De mythe van aankomst

De moderne cultuur verkoopt geluk als een bestemming. Adverteerders, zelfhulpgoeroes en sociale media fluisteren allemaal dezelfde boodschap: bereik dit, koop dat, doe dit, en je zult gelukkig zijn. We absorberen dit zo grondig dat we enorme energie besteden aan het plannen van een toekomstig gevoel in plaats van het huidige op te merken. Psychologen noemen dit de hedonische tredmolen.
Win je de loterij? Je zult je een tijdje buitengewoon gelukkig voelen. maar het is van korte duur, het wordt weer gewoon. Krijg je de droombaan? Hetzelfde verhaal. De tredmolen blijft in beweging, en we blijven rennen.
Dit is geen pessimisme. Het is eigenlijk bevrijdend. Als geen enkele prestatie permanent geluk kan opleveren, dan zijn we bevrijd van de uitputtende druk om er achteraan te jagen.
Het geeft voeding aan het idee dat de reis belangrijker is dan de bestemming.

De Hedonische Tredmolen

In 1971 stelden psychologen Philip Brickman en Donald Campbell een theorie voor dat mensen terugkeren naar een stabiel geluksniveau, ongeacht externe veranderingen. Ze noemden hun theorie Hedonische aanpassing, of in de volksmond de hedonische tredmolen.

In 1978 testten Brickman en zijn collega’s hun theorie. Ze onderzochten drie groepen

• recente loterijwinnaars,
• slachtoffers van ongelukken die verlamd waren geworden, en
• een controlegroep

om te testen hoe deze gebeurtenissen hun geluksniveau in de loop van de tijd beïnvloedden.

Je zou denken dat het geluk van loterijwinnaars permanent zou stijgen, terwijl dat van ongeluksslachtoffers permanent zou afnemen, maar dat was niet het geval. Brickman en zijn collega’s ontdekten dat alle deelnemers hun algehele geluk na verloop van tijd zagen stabiliseren.

Volgens psychologen Frederick en Lowenstein is de hedonistische tredmolen het resultaat van een paar psychologische processen die tegelijk plaatsvinden:

• Verschuivende referentiepunten: Wanneer we een mijlpaal bereiken waar we ooit naar streefden, wordt dat niveau ons nieuwe normaal. Wat vroeger buitengewoon voelde, voelt nu standaard aan en deze verbeterde vergelijkingsbasis betekent dat we meer nodig hebben om hetzelfde niveau van voldoening te voelen. (Bijvoorbeeld: na je promotie raak je gewend aan je hogere salaris. Later voelt een kleine loonsverhoging teleurstellend, omdat je verwachtingen zijn aangepast aan de hoogte.)
• Habituatie: Herhaalde blootstelling aan dezelfde situatie vermindert onze emotionele reactie, dus wat ooit spannend voelde, voelt geleidelijk aan als normaal. De emotionele intensiteit neemt af, ook al is de prikkel zelf niet veranderd. (Bijvoorbeeld: je krijgt je eerste grote klant binnen en bent enthousiast over het succes. Na een paar maanden voelt het winnen van vergelijkbare klanten routine aan, en de aanvankelijke opwinding verdwijnt, ook al is je werk niet veranderd.)
• Sociale vergelijking: We beoordelen ons geluk in relatie tot de successen of bezittingen van anderen, dus de prestaties van iemand anders kunnen ons eigen geluk minder belangrijk laten voelen. (Bijvoorbeeld: je krijgt een boekcontract, maar dan hoor je dat een andere auteur in je kring een groter contract of bestsellerstatus heeft gekregen. Je prestatie voelt kleiner omdat je jezelf vergelijkt met de successen van anderen in plaats van je eigen succes te waarderen.)

Als gevolg van deze processen, hoe vaak we ook blijven “rennen” op de hedonische tredmolen, komen we niet veel verder qua blijvend geluk.

Wat zegt de wetenschap?

Uit onderzoek blijkt dat onze omstandigheden slechts voor 10% ons geluk bepalen.

Dat onze omstandigheden zo weinig invloed hebben op ons geluk heeft te maken met gewenning. Weet je nog het geluk dat je voelde toen je voor het eerst je nieuwe smartphone in je hand had? Hoeveel geluk ervaar je daar nu nog van?

Wetenschappers hebben kunnen vaststellen dat 50% van je geluk wordt bepaald door je DNA.  

