar ter dood werd veroordeeld. </p>



<h2 class="wp-block-heading">Socratische Methode</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Tegenstrijdige verslagen over Socrates maken een reconstructie van zijn filosofie bijna onmogelijk.<br>Socrates oefende een sterke invloed uit op filosofen in de latere oudheid en is dat ook in de moderne tijd blijven doen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Een fundamenteel kenmerk van Plato&#8217;s <em>Socrates</em> is de socratische methode, of de methode van weerlegging. Het is het meest prominent aanwezig in de vroege werken van Plato, zoals <em>Apology, Crito, Gorgias, Republic I</em> en anderen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De typische methode verloopt als volgt:</p>



<p class="wp-block-paragraph">Socrates begint een discussie over een onderwerp met een bekende expert op dat gebied, meestal in het gezelschap van enkele jonge mannen en jongens, en bewijst door dialoog dat de overtuigingen en argumenten van de expert tegenstrijdig zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Socrates brengt de dialoog op gang door zijn gesprekspartner om een definitie van het onderwerp te vragen. Naarmate hij meer vragen stelt, spreken de antwoorden van de gesprekspartner uiteindelijk de eerste definitie tegen. De conclusie is dat de expert de definitie in eerste instantie niet goed kende.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De gesprekspartner kan met een andere definitie komen. Die nieuwe definitie komt op zijn beurt onder de loep van socratische vragen. Met elke ronde van vraag en antwoord hopen Socrates en zijn gesprekspartner de waarheid te benaderen. Vaker blijven ze hun onwetendheid onthullen (en dit weerspiegelt Socrates&#8217; credo: &#8220;Ik weet dat ik niets weet&#8221;).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Aangezien de definities van de gesprekspartners meestal de gangbare mening over een kwestie vertegenwoordigen, roept de discussie twijfel op over de algemene mening.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> De Dertig Tirannen waren een pro-Spartaanse oligarchie die in Athene was geïnstalleerd na haar nederlaag in de Peloponnesische oorlog in 404 v.Chr. Op verzoek van <em>Lysander</em> werden de Dertig gekozen als een tirannieke regering, niet alleen als een wetgevende commissie. De Derig Tirannen behielden slechts acht maanden de macht. Hoewel kort, resulteerde hun regering in de moord op 5% van de Atheense bevolking, de confiscatie van eigendommen van burgers en de verbanning van andere democratische aanhangers. Ze werden bekend als de &#8220;Derig Tirannen&#8221; vanwege hun wrede tactieken. <br>De twee leidende leden waren <em>Critias</em> en <em>Theramenes</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> Oligarchie (van het Griekse oligarchía &#8216;heerschappij door weinigen&#8217;) is een vorm van machtsstructuur waarin de macht berust bij een klein aantal mensen.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/socrates-death/">Socrates&#8217; dood</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/socrates-death/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Gedroomd gedicht</title>
		<link>https://heesen.online/gedichten-5/</link>
					<comments>https://heesen.online/gedichten-5/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 11 Nov 2021 11:48:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Gedichten/Poetry]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Website en/of auteur]]></category>
		<category><![CDATA[De Staat]]></category>
		<category><![CDATA[droom]]></category>
		<category><![CDATA[Plato]]></category>
		<category><![CDATA[Socrates]]></category>
		<category><![CDATA[The Republic]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=1814</guid>

					<description><![CDATA[<p>Kun je een gedicht dromen? Het gebeurde me een paar nachten geleden. Ik kon de tekst nog letterlijk herhalen.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/gedichten-5/">Gedroomd gedicht</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Kun je een gedicht dromen? Het gebeurde me een paar nachten geleden. Ik kon de tekst nog letterlijk herhalen. Dit was het:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Het is koud in Plato&#8217;s grot.</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Een paar zonnestralen vallen binnen.</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Ze werpen lange schaduwen.</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>Een recorder klikt aan:</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong><em>we kunnen beginnen met lief te hebben.</em></strong></p>



<p class="wp-block-paragraph"></p>



<p class="wp-block-paragraph">Geen idee of er een diepere bedoeling achter zit. Maar ik heb het <a href="https://www.droominfo.nl/droomwoordenboek">Droomwoordenboek</a> er bij gehaald. en die geeft de volgende uitleg bij een paar begrippen in het gedicht:</p>



<h4 class="wp-block-heading">Grot</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Een droom over een grot staat symbool voor de baarmoeder en wijst op veiligheid bescherming. Als je droomt dat je door een donkere grot loopt, vertegenwoordigt dit het verkennen van je onderbewuste. Het wijst op zelfontdekking.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Zon (-nestralen)</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Het is een goed voorteken om de zon te zien schijnen in je droom. Ze staat symbool voor innerlijke rust, verlichting, geluk, kalmte en inzicht. De zon vertegenwoordigt tevens stralende energie.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Schaduw</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Je schaduw in je droom refereert naar een aspect van jezelf, dat je nog niet hebt erkend of herkend.</p>



