<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>tolerantie Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/tag/tolerantie/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/tag/tolerantie/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Sun, 08 Nov 2026 12:10:56 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Censuur en intolerantie</title>
		<link>https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/</link>
					<comments>https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 08 Nov 2026 12:10:56 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[censuur]]></category>
		<category><![CDATA[intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9002</guid>

					<description><![CDATA[<p>Censuur en intolerantie versterken elkaar in een gevaarlijke wisselwerking. Wanneer een samenleving het schuren van afwijkende meningen niet langer verdraagt, verandert intolerantie al snel in het actief censureren van de ander.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/">Censuur en intolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Censuur en intolerantie versterken elkaar in een gevaarlijke wisselwerking. Wanneer een samenleving het schuren van afwijkende meningen niet langer verdraagt, verandert intolerantie al snel in het actief censureren van de ander.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De stille censuur: hoe intolerantie het vrije woord uitholt</h2>



<p class="wp-block-paragraph">We denken bij het woord <em>censuur</em> vaak aan extreme situaties: een overheidsinstantie die zwarte strepen zet door krantenartikelen, of boeken die fysiek op een brandstapel belanden. Maar in de hedendaagse samenleving neemt censuur vaak een veel subtielere, maar net zo gevaarlijke vorm aan. Ze begint niet met een wettelijk verbod, maar met een gebrek aan tolerantie.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Het comfort van de eigen bubbel</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Intolerantie ontstaat zelden uit het niets. Het komt voort uit de menselijke behoefte aan gelijkstemming en de neiging om ons te omringen met mensen die precies zo denken als wij. In een digitaal tijdperk versterken algoritmes dit effect: we krijgen voorgeschoteld wat onze overtuigingen bevestigt en wat ons boos maakt over &#8216;<em>de ander</em>&#8216;. Het probleem ontstaat wanneer confrontatie met een afwijkende mening niet langer leidt tot debat, maar tot afwijzing. Zodra een idee als &#8216;<em>onaanvaardbaar</em>&#8216; of &#8216;<em>gevaarlijk</em>&#8216; wordt bestempeld, puur omdat het niet aansluit bij de norm, verschuift de grens van wat gezegd mag worden.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Van intolerantie naar zelfcensuur</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Wanneer intolerantie de overhand krijgt, volgt censuur vaak in twee fasen:</p>



<ol start="1" class="wp-block-list">
<li><strong>Sociale censuur:</strong> Meningen die buiten de boot vallen worden niet alleen weerlegd, maar overstemd. Er volgt sociale uitsluiting, publieke veroordeling of de roep om iemands platform af te nemen (<em>cancel culture</em>).</li>



<li><strong>Zelfcensuur:</strong> Dit is de meest verraderlijke vorm. Uit angst voor reputatieschade, ruzie of sociale isolatie besluiten mensen hun gedachten niet langer uit te spreken of op te schrijven. Het maatschappelijk debat verschraalt niet omdat de ideeën er niet zijn, maar omdat niemand ze meer durft te delen.</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Wanneer kritische stemmen verstommen uit angst, is de vrije meningsuiting in de praktijk al verloren, zelfs als ze op papier nog bestaat.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Waarom we het &#8216;oncomfortabele woord&#8217; moeten beschermen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Vrijheid van meningsuiting is niet ontworpen om meningen te beschermen die iedereen prettig vindt. Die hebben immers geen bescherming nodig. De lakmoesproef voor een vrije democratie is juist hoe we omgaan met ideeën die we verafschuwen, vreemd vinden of waar we het hartstochtelijk mee oneens zijn. <br>Tolerantie betekent niet dat je alles moet accepteren of dat elke mening evenveel waarde heeft. Het betekent wel dat je het recht van de ander erkent om die mening te hebben en te uiten, zolang deze niet aanzet tot geweld of haat. Het antwoord op een slecht of kwetsend idee is niet het monddood maken van de spreker, maar het bieden van een beter argument.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Hoe ging dat vroeger?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het oude <em>Griekenland</em> was een verzameling strijdende stadstaten, elk met zijn eigen cultuur en politiek. Deze varieerden van de rigide <em>Spartanen</em> tot de veel liberalere <em>Atheners</em>, en al het andere daartussenin. Elk staatsbestel legde beperkingen op aan wat zijn burgers zouden zeggen, gebaseerd op hun individuele culturen. Geen enkele Spartaan zou bijvoorbeeld het militante regime waaronder zij leefden in twijfel durven trekken. Het was veel opener in Athene; een van de eerste censuurprocessen in de geschiedenis vond echter toch plaats in Athene. De filosoof <em>Socrates</em> werd niet berecht vanwege zijn daden, maar vanwege zijn woorden. Hij werd beschuldigd dat hij de jeugd corrumpeerde en werd gedwongen uit de gifbeker te drinken, nadat hij schuldig was bevonden. Zijn misdaad was er niet een van actie, maar van denken, en zijn woorden dreigden de stabiliteit van de samenleving te ondermijnen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">In China</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Aan de andere kant van het <em>Euraziatische</em> continent, in 213 v.Chr. gaf <em>Qin Shi Huang</em>, de eerste keizer van een verenigd <em>China</em>, opdracht tot het verbranden van grote aantallen rollen en boeken. De enige uitzonderingen waren werken over landbouw, astronomie, geneeskunde, waarzeggerij en bepaalde goedgekeurde geschiedenissen. Dit werd gedaan als een manier om de klok als het ware opnieuw in te stellen en ervoor te zorgen dat de geschiedenis zou beginnen met de <em>Qin-dynastie</em>. Het bezitten van een dichtbundel of iets van de filosofie van <em>Confucius</em> werd zwaar gestraft.</p>



<h3 class="wp-block-heading">In Rome een senator als censor</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In het oude <em>Rome</em> creëerde de <em>Republiek</em> een senator positie die bekend staat als de censor. Afgeleid van het woord dat “<em>om te oordelen</em>&#8221; betekent, had de censor een aantal taken, waaronder het houden van de volkstelling of het afleggen van verantwoording over Romeinse burgers en hun eigendommen. Hun meest prestigieuze rol was echter het behoud van de publieke moraal. Aangezien zij de plicht hadden om te bepalen wie in aanmerking kwam voor de Senator klasse, konden zij deze status indien nodig ook intrekken. Hoewel ze technisch gezien macht hadden over alle burgers, concentreerden ze zich vooral op de patriciërsklassen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Religieuze censuur</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Na de val van het <em>West-Romeinse</em> rijk onderging <em>Europa</em> diepgaande politieke en culturele transformaties. Omdat de Romeinse regering haar taken niet langer kon vervullen, werd de achterstand overgenomen door de snelgroeiende katholieke kerk. Zelfs nadat de stabiliteit was hersteld, kleurde de christelijke doctrine de aard van censuur en literaire onderdrukking. Het bekendste voorbeeld was het verbieden van vertalingen van de <em>Bijbel</em>. Dit werd meestal gedaan om foutieve vertalingen te voorkomen, wat tot verkeerde interpretaties en mogelijke ketterij zou kunnen leiden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Literaire en filosofische censuur</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De Kerk probeerde ook andere werken te verbieden en te onderdrukken. Ze werden gecodificeerd in een lijst die bekend staat als de <em>Index Librorum Prohibitorum</em>. Boeken en geschriften die op de lijst stonden, werden als ketters en bedreigend voor het geloof beschouwd en waren verboden. De straf voor het bezit van een verboden boek zou excommunicatie uit de katholieke kerk kunnen omvatten. De Index omvatte een breed scala aan teksten, zoals politieke en sociale theorie en filosofie, religieuze verhandelingen en zelfs seculiere liefdesverhalen. Beroemde denkers wier boeken hun weg naar de lijst vonden, waren onder andere <em>Thomas Hobbes, David Hume, John Milton, Daniel Defoe, Voltaire, </em>en<em> Jean-Paul Sartre</em>. De lijst werd op papier, zo niet in de praktijk, gehandhaafd tot 1966, toen deze uit de officiële kerkelijke canon werd verwijderd.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="725" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-725x1024.jpg" alt="" class="wp-image-9008" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-725x1024.jpg 725w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-212x300.jpg 212w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-767x1084.jpg 767w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje.jpg 800w" sizes="(max-width: 725px) 100vw, 725px" /></figure>
</div>