De helft van je geluk wordt dus bepaald door je genen. Iets dat bij je geboorte al vastligt. Je kan hier niets aan veranderen. Dit wordt ook wel je “set point” genoemd. Onderzoekers hebben dit onderzocht bij eeneiige en twee-eiige tweelingen. Bij alle eeneiige tweelingen kwam 50% van de invloed op hun geluk constant overeen. Dit kwam zelfs naar voren als de tweelingen in hele andere omgevingen waren opgegroeid. De enige overeenkomst in dat geval was dus hun DNA. Hiermee konden onderzoekers met zekerheid vaststellen dat DNA maar liefst voor 50% invloed heeft op ons geluk. 

De bewuste activiteiten die we elke dag kiezen bepalen voor maar liefst 40% ons geluk. Dit is vier keer zoveel als onze omstandigheden! Daarbij hebben we op onze bewuste activiteiten veel meer invloed dan op onze omstandigheden. Dit alles maakt het veel waardevoller om op je bewuste activiteiten je focus te leggen als je meer geluk te ervaren. 

Wat zegt het World Happiness Report?

In Noord-Amerika en West-Europa zijn jongeren veel minder gelukkig dan 15 jaar geleden. In dezelfde periode is het gebruik van sociale media enorm toegenomen. Veel mensen geven sociale media de schuld van deze daling van het geluk, maar doorstaat deze hypothese de test van rigoureuze wetenschappelijke analyses? Hoe zit het met de rest van de wereld, waar het geluk van jongeren niet is afgenomen ten opzichte van volwassenen, ook al komen sociale media even vaak voor?

Geluk en sociale media

Er is veel onderzoek gedaan naar dit onderwerp.

Uit het Program for International Student Assessment (PISA) onderzoek onder 15-jarigen in 47 landen blijkt dat degenen die meer dan zeven uur per dag sociale media gebruiken een veel lager welzijn hebben dan degenen die deze minder dan een uur gebruiken.

In een steekproef van Amerikaanse studenten zou de meerderheid willen dat er geen sociale-mediaplatforms bestonden. Ze gebruiken ze omdat anderen ze gebruiken, maar ze zouden er de voorkeur aan geven als niemand dat deed.

Uit dit alles concluderen we dat grote gebruikers van sociale media gevaar lopen, vooral in Engelssprekende landen en West-Europa. Betekent dit dat het gebruik van sociale media de zorgwekkende daling van het welzijn van jongeren in die regio’s volledig verklaart? Natuurlijk niet. De trends worden veroorzaakt door vele factoren, die verschillen tussen continenten.

Trends in mondiaal geluk

• De Scandinavische landen leiden opnieuw de geluksranglijst. Finland zit nog steeds in een groep van één aan de top, gevolgd door een groep van drie: IJsland, Denemarken en Costa Rica.
  Zweden en Noorwegen completeren de top zes, gevolgd door Nederland, Israël, Luxemburg en Zwitserland om de top tien af te ronden. De stijging van Costa Rica naar de vierde plaats markeert de hoogste plek op de ranglijst ooit voor een Latijns-Amerikaans land.
• Over het algemeen zijn de meeste westerse industrielanden nu minder gelukkig dan tussen 2005 en 2010. Vijftien van hen hebben aanzienlijke dalingen gekend, vergeleken met vier aanzienlijke stijgingen.
• De tevredenheid over het leven is het hoogst bij een laag gebruik van sociale media en lager bij een hoger gebruikspercentage, volgens gegevens van het Program for International Student Assessment (PISA) over zeven internetactiviteiten voor 15-jarige studenten in 47 landen.
• Internetactiviteiten vallen in twee groepen uiteen. Communicatie, nieuws, leren en het creëren van inhoud worden geassocieerd met een hogere levenstevredenheid. Sociale media, gaming en browsen voor de lol worden geassocieerd met evaluaties van lagere levenstevredenheid.

Het bericht Het streven naar geluk verscheen eerst op HEESEN Online.

Dit is de belangrijkste tabel uit het rapport:

Landen worden gerangschikt op basis van hun zelf beoordeelde levensevaluaties, gemiddeld over de jaren 2022-2024. De totale lengte van elke landenbalk in Figuur 2.1 vertegenwoordigt het gemiddelde antwoord op de Cantril Ladder-vraag in de Gallup World Poll¹.
De betrouwbaarheidsintervallen voor de gemiddelde levensevaluatie van elk land worden weergegeven door horizontale snorharen aan het rechteruiteinde van elke landenbalk. Betrouwbaarheidsintervallen voor de rangschikking van elk land worden weergegeven tussen haakjes rechts van het rangnummer. Deze rangschikkingsbereiken zijn breder wanneer er veel landen zijn met vergelijkbare gemiddelden en voor landen met kleinere steekproefgroottes.