<h4 class="wp-block-heading">(Video-)recorder</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Als je droomt dat je een videorecorder gebruikt, suggereert dit dat je in je beslissingen wat objectiever zou moeten zijn. Focus op de huidige taak, en probeer je niet te laten beïnvloeden door je emoties in je oordeel.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Liefhebben/Liefde</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Als je droomt over liefde of dat je verliefd bent, duidt op intense gevoelens die je overbrengt van een echte relatie uit je wakende bestaan. Het wil zoveel zeggen dat je tevreden bent met wat je hebt en waar je bent in het leven.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tot zover het Droomwoordenboek. Meer verstand heb ik van Plato en zijn grot:</p>



<h2 class="wp-block-heading">De allegorie van Plato&#8217;s grot</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De allegorie van de grot is een verhaal uit boek VII in het meesterwerk van <em>Plato</em> &#8220;The Republic&#8221;. Hij schreef het in 517 v. Chr. Het is waarschijnlijk <em>Plato</em>&#8217;s bekendste verhaal, en de plaatsing ervan in &#8220;The Republic&#8221; is veelbetekenend. &#8216;De Republiek&#8217; is het middelpunt van <em>Plato</em>&#8217;s filosofie. Centraal staat daarin hoe mensen kennis verwerven over schoonheid, gerechtigheid en goedheid. De <em>Allegorie van de Grot</em> gebruikt de metafoor van gevangenen die in het donker geketend zijn. Ze krijgen het moeilijk met het bereiken en in stand houden van een rechtvaardige en intellectuele geest.</p>



<div class="wp-block-image"><figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg" alt="" class="wp-image-1815" width="601" height="401" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot.jpg 750w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2021/11/platosgrot-300x200.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 601px) 100vw, 601px" /><figcaption>Plato&#8217;s grot</figcaption></figure></div>



<h2 class="wp-block-heading" id="mntl-sc-block_1-0-2">Een dialoog</h2>



<p class="wp-block-paragraph" id="mntl-sc-block_1-0-3">De allegorie wordt uiteengezet in een dialoog tussen <em>Socrates</em> en zijn leerling <em>Glaucon</em>. <br>Socrates zegt tegen Glaucon dat hij zich moet voorstellen dat mensen in een grote ondergrondse grot leven. De grot is alleen aan het einde van een steile klim naar buiten open. De meeste mensen in de grot zijn vastgeketende gevangenen met hun gezicht naar de achterwand van de grot. Ze kunnen niet bewegen of hun hoofd draaien. Achter hen brandt een groot vuur. Alles wat de gevangenen kunnen zien, zijn de schaduwen die voor hen op de muur spelen. Ze zijn hun hele leven in die positie geketend geweest.</p>



<p class="wp-block-paragraph" id="mntl-sc-block_1-0-5">Er zijn anderen in de grot die voorwerpen dragen, maar het enige wat de gevangenen kunnen zien zijn hun schaduwen. Sommige anderen spreken, maar er zijn echo&#8217;s in de grot die het voor de gevangenen moeilijk maken om te begrijpen welke persoon wat zegt.</p>



<h2 class="wp-block-heading" id="mntl-sc-block_1-0-7">Vrijheid van kettingen</h2>



<p class="wp-block-paragraph" id="mntl-sc-block_1-0-8">Socrates beschrijft vervolgens de moeilijkheden die een gevangene heeft om zich aan te passen aan zijn vrijlating. Als hij ziet dat er vaste objecten in de grot zijn, en niet alleen schaduwen, is hij in de war. Instructeurs kunnen hem vertellen dat wat hij eerder zag een illusie was. Maar in eerste instantie zal hij aannemen dat zijn schaduwleven de realiteit was.</p>



<p class="wp-block-paragraph" id="mntl-sc-block_1-0-10">Uiteindelijk zal hij bij de uitgang pijnlijk verblind worden door de heldere licht van de zon. Ook zal hij verbluft zijn door de schoonheid van de maan en de sterren. </p>



<h2 class="wp-block-heading" id="mntl-sc-block_1-0-12">De allegorische betekenis</h2>



<p class="wp-block-paragraph" id="mntl-sc-block_1-0-13">In het volgende hoofdstuk van &#8216;De Republiek&#8217; legt Socrates uit wat hij bedoelde. De grot vertegenwoordigt de wereld, die ons alleen door het gezichtsvermogen wordt geopenbaard. Het klimmen uit de grot is de reis van de ziel naar het begrijpelijke.</p>



<p class="wp-block-paragraph" id="mntl-sc-block_1-0-15"></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/gedichten-5/">Gedroomd gedicht</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/gedichten-5/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