<h3 class="wp-block-heading">Islamitische censuur</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In de islamitische wereld bestaat er een overvloed aan wetten en decreten die bedoeld zijn om godslastering te bestrijden.  Godslastering, zoals ketterse leringen, beledigingen van <em>Allah</em> of de <em>Profeet Mohammed</em>, of ontheiliging van de <em>Koran</em> of andere heilige werken, werd zwaar bestraft, en wordt in sommige gevallen nog steeds zwaar bestraft. Dit is in de 20e eeuw veel extremer geworden in omvang en reikwijdte met de opkomst van talrijke fundamentalistische islamitische regimes. Misschien wel de beroemdste daad van censuur in de islamitische wereld is een fatwa, of juridische uitspraak van de <em>Ayatollah Khomeini van Iran</em> tegen auteur <em>Salman Rushdie</em> voor zijn boek <em>The Satanic Verses</em>, dat heeft geleid tot verschillende pogingen om Rushdie te vermoorden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Censuur in &#8216;<em>the land of the free</em>&#8216;</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Censuur is in vrijwel elk land ter wereld tot op zekere hoogte gebruikelijk, inclusief de <em>Verenigde Staten</em>. Het eerste amendement van de <em>Grondwet</em> verankert de rechten op vrijheid van meningsuiting, religie en de pers. Over het algemeen wordt dit principe gehandhaafd, althans op nationaal niveau. Toch zijn er gevallen geweest waarin <em>Amerikanen</em> zich niet volledig konden uiten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1873 keurden de Verenigde Staten een van de eerste ingrijpende obsceniteitswetten goed, de <em>Comstock Law,</em> die de verspreiding via de <em>US Postal Service</em> van pornografie, anticonceptie, seksspeeltjes of enige informatie daarover illegaal maakte. <br>Tijdens de <em>Koude Oorlog</em> was de angst voor het communisme wijdverbreid, en alles wat zelfs maar suggereerde om voor het communisme te pleiten, werd onderdrukt als een bedreiging voor de nationale veiligheid. Honderden werden gearresteerd vanwege hun geschriften of overtuigingen, die tot ver in de tijd van de <em>Vietnamoorlog</em> voortduurden. <br>Tegenwoordig concentreert een van de belangrijkste debatten rond censuur zich op boeken op openbare scholen. Veel boeken, vooral die met LGBT-vakken, zijn uit schoolbibliotheken verwijderd. Tegenstanders van deze maatregelen stellen dat dit discriminatie en onderdrukking op basis van seksuele geaardheid is, terwijl voorstanders stellen dat veel van deze materialen seksueel expliciet zijn en ongepast voor jonge kinderen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Censuur in de onze tijd</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In de 20e en 21e eeuw is censuur een verhit onderwerp van discussie geworden. De meeste landen kennen een zekere mate van censuur, zelfs in landen die de vrijheid van meningsuiting waarderen. Obsceniteitswetten verhinderen het bekijken of verspreiden van bepaald materiaal in specifieke omgevingen.<br>Een ander veel voorkomend type censuur beperkt de toegang van het publiek tot overheidsgeheimen. Soldaten, overheidsagenten en natuurlijk spionnen en inlichtingenagenten worden nauwlettend in de gaten gehouden om ervoor te zorgen dat ze geen gevoelige informatie vrijgeven die de nationale veiligheid in gevaar zou kunnen brengen. Dit geldt vooral in oorlogstijd, wanneer soldatenpost openlijk wordt gelezen en gecensureerd door hogere officieren om het lekken van inlichtingen te voorkomen, zelfs als dit onbedoeld wordt gedaan.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Politieke censuur</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Politieke censuur blijft in de moderne tijd een controversieel onderwerp. In veel landen worden bepaalde politieke opvattingen en partijen, zowel extreemrechts als extreemlinks, uitgesloten van het publieke debat, omdat deze ideologieën als gevaarlijk worden beschouwd voor de samenleving als geheel. In bepaalde landen, vooral die met autoritaire of totalitaire regeringen, wordt elke kritiek op het heersende regime, reëel of ingebeeld, streng bestraft.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Censuur van internet en media</h4>



<p class="wp-block-paragraph">De opkomst van internet en sociale media heeft een nieuwe dimensie toegevoegd aan de lange geschiedenis van censuur. Nooit eerder konden wereldwijd zoveel individuen op zo&#8217;n grote schaal communiceren. Hoewel dit een nieuwe grens is, zijn er al pogingen ondernomen om online materiaal te censureren. <br>Nationale overheden kunnen ook openlijk sociale media controleren. China is berucht vanwege het verbieden van talloze populaire sociale-mediasites, waaronder onder meer <em>X</em> (voorheen <em>Twitter</em>), <em>Facebook, YouTube</em> en <em>Pinterest</em>. <br><em>Noord-Korea</em> heeft een vrijwel totaal verbod op internet, waarbij alleen geselecteerde personen online toegang hebben. Sociale media zijn in veel landen in het <em>Midden-Oosten </em>ook zeer beperkt, vooral nadat ze werden gebruikt om de opstanden van de <em>Arabische Lente</em> in 2010 te faciliteren. <em>Iran, Saoedi-Arabië</em> en anderen beperken bepaalde websites om politieke, religieuze en morele redenen, hoewel veel burgers van deze landen deze regelgeving blijven omzeilen door het gebruik van VPN&#8217;s.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/">Censuur en intolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Religieuze tolerantie</title>
		<link>https://heesen.online/religieuze-tolerantie/</link>
					<comments>https://heesen.online/religieuze-tolerantie/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 08 Nov 2026 11:59:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Dirck Volkertsz. Coornhert]]></category>
		<category><![CDATA[Filips II]]></category>
		<category><![CDATA[Johannes Calvijn]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Willem van Oranje]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=8997</guid>