Figuur 2.1 bevat kleur gecodeerde sub-balken in elke landenrij die de mate weergeven waarin zes sleutelvariabelen bijdragen aan het verklaren van levensevaluaties. Deze variabelen zijn

• log BBP per hoofd van de bevolking,
• sociale steun,
• gezonde levensverwachting,
• vrijheid,
• vrijgevigheid en
• corruptie.

De rangschikkingen zijn niet gebaseerd op een index van deze zes factoren. In plaats daarvan zijn rangschikkingen gebaseerd op de beoordelingen van individuen over hun eigen leven, met name hun antwoorden op de enkelvoudige vraag over de levensevaluatie van de Cantril Ladder.

¹ De Cantril Self-Anchoring Scale of de Cantril-ladder werd ontwikkeld door dr. Hadley Cantril en meet levenstevredenheid. Ze omvat eigenlijk maar twee items. De vraagstelling is als volgt:   

“Stel je een ladder voor met treden genummerd van nul onderaan tot 10 bovenaan.
De top van de ladder vertegenwoordigt het best mogelijke leven voor jou en de bodem van de ladder vertegenwoordigt het slechtst mogelijke leven voor jou.
Op welke trede van de ladder denk je dat je op dit moment staat? (ladder-heden) 
Op welke trede denk je dat je over vijf jaar zult staan? (ladder-toekomst)” 

Scoring 
Hoewel je de Cantril-items ‘heden’ en ‘toekomst’ afzonderlijk kan bekijken, wordt aanbevolen om ze samen te nemen om zo de betrouwbaarheid van de schaal te verbeteren (in de psychometrie worden immers meestal meerdere items gebruikt om een enkel construct te meten).
Onderzoek toont aan dat de twee items

• een gemeenschappelijke dimensie van welbevinden meten (aangezien de twee items sterk met elkaar correleren),
• een betrouwbare schaal vormen en
• een onafhankelijke factor zijn ten opzichte van andere domeinspecifieke items die welbevinden bevragen. 

De Cantril-ladder wordt in veel internationale studies en grootschalige enquête gebruikt, bijvoorbeeld in de wereldwijde enquêtes van Gallup Incorporated, een Amerikaans onderzoeks- en adviesbureau dat onder meer betrokken is bij de ‘World Happiness Study’ en de ‘Gallup World Poll’. In deze studie worden respondenten, op basis van de scores voor ‘ladder-heden’ en ‘ladder-toekomst’, ingedeeld in drie verschillende (onafhankelijke) groepen (Life Evaluation Well-Being Index).
Deze categorieën werden opgemaakt op basis van de vaststelling dat het een algemene tendens is dat respondenten optimistischer zijn over de komende vijf jaar dan over het heden. 

• Groep 1 (‘Thriving’) – het mentaal welbevinden van mensen in deze groep is hoog en blijft relatief consistent doorheen de tijd. Deze respondenten hebben niet alleen een positieve kijk op hun huidige levenssituatie (7+ op ‘ladder heden’), maar ook op de komende vijf jaar (8+ op ‘ladder toekomst’).
  Onderzoek wijst uit dat mensen in de ‘thriving’-groep aanzienlijk minder gezondheidsproblemen, minder ziektedagen, minder zorgen, stress, verdriet en boosheid rapporteren en meer geluk, plezier, interesse en respect dan de de overige twee groepen. 
• Groep 2 (‘Struggling’) – het mentaal welbevinden van mensen in deze groep is matig of inconsistent. Deze respondenten beoordelen hun huidige levenssituatie als eerder matig (5-7 op ‘ladder heden’) OF hebben een matige (5-8 op ‘ladder toekomst’) OF negatieve (4 of lager op ‘ladder toekomst’) kijk op hun toekomst. Ze hebben het momenteel moeilijk of verwachten het in de toekomst moeilijk te zullen hebben.
  Uit onderzoek blijkt dat mensen in de ‘struggling groep’ meer dagelijkse stress en zorgen over geld hebben dan de respondenten in de ‘thriving’-groep. Ze rapporteren ook meer dan dubbel zoveel ziektedagen. Bovendien roken ze vaker en eten ze minder vaak gezond. 
• Groep 3 (‘Suffering’) – het mentaal welbevinden van mensen in deze groep staat onder druk. Zij lopen een hoog risico om problemen te ontwikkelen op vlak van mentaal welbevinden. De respondenten in deze groep geven een slechte beoordeling aan hun huidige levenssituatie (4 en lager) EN hebben ook een negatieve kijk op de komende vijf jaar (4 en lager).  

