Wist je dat moedermelk ouder is dan dinosaurussen? Of dat het ‘biologische recept’ van melk verschilt voor zonen en dochters? Of dat melk niet alleen baby’s bouwt, maar ze ook voedt? Moedermelk is het voedsel, medicijn en de boodschap die de hersenen, het lichaam en het gedrag van een baby organiseren.
In 2008 analyseerde evolutie-antropoloog Katie Hinde1 in een Californisch laboratorium, dat primaten bestudeerde, monsters van moedermelk van resusapen. Het was methodisch werk, vol cijfers en routine, totdat één detail niet meer in overeenstemming was met de verwachtingen. Moeders van mannelijke kinderen produceerden dikkere melk, rijker aan vet en eiwitten. Die van vrouwelijke kinderen produceerden meer, maar met een andere samenstelling. Het patroon verdween niet. Het herhaalde zich. En het daagde alles uit wat de biologie als vanzelfsprekend beschouwde.
Veel collega’s spraken van fouten, statistische ruis, toevalligheden. Katie volgde de gegevens echter. En die gegevens suggereerden iets veel diepgaanders: melk was niet alleen voeding, maar een systeem van signalen.
Met ruim tweehonderdvijftig moeders en honderden monsters werd het beeld nog complexer. Jonge moeders produceerden, net begonnen, melk met minder calorieën maar met hogere cortisolspiegels.2 Baby’s die het dronken groeiden sneller, maar ze waren ook alerter, gespannener en gevoeliger voor angst. Melk bouwde niet alleen spieren en botten op: het vormde zo dus ook temperamenten.
Toen kwam de ontdekking die alles op zijn kop zette. Tijdens het geven van borst-voeding komen kleine hoeveelheden speeksel van de pasgeborene in de borst. Dat speeksel bevat informatie over de immuun-status van de baby. Als de baby op het punt staat ziek te worden, voelt het lichaam van de moeder dat. Binnen enkele uren verandert haar melk van samenstelling: witte bloedcellen, macrofagen3 en specifieke antilichamen nemen toe. Wanneer de baby herstelt, wordt de melk weer normaal. Het was geen willekeurig proces, maar een biologische dialoog die over miljoenen jaren van evolutie werd verfijnd.
Bij het beoordelen van de wetenschappelijke literatuur vond Katie een verontrustend feit: er waren twee keer zoveel onderzoeken naar erectiestoornissen als naar de samenstelling van moedermelk. Het eerste voedsel van de mensheid, een stof die onze evolutie vormgaf, werd als een marginaal detail behandeld.
Dus besloot ze de boel eens op te schudden. Ze creëerde een blog met de opzettelijk provocerende naam Mammals Suck Milk, die in het eerste jaar meer dan een miljoen lezers trok: ouders, artsen, onderzoekers en mensen die wilden begrijpen wat de wetenschap over het hoofd had gezien.
De ontdekkingen bleven zich vermenigvuldigen. Melk varieert gedurende de dag. De eerste melk is anders dan de laatste. Die bevat meer dan tweehonderd oligo-sachariden4 die een pasgeborene niet kan verteren, maar die dienen om nuttige darmbacteriën te voeden. Elke moeder produceert een biologisch unieke melk.
In 2017 bracht Katie deze ideeën naar een TED-podium. In 2020 bereikte ze een wereldwijd publiek met de Netflix-serie Babies. Tegenwoordig blijft ze in het Comparative Lactation Lab van de Arizona State University herdefiniëren hoe de geneeskunde de ontwikkeling van kinderen, neonatale zorg en volksgezondheid begrijpt.
De implicaties zijn enorm. Melk is al meer dan tweehonderd miljoen jaar geëvolueerd, lang voordat dinosaurussen over de aarde liepen. Wat eeuwenlang als eenvoudige voeding werd beschouwd, is eigenlijk een van de meest complexe communicatiesystemen in de biologie.
Katie Hinde bestudeerde niet alleen melk: ze toonde aan dat voeding een taal is, een levend systeem dat vorm geeft aan wie we zijn, nog voordat we leren spreken. Dit alles omdat één wetenschapper het idee verwierp dat de anomalie in de gegevens slechts een vergissing was.
Soms beginnen revoluties zo: door te horen wat alle anderen missen.
1 Dr. Katherine (Katie) Hinde (1980- ) is universitair hoofddocent aan de School of Human Evolution and Social Change van de Arizona State University, waar ze onderzoek doet naar borstvoeding. Ze is ook wetenschaps-schrijver en wetenschaps-communicator. Hinde was co-auteur van het boek Building Babies.
Hinde behaalde een doctoraat in antropologie aan de UCLA, voltooide een postdoctorale opleiding in neurowetenschappen aan het California National Primate Research Center en begon haar faculteitscarrière bij de afdeling Human Evolutionary Biology aan de Harvard University.
2 Cortisol wordt aangemaakt in de bijnieren, en is een hormoon dat energie geeft om een stresssituatie het hoofd te bieden. Veel stressprikkels vandaag de dag – zoals een verhoogde werkdruk of discussies – vragen echter niet om te vechten of vluchten. Het op dat moment aangemaakte cortisol wordt dus niet gebruikt, maar stapelt zich op in je lichaam en leidt tot een hogere cortisolspiegel.
3 Macrofaag (letterlijk vertaald: veelvraat/grote eter) is een grote mononucleaire cel die in staat is resten van dode of beschadigde lichaamseigen cellen te veranderen in intercellulair materiaal, en lichaamsvreemde cellen (bijvoorbeeld micro-organismen) en inerte deeltjes in zich op te nemen.
4 Oligosachariden zijn koolhydraten die zijn opgebouwd uit een klein aantal (3-9) monosacharide-eenheden. Oligosachariden worden met polysachariden tot de complexe en langzaam verteerbare (“langzame”) koolhydraten gerekend, in tegenstelling tot de mono- en disachariden, die behoren tot de snel verteerbare (“snelle”) koolhydraten.