					<description><![CDATA[<p>Met veel verschillende geloven op een klein grondgebied zagen de Nederlanders al gauw de noodzaak van verdraagzaamheid in. De onafhankelijke denker Coornhert formuleerde nieuwe ideeën voor een vreedzame samenleving.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/religieuze-tolerantie/">Religieuze tolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Met veel verschillende geloven op een klein grondgebied zagen de <em>Nederlanders </em>al gauw de noodzaak van verdraagzaamheid in. De onafhankelijke denker <em>Coornhert</em> formuleerde nieuwe ideeën voor een vreedzame samenleving.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Conflicten over het geloof zijn van alle tijden. Lijkt het tegenwoordig vooral te gaan over de tegenstellingen tussen islam, christendom en jodendom, in de zestiende eeuw waren het de christenen onderling die elkaar te vuur en te zwaard bestreden. Overal in <em>Europa</em> lagen katholieken en protestanten met elkaar overhoop. In de <em>Nederlanden</em> was die twist bijzonder fel. Tegelijkertijd ontstonden hier ideeën over onderlinge verdraagzaamheid die nog altijd actueel zijn. Volgens <em>Dirck Volckertszoon Coornhert</em> (1522-1590) was principiële tolerantie de enige basis voor een vreedzame samenleving.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Biografie Coornhert</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dirck Volkertsz. Coornhert werd geboren in <em>Amsterdam</em>. Zijn vader was een welvarend lakenkoopman en zijn moeder, T<em>ruy Clementsdochter</em>, kwam uit een zeer vermogende familie. Hij maakte een reis in 1538 door <em>Spanje</em> en <em>Frankrijk</em>. Zijn ouders waren het niet eens met zijn keuze van huwelijkspartner en onterfden hem daarom in 1539. Hij huwde <em>Cornelia (Neeltje) Simonsdochter</em>, die twaalf jaar ouder was dan hij en ging met haar in <em>Haarlem</em> wonen. <br>Zij was de zuster van <em>Anna Simonsdochter</em>, de maîtresse van <em>Reinoud III</em>, heer van <em>Brederode</em>, de vader van <em>Hendrik van Brederode</em>, die in het begin van de <em>Opstand</em> een grote rol speelde. Vanaf 1541 was Dirck Coornhert twee jaar lang hofmeester (major domo) in Reinouds kasteel in <em>Vianen</em>. Van 1543 tot 1567 woonde hij weer met zijn vrouw in Haarlem en voorzag vele jaren in zijn levensonderhoud als etser en graveur. Hij werkte als graveur samen met <em>Maarten van Heemskerck</em>. Hij maakte zeer verdienstelijke prenten en de beroemde <em>Hendrick Goltzius</em> werd later zijn leerling. Hij bekwaamde zich ook als jurist. Bovendien kon hij schermen, fluit- en luit spelen, en dichten (hij wordt ook wel genoemd als dichter van het <em>Wilhelmus</em>). Hij was een toneelschrijver en leerde vanaf 1557 <em>Latijn</em> zodat hij de kerkvaders in die taal kon lezen. Coornhert schreef Nederlandse vertalingen van het werk van <em>Cicero, Seneca</em> en <em>Boethius</em> en vertaalde in 1562 de eerste twaalf boeken van <em>Homerus&#8217; Odyssee</em> (oorspronkelijk in het <em>Grieks</em>) uit het Latijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hij werd notaris en in 1562 tot stadssecretaris benoemd van het <em>College van Burgemeesters van Haarlem</em>. In die functie leerde hij <em>Prins Willem van Oranje</em> kennen, die de opstand tegen <em>Filips II</em> leidde. Dit maakte hem tot een verdacht man. Na de <em>Beeldenstorm</em> vluchtte hij in mei 1567 tijdelijk naar <em>Keulen</em>. Na zijn terugkeer eind juli werd hij zestien september gearresteerd, voor de <em>Raad van Beroerte</em> gedaagd en enige weken in de <em>Gevangenpoort</em> in <em>Den Haag</em> opgesloten. In 1568 vluchtte hij opnieuw via <em>Kleef</em> en <em>Keulen</em> naar <em>Xanten</em> in het tolerante <em>Hertogdom Gulik</em>. <br>In september 1568 werd hij tot verbanning veroordeeld en al zijn bezittingen werden verbeurd verklaard. In de <em>Duitse</em> landen had hij contact met andere politieke vluchtelingen, met <em>Aggaeus van Albada</em>, en ook met de <em>Prins van Oranje</em>. In 1570 werd er onder de vooraanstaande ballingen geld ingezameld voor militaire invasieplannen. In dienst van de Prins, als secretaris van de <em>Hollandse Statenvergadering</em>, was hij korte tijd terug in <em>Holland</em>. Hij onderzocht het wangedrag van de geuzenleiders <em>Sonoy </em>en <em>Lumey</em>. Hij bekleedde slechts drie maanden de functie van secretaris en was terug in Xanten toen het beleg van Haarlem in 1573 droevig afliep. Na de <em>Pacificatie van Gent</em><sup>1</sup> in 1576 kon Coornhert zijn ambt van notaris in Haarlem hervatten en in 1580 kreeg hij van het Haarlemse stadsbestuur een schadevergoeding voor de tijdens de vervolgingen geleden verliezen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1584 overleed zijn vrouw en werd de Prins van Oranje vermoord. Toen ook de oud-burgemeester van Haarlem, <em>Nicolaes van der Laan</em>, die hem bescherming had geboden, overleed, vertrok hij uit Haarlem om een veiliger heenkomen te zoeken. Coornhert probeerde zich te vestigen in <em>Leiden</em> en <em>Delft</em>, maar in 1585 was hij in <em>Emden</em>, waar hij zijn <em>Zedekunst</em> voltooide en in 1588 verhuisde hij naar <em>Gouda</em>. Daar, in Gouda, publiceerde hij in 1589 <em>Van de Predestinatie, Verkiezinge en verwerpinghe Godes ontwarringe</em> tegen de calvinistische predestinatieleer. <br>In zijn sterfjaar was Coornhert nog verwikkeld in een felle polemiek met de Leidse hoogleraar <em>Justus Lipsius</em>, die in zijn <em>Politica</em> (1589) uiteenzette, dat de overheid het recht zou hebben om, ter wille van de geloofseenheid binnen de staat, andersgelovigen te vervolgen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img decoding="async" width="755" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-755x1024.jpg" alt="" class="wp-image-8999" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-755x1024.jpg 755w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-221x300.jpg 221w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-768x1041.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2.jpg 800w" sizes="(max-width: 755px) 100vw, 755px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Godsdienststrijd en tolerantie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De Nederlandse opstand van 1568 tegen de koning van <em>Spanje</em> had twee doelen:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>politieke onafhankelijkheid en </li>



<li>godsdienstvrijheid. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">De <em>Spanjaarden</em> vervolgden iedereen die niet katholiek was tot op de brandstapel. Desondanks was het protestantisme gegroeid. De religieuze propaganda van die tijd laat iets zien van de heftige tegenstellingen. Katholieken scholden protestanten uit voor ketters en verkrachters, terwijl protestanten van hun kant de katholieke kerk ‘<em>Hoer van Babylon</em>’ noemden. <br>In hoofdstuk 17 van het bijbelboek <em>Openbaring</em> komt namelijk een afschrikwekkende vrouw voor, ‘<em>het grote Babylon, moeder der hoererijen en der gruwelen der aarde</em>’. Protestantse theologen meenden daarin de rooms-katholieke kerk te herkennen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Toen rond 1580 de Spaanse legers uit het centrum van de <em>Noordelijke Nederlanden</em> waren verdreven, werden daar de katholieke geestelijken uit hun ambt gezet en nam de belangrijkste groep protestanten de kerkgebouwen over. Het waren de aanhangers van de Franse kerkhervormer <em>Johannes Calvijn</em>: de calvinisten. Zij hadden de godsdienststrijd gewonnen. <br>Maar ondanks het calvinistische overwicht waren er ook nog allerlei andere protestantse groeperingen actief en bleef na 1580 ongeveer een derde van de bevolking katholiek. Geen wonder dat er veel discussie kwam over de vraag of er een <em>ware</em> godsdienst bestond, en zo ja, welke dat dan was. Tegelijkertijd ging men beseffen dat er in een klein en dichtbevolkt gebied als de <em>Republiek</em> maar één manier was om met zoveel verschillende geloven vreedzaam samen te leven: <em>tolerantie</em>.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Coornhert over religie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Een van Europa’s belangrijkste schrijvers over die tolerantie en verdraagzaamheid was <em>Coornhert</em>. Hij wilde zelf kunnen beslissen wat hij geloofde en dat niet laten afhangen van een paus, een koning, een priester of een dominee. Mensen moesten elkaar niet veroordelen, bestraffen of ter dood brengen vanwege hun religie. Het uiteindelijke oordeel over geloofszaken, zo argumenteerde hij, moesten mensen overlaten aan God. Op de vraag ‘<em>Mag je dan geloven wat je zelf wilt?</em>’, antwoordde Coornhert: ‘<em>Ja natuurlijk, want anders moet je geloven wat iemand anders wil</em>’,</p>



<p class="wp-block-paragraph">Coornhert nam afstand van de misstanden en de overdadige rituelen in de rooms-katholieke kerk, maar heeft die kerk nooit officieel verlaten. Anderzijds wilde hij met de ideeën van de calvinisten niets te maken hebben. Calvijns visie op het leven, namelijk dat mensen per definitie niet in staat zijn tot iets goeds en altijd naar het kwaad neigen, vond hij veel te somber en een belediging voor de menselijke waardigheid.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Zedekunst</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Coornhert was ervan overtuigd dat de mens van nature goed is. Met Gods hulp zouden mensen zelfs al tijdens hun leven de perfectie kunnen bereiken. Hoe dan? Heel praktisch, door zich altijd te laten leiden door een paar simpele regels:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Wees eerlijk voor jezelf en </li>