Het bericht Happiness Index 2025 verscheen eerst op HEESEN Online.

“The first seven reports were produced by the founding trio of co-editors assembled in Thimphu in July 2011 pursuant to the Bhutanese Resolution passed by the General
Assembly in June 2011, that invited national governments to “give more importance to happiness and well-being in determining how to achieve and measure social and economic development.” The Thimphu meeting, chaired by Prime Minister Jigme Y. Thinley and Jeffrey D. Sachs, was called to plan for a United Nations High-Level Meeting on ‘Well-Being and Happiness: Defining a New Economic Paradigm’ held at the UN on April 2, 2012. The first World Happiness Report was prepared in support of that meeting, bringing together the available global data on national happiness and reviewing evidence from the emerging science of happiness.”

Het rapport baseert zich op de data die steeds meer landen beschikbaar stellen. Maar de basis wordt gevormd door de data uit de jaarlijkse Gallup World Poll. Ze gaan in 2020 nog een stapje verder, want: “From 2020, Gallup will be a full data partner,
in recognition of the importance of the Gallup World Poll to the contents and reach of the World Happiness Report.“

De bovenkant van de Happiness ranglijst

We zien dat Nederland, in vergelijking met vorig jaar, één plaats is gezakt! Verder is de Top 20 hetzelfde als vorig jaar alleen is er onderling hier en daar van plaats gewisseld.
Het WHR is nu 8 keer uitgebracht en vier verschillende landen hebben op de hoogste positie gestaan: Denemarken in 2012, 2013 en 2016, Zwitserland in 2015, Noorwegen in 2017 en Finland in 2018, 2019 en 2020.

En dit zijn de minder gefortuneerde landen aan de onderkant van de lijst:

GDP per capita

Gross Domestic Product per hoofd van de bevolking. Het is een uitdrukking van de marktwaarde van alle gereed produkten en services die gemiddeld per hoofd van de bevolking worden geproduceerd in een gegeven periode.
Wel moeten we ons realiseren dat hiermee de verschillen in de kosten voor levens-onderhoud en de inflatie tussen landen niet zichtbaar worden!
“GDP per capita is in terms of Purchasing Power Parity (PPP) adjusted to constant
2011 international dollars, taken from the World Development Indicators (WDI) released by the World Bank on November 28, 2019.”

Social Support

Het gevoel dat er ondersteuning is vanuit de gemeenschap.
“Social support is the national average of the binary responses (0=no, 1=yes) to
the Gallup World Poll (GWP) question, “If you were in trouble, do you have relatives
or friends you can count on to help you whenever you need them, or not?”.”

Healthy Life Expectancy

Wat is de verwachting ten aanzien van een gezonde levensweg en de lengte daarvan?
“The time series of healthy life expectancy at birth are constructed based on data
from the World Health Organization (WHO) Global Health Observatory data
repository, with data available for 2005, 2010, 2015, and 2016. To match this
report’s sample period, interpolation and extrapolation are used.”

Freedom to make life choices

In hoeverre voelt men zich vrij om over eigen leven te beschikken?
“Freedom to make life choices is the national average of binary responses
to the GWP question, “Are you satisfied or dissatisfied with your freedom to
choose what you do with your life?”.”

Generosity

Hoe staat het met de vrijgevigheid in het land?
“Generosity is the residual of regressing the national average of GWP responses
to the question, “Have you donated money to a charity in the past month?” on GDP per capita.“

Perception of corruption

In hoeverre neemt de burger waar dat er van corruptie sprake is. Let wel: het gaat om gewaar worden; het moet gezien of gevoeld worden!
“Perceptions of corruption are the average of binary answers to two GWP questions:
“Is corruption widespread throughout the government or not?” and “Is corruption
widespread within businesses or not?” Where data for government corruption
are missing, the perception of business corruption is used as the overall corruption-perception measure.“

Dystopia

Dat is de lastigste. Laten we het World Happiness Report 2020 zelf antwoord geven:

“Dystopia is an imaginary country that has the world’s least-happy people. The purpose in establishing Dystopia is to have a benchmark against which all countries can be favorably compared (no country performs more poorly than Dystopia) in terms of each of the six key variables, thus allowing each sub-bar to be of positive (or zero, in six instances) width. The lowest scores observed for the six key variables, therefore, characterize Dystopia. Since life would be very unpleasant in a country with the world’s lowest incomes, lowest life expectancy, lowest generosity, most corruption, least freedom, and least social support, it is referred to as “Dystopia,” in contrast to Utopia.”

Het bericht World Happiness Report verscheen eerst op HEESEN Online.