Aangetrouwde familie van mijn vrouw is van Aramese afkomst. Vaak wordt haar achtergrond verward met Armeens en Armenië. Het wordt tijd dat ik eens uitzoek wat nu precies de geschiedenis is van het Aramese volk en die blijkt indrukwekkend te zijn.

De geschiedenis van het Aramese volk is uniek. Hun koninkrijken verdwenen al meer dan 2700 jaar geleden, maar hun culturele invloed bleef bestaan. Hun taal werd de lingua franca van het oude Nabije Oosten, werd gesproken door Jezus en leeft vandaag nog voort in christelijke gemeenschappen over de hele wereld.

Een volk tussen grootmachten en eeuwen

Weinig volken uit de oudheid hebben zo’n lange en opmerkelijke geschiedenis als de Arameeërs. Hoewel hun naam tegenwoordig minder bekend is dan die van de Egyptenaren, Grieken of Romeinen, heeft hun invloed op de geschiedenis van het Midden-Oosten, de ontwikkeling van talen en zelfs op de Bijbel een enorme betekenis gehad.
De geschiedenis van het Aramese volk is het verhaal van een cultuur die politieke macht verloor, maar een taal voortbracht die eeuwenlang de belangrijkste omgangstaal van het Nabije Oosten zou zijn.

De oorsprong van de Arameeërs

De Arameeërs verschenen rond het einde van het tweede millennium voor Christus in het gebied van het huidige Syrië en Noord-Mesopotamië. Zij behoorden tot de Semitische volkeren, waartoe ook de Hebreeën, Feniciërs en later de Arabieren behoorden.

Hun opkomst viel samen met een periode van grote onrust in het Midden-Oosten (ook toen al!). Rond 1200 v.Chr. stortten verschillende oude beschavingen in, waaronder het rijk van de Hettieten. In de politieke chaos die volgde, vestigden Aramese stammen zich in grote delen van Syrië en Noord-Mesopotamië.

Aanvankelijk leefden zij als semi-nomadische stammen, maar geleidelijk stichtten zij steden en koninkrijken.

De Aramese koninkrijken

Tussen ongeveer 1100 en 800 v.Chr. ontstonden verschillende Aramese staten, waaronder:

• Aram-Damascus
• Bit Adini
• Hamath
• Sam’al
• Arpad

Het machtigste hiervan was waarschijnlijk Aram-Damascus.

Damascus groeide uit tot een belangrijk handelscentrum en speelde een grote rol in de regionale politiek. Het koninkrijk kwam regelmatig in conflict met de koninkrijken Israël en Juda.

In de Bijbel worden verschillende Aramese koningen genoemd, waaronder Ben-Hadad en Hazaël.

De Arameeërs in de Bijbel

Voor christenen en joden zijn de Arameeërs bijzonder interessant omdat zij regelmatig voorkomen in het Oude Testament.

Volgens de Bijbelse traditie had de aartsvader Jakob familiebanden met Aramese gebieden. In Deuteronomium vinden we zelfs: “Mijn vader was een zwervende Arameeër.“

Verschillende gedeelten van het Oude Testament zijn bovendien niet in het Hebreeuws maar in het Aramees geschreven, onder andere delen van:

• het boek Daniël
• het boek Ezra

Zie hier de groeiende invloed van de Aramese taal.

De ondergang van de Aramese staten

De Aramese koninkrijken werden uiteindelijk geconfronteerd met een machtige vijand: het Nieuw-Assyrische Rijk.

Vanaf de 9e eeuw v.Chr. begonnen de Assyriërs systematisch de Aramese staten te veroveren.

Belangrijke momenten:

• 853 v.Chr.: Slag bij Qarqar
• 732 v.Chr.: Verovering van Damascus
• 720 v.Chr.: Einde van de meeste onafhankelijke Aramese staten

Politiek verdwenen de Arameeërs als zelfstandige macht. Maar cultureel gebeurde er iets verrassends.

De overwinning van een taal

Hoewel de Assyriërs de Arameeërs militair versloegen, namen zij steeds vaker de Aramese taal over. Want het Aramees bleek:

• relatief eenvoudig
• geschikt voor handel
• breed verspreid

Daardoor werd het de gemeenschappelijke taal van een enorm gebied.