<li>leer jezelf kennen, en </li>



<li>behandel een ander altijd zoals je zelf behandeld zou willen worden. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Om zijn ideeën bij iedereen bekend te maken, publiceerde hij in 1585 <em>Zedekunst</em>, <em>dat is wellevenskunste</em>, het eerste handboek in <em>Europa</em> over ethiek, de leer van normen en waarden in het menselijk gedrag dat niet in het Latijn was geschreven, maar in een volkstaal. Om zoveel mogelijk lezers te overtuigen, gebruikte hij alleen rationele argumenten en beriep hij zich niet op de – door iedereen verschillend uitgelegde – <em>Bijbel</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Door zijn literair vormgegeven pleidooien voor tolerantie en menselijke waardigheid en zijn beroep op het gezond verstand is Coornhert een typische vertegenwoordiger van het humanisme, een filosofische stroming die individuele verantwoordelijkheid en menselijke waardigheid vooropstelt. Hij is een optimist: goed en verantwoord leven is voor iedereen te leren, zoals uit zijn toelichting op de titel <em>Zedekunst, dat is wellevenskunste</em> blijkt:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><em>Deze kunst van wélgoed, verantwoord leven wordt niemand aangeboren, maar door degenen die ze leren, vrijwillig verkoren. Het leven wordt alle mensen aangeboren, dat hebben wij met alle dieren gemeen. De mogelijkheid om wél te leven wordt echter de dieren niet aangeboren, maar alleen de mensen, omdat zij boven de dieren uitsteken met hun edele verstand.<br>Alles wat iemand is aangeboren, hoeft hij niet te leren. Wie leert het pasgeboren kindje ademen, zien of bewegen? Niemand. Maar het wél leven moet je leren. Daar is verstand voor nodig. Dat zit niet in dieren, maar wel in mensen. Daarom is wél leven een menselijke kunst, die je kunt leren, en geen dierlijke.</em></p>
</blockquote>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> De <strong>Pacificatie van Gent</strong> (ook: <em>Bevrediging van Gent</em>) is een op 8 november 1576 gesloten overeenkomst tussen een vijftiental gewesten van de Habsburgse Zeventien Provinciën om zich aaneen te sluiten in een zogeheten Generale Unie, gericht tegen de katholieke koning Filips II van Spanje. Ze werd ondertekend en bezegeld in een zaal van het Stadhuis van Gent. Later werd er een zaal in het Stadhuis vernoemd naar de pacificatie (de &#8216;Pacificatiezaal&#8217;), hoewel de eigenlijke pacificatie niet ondertekend is in deze zaal. Het wordt gezien als een politiek succes van stadhouder Willem van Oranje, die als bestuurder in zijn ambt werd bevestigd en in de tekst liet opnemen dat alle verdragsluitende partijen de veiligheid van de hervormde godsdienst zo goed mogelijk zouden borgen. De samenwerking werd mogelijk dankzij muiterij van soldaten in dienst van de Spaanse koning bij het Leger van Vlaanderen, die hun achterstallige soldij door grootschalige plunderingen wilden aanvullen. Hierdoor was onder alle gezindten in de Lage Landen een sterk anti-Spaanse stemming ontstaan.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/religieuze-tolerantie/">Religieuze tolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/religieuze-tolerantie/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Tolerantie vs Vrijheid van Meningsuiting</title>
		<link>https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/</link>
					<comments>https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 05 Aug 2025 07:45:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Isaiah Berlin]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Popper]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[vrijheid van meningsuiting]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=7236</guid>

					<description><![CDATA[<p>Tolerantie staat al een tijdje op gespannen voet met vrijheid van meningsuiting, en is daarom een onderwerp dat vandaag de dag maatschappelijk én filosofisch uiterst relevant is.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/">Tolerantie vs Vrijheid van Meningsuiting</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Tolerantie staat al een tijdje op gespannen voet met vrijheid van meningsuiting, en is daarom een onderwerp dat vandaag de dag maatschappelijk én filosofisch uiterst relevant is.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Open samenleving</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In een open samenleving worden <strong>tolerantie</strong> en <strong>vrijheid van meningsuiting</strong> vaak gepresenteerd als kernwaarden die hand in hand moeten gaan. We willen een samenleving waarin mensen verschillend mogen zijn én hun mening mogen uiten en dat daarop tolerant wordt gereageerd. Maar in de praktijk botsen deze waarden regelmatig met elkaar. <br>Wanneer eindigt tolerantie, en waar begint het recht om, bijvoorbeeld, iets aanstootgevends te zeggen? En wat gebeurt er als tolerantie zich moet verdedigen tegen intolerantie? In een eerder bericht had ik het al over ideeën van de filosoof <em>Popper</em> over deze problematiek.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Waar gebben we het eigenlijk over?</h2>



<h3 class="wp-block-heading">Tolerantie</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Tolerantie betekent het <strong>dulden van opvattingen, gedragingen of levensstijlen</strong> waarmee men het (mogelijk sterk) oneens is. Het is een actieve houding van <em>leven en laten leven</em>, ook al schuurt het.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Vrijheid van meningsuiting</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Vrijheid van meningsuiting is het <strong>recht om je gedachten, gevoelens en standpunten publiekelijk te uiten</strong>, zonder angst voor vervolging of censuur. In veel democratische rechtsstaten is dit een grondrecht, maar zijn er uitzonderingen (zoals haatzaaien, oproepen tot geweld, en dergelijke).</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="468" height="461" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg" alt="" class="wp-image-4650" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg 468w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1-300x296.jpg 300w" sizes="(max-width: 468px) 100vw, 468px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Waar zit de spanning?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De spanning ontstaat zodra <strong>iemand zijn of haar vrijheid van meningsuiting gebruikt om anderen of groepen te bekritiseren</strong>, beledigen, kwetsen of zelfs ontmenselijken. <br>Dan wordt de vraag: <em>moeten we dan </em><strong>alles</strong><em> maar tolereren in naam van vrije meningsuiting?</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze kwestie raakt direct aan het beroemde <strong>paradox van tolerantie</strong> van de filosoof <strong>Karl Popper</strong>:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><em>&#8220;Onbeperkte tolerantie leidt tot het verdwijnen van tolerantie.&#8221;</em><br>— Karl Popper, <em>The Open Society and Its Enemies</em> (1945)</p>
</blockquote>



<p class="wp-block-paragraph">Met andere woorden: als een samenleving geen grenzen stelt aan wat gezegd mag worden, dan kunnen haat en onderdrukking vrij spel krijgen — en verdwijnen de tolerante voorwaarden vanzelf.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Voorbeelden uit de praktijk</h2>



<ol class="wp-block-list">
<li><strong>Haatspraak op sociale media</strong><br>Mensen die haatdragende taal gebruiken richting minderheden claimen vrijheid van meningsuiting, maar bedreigen daarmee het gevoel van veiligheid van anderen — wat leidt tot polarisatie en zelfcensuur.</li>



<li><strong>Religiekritiek versus religieuze tolerantie</strong><br>Cartoons of uitspraken die religies bekritiseren worden door sommigen gezien als vrije expressie, door anderen als onverdraagzaam of blasfemisch. </li>



<li><strong>Academische vrijheid</strong><br>Universiteiten worstelen met de vraag of omstreden sprekers moeten worden uitgenodigd (in het kader van vrije gedachtevorming) of geweerd (om kwetsende of polariserende boodschappen te voorkomen).</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">En specifieker:</p>



<h3 class="wp-block-heading">In Nederland</h3>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>1. Caroline van der Plas &amp; boerenprotesten</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Tijdens de boerenprotesten zijn verschillende politici, activisten en columnisten bekritiseerd — en soms bedreigd — vanwege hun uitspraken over stikstofbeleid. </p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>2. Akwasi en zijn speech over Zwarte Piet (2020, nasleep tot nu)</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Akwasi’s emotionele uitspraak tijdens een antiracismeprotest (“<em>op 5 december trap ik Zwarte Piet op z’n gezicht</em>”) leidde tot felle discussie. Voor sommigen was het een begrijpelijke metafoor; voor anderen opruiing of haatspraak. Het Openbaar Ministerie zag ervan af hem te vervolgen, wat weer tot publieke verontwaardiging leidde.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>3. Ongehoord Nederland</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Deze omroep wordt bekritiseerd vanwege het verspreiden van complottheorieën en discriminerende uitspraken. Toch blijft het, als erkende publieke omroep, aanspraak maken op zendtijd en publieke middelen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">In Europa</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>4. Frankrijk: Charlie Hebdo</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">Het Franse satirische blad blijft religieus extremisme en de islam bekritiseren met scherpe cartoons. In reactie daarop zijn meerdere aanslagen gepleegd, waaronder de moord op Samuel Paty, een leraar die de cartoons in de klas liet zien tijdens een les over vrijheid van meningsuiting.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>5. Duitsland: Pegida en AfD</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">In Duitsland roept de rechtspopulistische partij AfD regelmatig verontwaardiging op met uitspraken over migranten, islam en &#8220;linkse elites.&#8221; Demonstraties van groepen als Pegida worden (juridisch) toegestaan, maar stuiten op hevig maatschappelijk protest.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Filosofisch perspectief</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Deze voorbeelden maken duidelijk dat de grens tussen <strong>beschermen van vrije meningsuiting</strong> en <strong>het weren van schadelijke of onverdraagzame ideeën</strong> voortdurend onder spanning staat — en dat de context enorm belangrijk is. Er is geen universeel antwoord; elke casus vraagt om zorgvuldige afweging van juridische, morele en maatschappelijke belangen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De spanning raakt aan twee opvattingen over vrijheid:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li><strong>Negatieve vrijheid</strong> (<em>Isaiah Berlin</em><sup>1</sup>): vrijheid <em>van</em> inmenging. Je mag zeggen wat je wilt, zolang je anderen geen <em>directe</em> schade toebrengt.</li>



<li><strong>Positieve vrijheid</strong>: vrijheid <em>tot</em> ontplooiing. Een samenleving moet ook <em>actief voorwaarden scheppen</em> waaronder mensen zich vrij en veilig kunnen uitdrukken.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Te veel nadruk op negatieve vrijheid kan leiden tot het negeren van sociale machtsverhoudingen (zoals systemische uitsluiting). Te veel nadruk op positieve vrijheid kan leiden tot overbescherming en censuur.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="858" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-1024x858.jpg" alt="" class="wp-image-5688" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-1024x858.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-300x251.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-768x643.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky.jpg 1114w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Waar ligt de grens?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Vrijheid van meningsuiting is niet absoluut. In de meeste democratische samenlevingen zijn er juridische grenzen, zoals:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Oproepen tot geweld</li>



<li>Haatzaaien</li>



<li>Smaad en laster</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Maar ook buiten het juridische domein speelt ethiek een rol: <strong>wat is moreel verantwoord om te zeggen, zelfs als het legaal is?</strong> Hier ligt het terrein van maatschappelijke normen, media, opvoeding en cultuur. Maar dit kan alleen werken als die waarden door <strong><em>alle</em></strong> partijen worden onderschreven.</p>



<h2 class="wp-block-heading">En in een multi-culturele samenleving?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In een <strong>multiculturele samenleving</strong> – zoals Nederland – leven mensen samen die <strong>verschillende culturele, religieuze en morele opvattingen</strong> hebben. Dit vergroot de kans op botsingen rond normen, waarden en vooral: <strong>de grenzen van tolerantie en vrijheid van meningsuiting</strong>.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Multiculturaliteit en botsende normen</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In een monoculturele samenleving is er meestal één dominante normatieve orde. In een multiculturele samenleving is dat <strong>niet langer vanzelfsprekend</strong>:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Sommige groepen hechten sterk aan <strong>vrijheid van expressie</strong>, zelfs als dat religieuze gevoelens kwetst.</li>



<li>Andere groepen geven <strong>respect voor heilige symbolen of tradities</strong> prioriteit boven het absolute recht op vrije meningsuiting.</li>



<li>Media, opvoeding en opvoedidealen verschillen: waar de een open debat en confrontatie leert, leert de ander respect en harmonie.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">En dit alles vindt plaats <strong>binnen één publieke ruimte</strong> – scholen, internet, straat, politiek. Het kan niet anders dan dat dit spanningen oplevert.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Fundamentele spanning</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De kernvraag is dan:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><em>Hoe verenig je een rechtsstaat die vrijheid van meningsuiting garandeert met een samenleving waarin sommige burgers juist behoefte hebben aan bescherming tegen uitingen die zij als kwetsend of beledigend ervaren?</em></p>
</blockquote>



<h3 class="wp-block-heading">Drie visies</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Er zijn momenteel drie visies op hoe om te gaan met die spanningen:</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>1. Liberale visie (vrijheid eerst)</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>De staat moet zo veel mogelijk <strong>neutraliteit en ruimte</strong> bieden voor meningsuiting, ongeacht culturele gevoeligheden.</li>



<li><strong>Kritiek op religie, cultuur of gebruiken</strong> moet mogelijk blijven, ook als die voor sommigen beledigend is.</li>



<li>Argumentatie: zonder botsing is er geen debat, en zonder debat is er geen vooruitgang.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Daar zit ook een risico aan vast: marginalisatie van minderheden die zich niet thuis voelen in die vrije maar confronterende publieke sfeer.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>2. Communitaristische visie (sociale samenhang eerst)</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Meer aandacht voor <strong>onderlinge gevoeligheden, respect en gemeenschapszin</strong>.</li>



<li>Pleidooi voor <strong>beperking van beledigende of polariserende uitingen</strong>, in het belang van sociale vrede.</li>



<li>Argumentatie: vrijheid van meningsuiting is waardevol, maar niet absoluut.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ook hier weer een risico<em>:</em> beperking van legitieme kritiek of satire, zelfcensuur, en erosie van open debat.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>3. Deliberatieve visie (dialoog eerst)</strong></p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Stelt <strong>burgerlijke dialoog en wederzijds begrip</strong> centraal: verschillende groepen gaan met elkaar in gesprek over elkaars waarden.</li>



<li>Vrijheid van meningsuiting is een startpunt, <strong>niet het eindpunt</strong>: het doel is beter samenleven, niet winnen van een debat.</li>



<li>Bevordert <strong>culturele vertaling</strong>: hoe kunnen we elkaars gevoelens, gevoeligheden en idealen begrijpen?</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Ook deze visie heeft een risico<em>:</em> vraagt veel tijd, inspanning en openheid van <strong><em>álle</em></strong> partijen – en dat is zelden vanzelfsprekend.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> <strong>Isaiah Berlin</strong>,&nbsp;(1909-1997) was een&nbsp;Brits&nbsp;liberaal&nbsp;filosoof,&nbsp;politicoloog&nbsp;en deed onderzoek naar&nbsp; ideeëngeschiedenis. Berlin geldt als een van de belangrijkste&nbsp;politieke filosofen&nbsp;van de 20e eeuw. Bij zijn oratie ter aanvaarding van het hoogleraarschap aan de&nbsp;<em>Universiteit van Oxford</em>, in 1958, introduceerde hij het concept van &#8216;<em>negatieve</em>&#8216; en &#8216;<em>positieve</em>&#8216;&nbsp;vrijheid&nbsp;&#8211; gepubliceerd in boekvorm als&nbsp;<em>Two Concepts of Liberty</em>.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/">Tolerantie vs Vrijheid van Meningsuiting</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/tolerantie-vs-vrijheid-van-meningsuiting/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Tolerant voor intolerantie?</title>
		<link>https://heesen.online/tolerant-voor-intolerantie/</link>
					<comments>https://heesen.online/tolerant-voor-intolerantie/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 05 Jan 2025 13:06:08 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Popper]]></category>
		<category><![CDATA[paradox van intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=6574</guid>

					<description><![CDATA[<p>olerantie of verdraagzaamheid is een sociale, culturele of in een religieuze context gebruikte term, die de mate aangeeft waarin afwijkend gedrag of leden van bepaalde groepen niet worden gediscrimineerd ondanks hun afwijkend en door de meerderheid verwerpelijk geachte gedrag (of afwijkende meningen). Tolerantie is afgeleid van het Latijnse tolerare dat verdragen, verduren, uithouden, betekent.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/tolerant-voor-intolerantie/">Tolerant voor intolerantie?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph"><strong>Tolerantie</strong>&nbsp;of&nbsp;<strong>verdraagzaamheid</strong>&nbsp;is een sociale, culturele of in een religieuze context gebruikte term, die de mate aangeeft waarin&nbsp;afwijkend gedrag&nbsp;of leden van bepaalde groepen <em>niet</em> worden gediscrimineerd <em>ondanks</em> hun afwijkend en door de meerderheid verwerpelijk geachte gedrag (of afwijkende meningen). Tolerantie is afgeleid van het Latijnse&nbsp;<em>tolerare</em>&nbsp;dat verdragen, verduren, uithouden, betekent.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Tolerantie stond in de Oudheid en Middeleeuwen synoniem voor toegeeflijkheid, zachtmoedigheid, clementie, goedertierenheid, lankmoedigheid en geduld. Op het gebied van&nbsp;religieuze tolerantie&nbsp;werden meerdere malen&nbsp;<em>edicten van tolerantie</em><sup>1</sup>&nbsp;uitgevaardigd.&nbsp;<br><em>Erasmus</em>&nbsp;(1469–1536),&nbsp;<em>Spinoza</em>&nbsp;(1632–1677),&nbsp;<em>Locke</em>&nbsp;(1632–1704) en&nbsp;<em>Bayle</em>&nbsp;(1647–1706) waren voorstander van een vorm van tolerantie.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Voltaire</em> (1694-1778) schreef: &#8220;<em>Ik verafschuw wat u zegt, maar ik zal uw recht om het te zeggen met mijn leven verdedigen.&#8221;</em></p>