Later gebruikten ook:

• de Babyloniërs
• de Perzen
• en andere delen van het rijk van Alexander de Grote

het Aramees als bestuurstaal of omgangstaal.

Hier zien we een opmerkelijk historisch patroon: het volk verloor zijn politieke onafhankelijkheid, maar zijn taal veroverde het Midden-Oosten.

Aramees en Jezus

Een van de belangrijkste redenen waarom het Aramees vandaag nog bekend is, is de relatie met Jezus van Nazareth.

In de eerste eeuw na Christus was Aramees de dagelijkse spreektaal van veel Joden in Palestina. Jezus sprak waarschijnlijk een dialect van het Aramees.
Enkele beroemde uitspraken in het Nieuwe Testament zijn zelfs in het oorspronkelijke Aramees bewaard gebleven:

• “Talitha koem” (“Meisje, sta op”)
• “Eli, Eli, lama sabachtani?” (“God, mijn God waarom hebt gij mij verlaten?”)
• “Abba” (“Vader”)

Hierdoor heeft het Aramees een bijzondere plaats gekregen binnen de christelijke traditie.

Het noorden van Aram-Naharaim werd Paddan-Aram genoemd; dat betekent vlakte/land van Aram, waar bijbelse figuren als Abraham en Jacob hebben vertoefd zoals te lezen is in Genesis 24.

Het christelijke Aramese erfgoed

Na de komst van Jezus Christus hebben veel Arameeërs de leer van Jezus Christus aanvaard en samen met zijn apostelen, en de bekeerde joden, de Syrische kerk van Antiochië opgericht: hier werden de volgelingen van Jezus voor het eerst ‘christenen’ genoemd (Handelingen 11:26). Na het aanvaarden van het christendom werden zij Syriërs genoemd, waarmee zij zich onderscheidden van niet-christelijke Arameeërs.

Na de opkomst van het christendom ontstond een rijke Aramese christelijke cultuur. Belangrijke centra waren:

• Edessa (het huidige Şanlıurfa)
• Nisibis
• Antiochië

Uit deze traditie ontstond het Syrisch, een literaire vorm van het Aramees. Belangrijke figuren uit deze traditie zijn:

• Ephrem de Syriër
• Jakob van Sarug

Hun geschriften behoren tot de hoogtepunten van de vroegchristelijke literatuur.

Arabische veroveringen

In de 7e eeuw veranderde het Midden-Oosten opnieuw ingrijpend door de opkomst van de Islam en de Arabische veroveringen. Langzaam werd daardoor het Arabisch de dominante taal werd.

Toch verdwenen de Arameeërs niet. Veel gemeenschappen bleven:

• hun christelijk geloof behouden
• Aramese dialecten spreken
• eigen liturgische tradities onderhouden

Daardoor overleefde een cultuur die toen al meer dan tweeduizend jaar oud was!

De Arabische veroveraars van Mesopotamië gingen zichzelf ‘Syriërs’ noemen.
De miljoenen niet- christelijke Arameeërs die ooit gedwongen of vrijwillig tot de islam bekeerd zijn, staan tegenwoordig vooral betekend als ‘Arabieren’, ‘Turken’ of ‘Koerden’.

De moderne Arameeërs

Vandaag leven Aramese gemeenschappen verspreid over:

• Syrië
• Irak
• Turkije
• Libanon
• Europa
• Noord-Amerika

Veel identificeren zich als:

• Arameeërs
• Syriërs (Syriacs)
• Assyriërs

De precieze etnische identiteit is onderwerp van debat binnen de gemeenschappen zelf.

Veel moderne Aramese christenen behoren tot kerken zoals:

• de Syrisch-Orthodoxe Kerk
• de Chaldeeuws-Katholieke Kerk
• de Assyrische Kerk van het Oosten

Een bedreigde taal

Een van de grootste uitdagingen vandaag is het behoud van de Aramese taal. Hoewel hij nog steeds wordt gesproken, staat de taal onder druk door:

• migratie
• oorlog
• globalisering
• assimilatie

UNESCO beschouwt verschillende moderne Aramese dialecten als een bedreigde taal. Toch bestaan er wereldwijd initiatieven om:

• Aramees onderwijs te geven
• literatuur te publiceren
• de taal digitaal beschikbaar te maken