<h2 class="wp-block-heading">Toestaan met tegenzin</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Tolerantie is <em><strong>niet</strong></em> het accepteren van asielzoekers, tolerantie is accepteren dat <em>anderen</em> protesteren tegen hun komst. Tolerantie houdt in het verdragen van opvattingen, levenswijzen, voorkeuren en visies waar je het mee <em>oneens</em> bent. Toestaan met <em>tegenzin</em> dus.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar in welke mate moeten we ruimte geven aan <strong>in</strong><em>tolerante</em> opvattingen? Waar ligt het kantelpunt waarbij tolerantie voor intolerantie ten koste gaat van onze vrije, open en democratische samenleving? Deze zorg is prominent aanwezig in het publieke en politieke debat. Die laait op als er vrouwen worden aangerand door asielzoekers, als imams haat prediken, als homo’s in elkaar worden geslagen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="1024" height="858" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-1024x858.jpg" alt="" class="wp-image-5688" style="width:474px;height:auto" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-1024x858.jpg 1024w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-300x251.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky-768x643.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/07/tolerancedostojevsky.jpg 1114w" sizes="auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Hoe redden we ons uit de <em>tolerantieparadox van Karl Popper</em> die stelt dat een onbeperkt tolerante samenleving uiteindelijk haar eigen ondergang zal bewerkstelligen als ze tolerantie biedt aan <strong><em>in</em></strong>tolerantie. Popper suggereerde dat, om tolerantie te behouden, een samenleving het recht moet behouden om intolerantie niet te tolereren. Dus de tolerante mens moet uiteindelijk intolerant zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Om uit deze paradox gered te worden, kunnen we het volgende proberen:</p>



<h3 class="wp-block-heading"><strong>1. Duidelijke grenzen stellen aan tolerantie</strong></h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Het beschermen van essentiële waarden: een samenleving moet vaststellen welke waarden voor haar fundamenteel en essentiëel zijn, zoals gelijkheid, vrijheid en mensenrechten. Dat maakt het mogelijk om intolerante ideeën die deze waarden bedreigen, af te wijzen.</li>



<li>Het stellen van wettelijke grenzen<strong>:</strong> als wettelijk is vastgelegd wat al dan niet gerechtvaardigd is, is ingrijpen mogelijk wanneer intolerantie aanzet tot haat, geweld, of schending van de rechten van anderen.</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading"><strong>2. Intellectuele confrontatie in plaats van repressie</strong></h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Het handhaven van de vrijheid van meningsuiting: het moet mogelijk zijn om ook intolerante ideeën te uiten, zolang ze niet direct oproepen tot het praktiseren van geweld of discriminatie.</li>



<li>Het bevorderen van een cultuur van kritisch denken en open discussie om intolerantie te kunnen weerleggen zonder dwang.</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading"><strong>3. Democratische instituties versterken</strong></h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Het respecteren van de rechtsstaat: door het gebruik van democratische processen en rechts-systemen kan intolerantie ingeperkt worden, zonder dat het nodig is om autoritaire methoden te gebruiken.</li>



<li><em>Checks and balances</em><strong>:</strong> zorg voor sterke mechanismen die machtsmisbruik voorkomen.</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading"><strong>4. Proportioneel reageren op bedreigingen</strong></h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Geweld alleen gebruiken als laatste redmiddel: geweld is alleen gerechtvaardigd wanneer intolerante groeperingen gewelddadig worden en daarom een directe bedreiging vormen.</li>



<li>Probeer alternatieven voor fysieke repressie te ontwikkelen: stimuleer vreedzame middelen om maatschappelijke spanningen en polarisatie te verminderen.</li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading"><strong>5. Sociale cohesie bevorderen</strong></h3>



<ul class="wp-block-list">
<li>Maak de samenleving inclusief<strong>:</strong> zorg ervoor dat alle mensen zich gehoord en erkend voelen, zodat ze minder vatbaar zijn voor extremistische ideeën.</li>



<li>Pak economische en sociale ongelijkheden aan: veel intolerantie wordt gevoed door angst en onzekerheid. Door deze oorzaken zoveel mogelijk weg te nemen, kan de voedingsbodem voor intolerantie verkleind worden.</li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Het komt er dus op neer om een balans te vinden tussen vrijheid en veiligheid. Tolerantie mag niet gebruikt worden als excuus om passief toe te kijken hoe de fundamenten van een vrije samenleving worden aangevallen. <em>Popper</em> stelde voor dat we intolerantie alleen mogen bestrijden wanneer deze een directe bedreiging vormt voor een vreedzame samenleving.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="198" height="254" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/karlpopper.jpg" alt="" class="wp-image-4648" style="width:268px;height:auto"/><figcaption class="wp-element-caption">Karl Popper (1902-1994)</figcaption></figure>
</div>


<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> Een <strong>edict van tolerantie</strong> is een schriftelijke bepaling (edict) door een regering en/of vorst, waarbij de vrijheid van godsdienst in het land (deels) toegestaan wordt alsmede de uitoefening van de godsdienst in al zijn facetten (eredienst, samenkomsten, kerkraden). <br>Een voorbeeld is het <em>Edict van Nicomedia</em> in 311 uitgevaardigd door keizer <em>Galerius</em>, dat poogde een einde te maken aan de christenvervolgingen.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/tolerant-voor-intolerantie/">Tolerant voor intolerantie?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/tolerant-voor-intolerantie/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Een verschoven Overton Window</title>
		<link>https://heesen.online/een-verschoven-overton-window/</link>
					<comments>https://heesen.online/een-verschoven-overton-window/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 19 Aug 2024 11:42:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[multicultureel]]></category>
		<category><![CDATA[Overton window]]></category>
		<category><![CDATA[soera]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[vrouwenrecht]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=5788</guid>

					<description><![CDATA[<p>Al in 2007 was er in de Duitse rechtspraak al een duidelijk geval van een verschoven Overton Window bij een van de uitspraken. Ik citeer een artikel uit The Guardian:</p>
<p>Duitse rechter beroept zich op Koran om mishandelde vrouw echtscheiding te weigeren.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/een-verschoven-overton-window/">Een verschoven Overton Window</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Al in 2007 was er in de Duitse rechtspraak al een duidelijk geval van een verschoven <em>Overton Window</em> bij een van de uitspraken. Ik citeer een artikel uit <em>The Guardian</em>:</p>



<h3 class="wp-block-heading">Duitse rechter beroept zich op Koran om mishandelde vrouw echtscheiding te weigeren </h3>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>Berlijn zat 24 mrt 2007</strong></p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8220;Een Duitse rechter, die een Marokkaanse vrouw een snelle echtscheiding weigerde op grond van het feit dat huiselijk geweld acceptabel was volgens de <em>Koran</em>, is van de zaak gehaald na landelijke verontwaardiging.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De rechter, <em>Christa Datz-Winter</em>, zei dat de Duitse vrouw van Marokkaanse afkomst geen echtscheiding zou krijgen omdat zij en haar man uit een &#8220;<em>Marokkaanse culturele omgeving kwamen waarin het niet ongewoon is dat een man het recht op lijfstraffen uitoefent op zijn vrouw</em>. <em>Daar moest de eiseres rekening mee houden toen ze met de gedaagde trouwde.&#8221;</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Nishal, de 26-jarige moeder van twee was herhaaldelijk geslagen en met de dood bedreigd door haar man. Toen de vrouw protesteerde tegen de beslissing van de rechter, beriep mevrouw <em>Datz-Winter</em> zich op de <em>Koran</em> om haar argument te ondersteunen. In de rechtbank las ze vers 34 van soera 4 van de Koran, <em>An-Nisa</em> (Vrouwen), voor, waarin mannen wordt verteld hun vrouwen te slaan als laatste stap in de omgang met ongehoorzaamheid. <br>Het vers luidt:<sup>1</sup> <em>&#8220;&#8230; wat betreft degenen van wie u verlating vreest, vermaan hen en laat hen alleen in de slaapplaatsen en sla hen&#8221;</em>. De advocaat van de vrouw, <em>Barbara Becker-Rojczyk</em>, protesteerde en zei: &#8220;<em>Wanneer christenen pleiten voor een echtscheiding, gebruiken ze de Bijbel niet.</em>&#8221; <br>Commentatoren, politici en moslimleiders bekritiseerden de beslissing van de rechter en zeiden dat het kiezen van de <em>sharia</em> boven het burgerlijk recht een bedreiging vormde voor de jurisprudentie.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Wolfgang Bosbach</em> van de <em>Christlich Demokratische Union</em> zei: &#8220;<em>Eén ding moet duidelijk zijn: in Duitsland geldt alleen het Duitse recht.</em>&#8221; <br><em>Irmingard Schewe-Gerigk</em>, woordvoerster vrouwenzaken van de <em>Groenen</em>, was het daarmee eens en zei: &#8220;<em>Deze beslissing is in strijd met de grondwet.</em>&#8221; </p>



<p class="wp-block-paragraph">De vrouw diende een echtscheidingsaanvraag in, nadat ze doodsbedreigingen van haar man had ontvangen. Volgens de Duitse wet kunnen er spoedscheidingen worden verleend als wordt vastgesteld dat de vrouw in moeilijkheden verkeert. Haar man bleef haar bedreigen ondanks een contactverbod.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Christa Stolle</em> van de vrouwenrechtenorganisatie <em>Terre des Femmes </em>noemde de beslissing &#8220;schandalig&#8221;. Ze zei: &#8220;<em>In een democratisch land als Duitsland kan het religieuze recht niet worden aangevoerd om misbruik te rechtvaardigen</em>&#8220;. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De linkse <em>Tageszeitung </em>plaatste een kop op de voorpagina &#8220;<em>In naam van het volk: slaan toegestaan</em>&#8221; boven de relevante passage uit de Koran, terwijl de tabloid <em>Bild</em> de voorpagina begon met: &#8220;<em>Waar leven we?</em>&#8220;. </p>



<p class="wp-block-paragraph">De <em>Centrale Raad van Moslims</em> in Duitsland was er snel bij om de uitspraak te bekritiseren. In een verklaring zei het: &#8220;<em>Geweld en mishandeling van mensen zijn natuurlijk ook in de islam redenen om een ​​echtscheiding te rechtvaardigen</em>.&#8221;</p>



<p class="wp-block-paragraph">Er is al een andere rechter aangesteld voor de zaak.&#8221; </p>



<p class="wp-block-paragraph">(-einde citaat-) </p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat die andere rechter besloot, wordt niet vermeld, maar deed blijkbaar geen stof opwaaien.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Multiculturele vonnissen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het Duitse tijdschrift <em>Der Spiegel</em> heeft toen een lange lijst van deze multiculturele vonnissen gedocumenteerd. Hier zijn er een paar:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Een Libanees-Duitser die zijn dochter <em>Ibthahale</em> wurgde en haar vervolgens bewusteloos sloeg met een knuppel omdat ze niet wilde trouwen met de man die hij voor haar had uitgekozen, werd veroordeeld tot een proeftijd. Zijn &#8220;<em>culturele achtergrond</em>&#8221; werd door de rechter aangehaald als verzachtende omstandigheid. </li>



<li>Een Turks-Duitser die zijn vrouw <em>Zeynep</em> in<em> Frankfurt</em> doodstak, kreeg de laagst mogelijke straf, omdat, zo zei de rechter, de vermoorde vrouw zijn &#8220;<em>mannelijke eer, afgeleid van zijn Anatolische morele concepten</em>&#8221; had geschonden. </li>



<li>Een Libanees-Duitser die zijn vrouw <em>Fatima</em> verkrachtte terwijl hij haar met een riem sloeg, werd veroordeeld tot een proeftijd, waarbij de rechter zijn &#8230; etc. </li>



<li>De hoogste bestuursrechter in <em>Noordrijn-Westfalen</em> heeft besloten dat moslimouders het &#8220;recht&#8221; hebben om hun dochter te verbieden op schoolreis te gaan, tenzij ze te allen tijde wordt vergezeld door een mannelijk familielid. De rechters zeiden dat het (lichamelijk en geestelijk gezonde) meisje, vanwege haar culturele achtergrond, gezien moet worden als &#8220;<em>een gedeeltelijk geestelijk gehandicapte persoon die, vanwege haar handicap, alleen met een metgezel kan reizen</em>&#8220;. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Tja. Het beeld van de positie van de vrouw gaat fors terug in de tijd op deze manier. <br>Tot hoever moet onze tolerantie gaan?</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full is-resized"><img loading="lazy" decoding="async" width="528" height="768" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/08/vrouwenrecht.jpg" alt="" class="wp-image-5789" style="width:535px;height:auto" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/08/vrouwenrecht.jpg 528w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2024/08/vrouwenrecht-206x300.jpg 206w" sizes="auto, (max-width: 528px) 100vw, 528px" /><figcaption class="wp-element-caption">In 1916 had men het er al over dat man en vrouw gelijk moesten zijn</figcaption></figure>
</div>


<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> Het vers in de <em>Koran</em> dat de disciplinering van vrouwen door hun echtgenoten vermeldt, is <em>Soera An-Nisa</em> (Hoofdstuk 4), Vers 34. Dit vers is onderwerp geweest van aanzienlijke interpretatie en discussie onder islamitische geleerden, met name met betrekking tot de zin die soms wordt begrepen als het toestaan ​​dat echtgenoten hun vrouwen &#8220;<em>slaan</em>&#8221; of &#8220;<em>geselen</em>&#8220;.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hier is het vers in kwestie: &#8220;<em>Mannen zijn de beschermers en onderhouders van vrouwen omdat Allah de een meer (kracht) heeft gegeven dan de ander, en omdat zij hen van hun middelen onderhouden. Daarom zijn de rechtschapen vrouwen vroom gehoorzaam en bewaken in (de afwezigheid van de echtgenoot) wat Allah hen wil laten bewaken. Wat betreft die vrouwen van wie u ongehoorzaamheid vreest, vermaan hen, weiger hun bedden te delen, en (uiteindelijk) sla hen. Maar als zij u gehoorzamen, zoek dan geen middelen tegen hen. Voorwaar, Allah is Verheven en Groot</em>.&#8221; </p>



<h3 class="wp-block-heading">Belangrijkste punten en interpretaties: </h3>



<h4 class="wp-block-heading">Context van het vers: </h4>



<p class="wp-block-paragraph">Het vers begint met een bespreking van de rollen van mannen en vrouwen binnen een huwelijk, waarbij wordt gesteld dat mannen beschermers en onderhouders van vrouwen zijn. Deze verantwoordelijkheid is gekoppeld aan hun financiële steun en fysieke kracht. </p>



<h4 class="wp-block-heading">Stappen van disciplineren: </h4>



<p class="wp-block-paragraph">Het vers schetst een reeks stappen die een echtgenoot kan nemen als hij ongehoorzaamheid (<em>nushuz</em>) van zijn vrouw vreest: </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Vermaant hen (geef advies of waarschuwing), waarbij de echtgenoot wordt aangemoedigd om met zijn vrouw te praten en het probleem kalm aan te pakken. </li>



<li>Weigeren om hun bedden te delen. Als de eerste stap niet werkt, wordt de echtgenoot geadviseerd om zich tijdelijk terug te trekken uit intieme relaties als een vorm van het uiten van ongenoegen. </li>



<li>Sla hen (licht). Als laatste redmiddel vermeldt het vers het &#8220;slaan&#8221; van de vrouw, wat op verschillende manieren is geïnterpreteerd. </li>
</ul>



<h3 class="wp-block-heading">Interpretatie van &#8220;Slaan&#8221;: </h3>



<h4 class="wp-block-heading">Wetenschappelijk debat: </h4>



<p class="wp-block-paragraph">Het Arabische woord dat hier wordt gebruikt is &#8220;<em>idribuhunna</em>&#8220;, wat &#8220;slaan&#8221; kan betekenen, maar het is op talloze manieren geïnterpreteerd. Veel geleerden benadrukken dat elke fysieke actie symbolisch, geweldloos en niet schadelijk moet zijn. Anderen beweren dat dit een symbolisch gebaar is, bedoeld om ernstig ongenoegen te tonen in plaats van fysieke straf. </p>



<h4 class="wp-block-heading">Hadith en het voorbeeld van de profeet: </h4>



<p class="wp-block-paragraph">Het eigen voorbeeld van de profeet Mohammed wordt vaak aangehaald door geleerden, waarin hij elke vorm van schade aan vrouwen ontmoedigde. In verschillende hadiths stelde de profeet dat de beste onder de mannen degenen zijn die het beste zijn voor hun vrouwen en dat fysieke schade niet in overeenstemming is met de islamitische leringen. </p>



<h4 class="wp-block-heading">Moderne interpretaties: </h4>



<p class="wp-block-paragraph">Veel hedendaagse geleerden en islamitische denkers beweren dat dit vers moet worden begrepen binnen de culturele en historische context van het 7e-eeuwse <em>Arabië</em>, en dat de ethische leringen van de islam vriendelijkheid, wederzijds respect en geweldloosheid in huwelijksrelaties benadrukken. Sommige moderne interpretaties verwerpen de letterlijke interpretatie van &#8220;slaan&#8221; helemaal, en benadrukken dat het vers gaat over het oplossen van huwelijkse onenigheid met geduld, vriendelijkheid en wijsheid.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/een-verschoven-overton-window/">Een verschoven Overton Window</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/een-verschoven-overton-window/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Poppers paradox</title>
		<link>https://heesen.online/poppers-paradox/</link>
					<comments>https://heesen.online/poppers-paradox/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 07 Aug 2024 14:32:59 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Christopher Hitchens]]></category>
		<category><![CDATA[intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Karl Popper]]></category>
		<category><![CDATA[Overton window]]></category>
		<category><![CDATA[paradox van intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Poppers paradox]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=5736</guid>

					<description><![CDATA[<p>Poppers paradox stelt dat als de tolerantie van een samenleving ook opgaat voor de intoleranten, dan zal die intolerantie uiteindelijk gaan domineren, waardoor de toleranten en hun tolerantie worden geëlimineerd. Dus moet de samenleving, om een ​​tolerante samenleving te blijven, het recht hebben om intolerant te zijn ten opzichte van intolerantie. Ik heb het idee dat dit nu nog actueler is dan in 1945, toen het boek gepubliceerd werd.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/poppers-paradox/">Poppers paradox</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Al eens <a href="https://heesen.online/tolerant-ten-opzichte-van-intolerantie/">eerder</a> had ik het over de paradox van Karl Popper.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Popper&#8217;s paradox stelt dat als de tolerantie van een samenleving ook opgaat voor de <strong>in</strong>toleranten, dan zal die <strong>in</strong>tolerantie uiteindelijk gaan domineren, waardoor de toleranten en hun tolerantie worden geëlimineerd. Dus moet de samenleving, om een ​​tolerante samenleving te blijven, het recht hebben om <strong>in</strong>tolerant te zijn ten opzichte van <strong>in</strong>tolerantie. Ik heb het idee dat dit nu nog actueler is dan in 1945, toen het boek waarin Popper deze conclusie trok gepubliceerd werd.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="198" height="254" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/karlpopper.jpg" alt="" class="wp-image-4648"/><figcaption class="wp-element-caption">Karl Popper</figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">De open samenleving en haar vijanden</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Popper formuleerde het zo in zijn boek <em><a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/De_open_samenleving_en_haar_vijanden">De Open Samenleving en Haar Vijanden</a></em> : <em>&#8220;Als we ongelimiteerd tolerant zijn, zelfs jegens hen die zelf intolerant zijn, als we niet bereid zijn een tolerante samenleving te verdedigen tegen de aanvallen van de intolerante medemens, dan zal de tolerante mens te gronde gaan, en met hem de tolerantie.&#8221;</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Met andere woorden: &#8220;Wanneer we als democratische samenleving geconfronteerd worden met intolerantie &#8211; en dat uit zich bij voorbeeld in het afwijzen van rationele argumenten ten voordele van doctrinaire slogans &#8211; dan heeft die democratische samenleving het recht, zelfs de plicht, om zich daar tegenover intolerant op te stellen. Doet ze dat niet, dan is ze tot de ondergang gedoemd.&#8221;</p>



<p class="wp-block-paragraph">In het boek behandelt Popper drie filosofen wier ideeën hij gevaarlijk achtte voor de open samenleving en de (liberale)&nbsp;democratie, namelijk&nbsp;<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Plato">Plato</a>,&nbsp;<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/G.W.F._Hegel">Hegel</a>&nbsp;en&nbsp;<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx">Marx</a>. Volgens de Britse krant&nbsp;<em>The Times</em>&nbsp;is het ‘<em>een van de belangrijkste boeken van de eeuw</em>’ en Bertrand Russell noemde het ‘<em>een werk van het allergrootste belang, dat gelezen moet worden vanwege de meesterlijke kritiek op de vijanden van de democratie van vroeger en nu</em>’.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Intolerante tolerantie</h2>



<p class="wp-block-paragraph"><strong>In</strong>tolerant zijn ten opzichte van <strong>in</strong>tolerantie is echter een lastige zaak, omdat het een stevig optreden tegen <strong>in</strong>tolerantie vraagt. En de <strong>in</strong>toleranten zien dit vaak als een vorm van discriminatie of een of andere fobie. <br>Om dit probleem te omzeilen gaan de toleranten optreden tegen <strong>in</strong>tolerantie met rationele argumenten. Dit is allemaal goed en wel in theorie, maar is moeilijk in de praktijk, omdat de <strong>in</strong>toleranten over het algemeen niet zo openstaan ​​voor rationele (tegen-)argumenten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het idee dat <strong>in</strong>tolerantie automatisch zal verwateren naarmate gemeenschappen integreren, is de afgelopen decennia behoorlijk onterecht gebleken. Dit kan iedereen voor zichzelf vaststellen, want daarvoor is het volgen van het nieuws al voldoende. <br>Als dus de tijd niet in het voordeel van de tolerante maatschappij werkt, moet er ingegrepen worden. <br>Ten eerste moeten we definiëren voor welke <strong>in</strong>tolerantie we, als toleranten, <strong>in</strong>tolerant moeten zijn. Wat wij als <strong>in</strong>tolerantie beschouwen, hangt af van waar het <em>Overton Window</em><sup>1</sup> zich momenteel bevindt. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat nu als <strong>in</strong>tolerantie wordt beschouwd (bijvoorbeeld homofobie), zou honderd jaar geleden <em>niet</em> als <strong>in</strong>tolerantie zijn beschouwd. De definitie brengt derhalve zijn eigen problemen met zich mee. <br>In wezen weten politici niet wat ze moeten doen zonder zichzelf bloot te stellen aan de kritiek van links over mogelijke discriminatie of van rechts over beperking van individuele vrijheid. Daarom proberen de politici niet echt de problemen aan te pakken die door <strong>in</strong>tolerantie worden opgeworpen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="468" height="461" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg" alt="" class="wp-image-4650" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1.jpg 468w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2023/11/tolerantie-1-300x296.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 468px) 100vw, 468px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Het gevaar hiervan is dat de <strong>in</strong>toleranten &#8211; aan beide kanten &#8211; het ontbreken van die aanpak zien als zwakte of verraad en dienovereenkomstig handelen met alle gevolgen van dien. Het idee van tolerantie moet rigoureus en universeel worden ingeprent, en dit vraagt om openlijke kritiek op <em>elke</em> religie of politieke overtuiging die <strong>in</strong>tolerantie predikt en praktiseert. En dat creëert ook weer een lastig probleem, want mensen moeten dan leren om zelf na te denken over dingen en niet blindelings religieuze of politieke leiders volgen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De vrijheid van meningsuiting blijft in dit verband een lastige. Zoals wijlen <em>Christopher Hitchens</em><sup>2</sup> zei: &#8220;<em>Degenen die vastbesloten zijn om &#8216;beledigd&#8217; te zijn, zullen ergens wel een provocatie ontdekken. We kunnen ons onmogelijk genoeg aanpassen om alle fanatici tevreden te stellen. Als iemand me vertelt dat ik hun gevoelens heb gekwetst, zeg ik: &#8220;Ik wacht nog steeds op wat je punt is.</em>&#8220;</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> <em>Overton Window</em>, ook wel het&nbsp;Raam van Overton,&nbsp;is het&nbsp;spectrum&nbsp;van&nbsp;gedachtegoed&nbsp;dat het&nbsp;grote publiek&nbsp;accepteert. Het concept is genoemd naar de bedenker ervan,&nbsp;<em>Joseph P. Overton</em>&nbsp;(1960–2003), de voormalige vicepresident van het&nbsp;<em>Mackinac Center for Public Policy</em>, die beschreef dat gedachtegoed voornamelijk wordt geaccepteerd wanneer het binnen een bepaald venster paste. <br>Volgens Overton bevat het venster gedachtegoed dat als politiek acceptabel/correct wordt beschouwd binnen het geldende klimaat van de&nbsp;publieke opinie&nbsp;en dat een&nbsp;politicus&nbsp;kan verwoorden zonder te&nbsp;extreem&nbsp;te lijken in diens streven om een politieke functie te winnen of behouden.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> <em>Christopher Hitchens</em> (1949-2011) was een journalist. Zijn uitspraak &#8220;<em>What can be asserted without evidence can also be dismissed without evidence</em>&#8221; (wat kan worden beweerd zonder bewijs, kan ook worden verworpen zonder bewijs) is bekend geworden als&nbsp;<em>Hitchens&#8217; razor (Hitchens&#8217; scheermes)</em>.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/poppers-paradox/">Poppers paradox</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/poppers-paradox/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
