<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Geschiedenis Archieven - HEESEN Online</title>
	<atom:link href="https://heesen.online/category/tekst-in-het-nederlands-text-in-dutch/geschiedenis/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://heesen.online/category/tekst-in-het-nederlands-text-in-dutch/geschiedenis/</link>
	<description>Blogs van Jos Heesen</description>
	<lastBuildDate>Thu, 19 Nov 2026 16:07:21 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.5</generator>
	<item>
		<title>Helena Blavatsky</title>
		<link>https://heesen.online/helena-blavatsky/</link>
					<comments>https://heesen.online/helena-blavatsky/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 19 Nov 2026 16:07:20 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Bijzondere personen en/of helden]]></category>
		<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Mystiek]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Website en/of auteur]]></category>
		<category><![CDATA[Helena Blavatsky]]></category>
		<category><![CDATA[paranormaal]]></category>
		<category><![CDATA[Theosofie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9096</guid>

					<description><![CDATA[<p>Als het gaat om de historische figuren die de basis hebben gelegd voor de pseudowetenschap die we vandaag de dag zien, kunnen</p>
<p class="link-more"><a class="myButt " href="https://heesen.online/helena-blavatsky/">Read More</a></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/helena-blavatsky/">Helena Blavatsky</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Als het gaat om de historische figuren die de basis hebben gelegd voor de pseudowetenschap die we vandaag de dag zien, kunnen weinigen beweren een zo gevarieerd en fascinerend leven te hebben geleid als <em>Helena Blavatsky</em>. Toegegeven, dat komt omdat, gedurende grote delen van haar leven, het meeste van wat we weten voortkomt uit haar eigen onbevestigde verslagen die later in haar leven zijn geschreven, en hoewel Helena veel dingen was, is een nauwkeurige en eerlijke autobiograaf daar niet één van. Tegen de tijd dat ze in 1873 haar verhalen vertelde, had ze veertig jaar lang tegenstrijdige verhalen en regelrechte verzinsels gemaakt.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><em>Helena Petrovna Hahn von Rottenstern</em> werd geboren op 12 augustus 1831, maar aangezien haar geboorteplaats <em>Jekaterinoslav</em> in het <em>Russische</em> rijk (nu <em>Dnipro</em> in <em>Oekraïne</em>) de <em>Gregoriaanse</em> kalender nog niet had aangenomen, werd ze officieel geboren op 31 juli 1831. Het zou niet de laatste inconsistentie in haar levensverhaal zijn, maar in ieder geval het gemakkelijkst te verklaren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Om het Helena te laten vertellen: ze werd geboren midden in een cholera-epidemie die bijna het leven van haar moeder kostte, maar op wonderbaarlijke wijze overleefden zowel moeder als kind. Ze werd geboren in de adel: haar moeder was de dochter van een Russische prinses, en haar vader stamde af van <em>Duitse</em> aristocraten. Haar betovergrootvader was een <em>Franse</em> edelman die aan het hof van <em>Catharina de Grote</em> diende&#8230; als we haar verhalen mogen geloven.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Gedurende haar jeugd verhuisde ze veel: naar <em>Odessa, Astrachan, Saratov</em> en <em>Poltava</em>. Als kind werd ze (vrijwel zeker eufemistisch) beschreven als “<em>een verleidelijke verhalenverteller</em>”, die “<em>graag grappen uithaalde met mensen</em>”. Terwijl ze in Saratov was, beweert ze de persoonlijke bibliotheek van haar overgrootvader van moederskant, een Russische prins en 18e-eeuwse vrijmetselaar, te hebben gevonden met daarin zijn boeken over esoterie. Ze beweerde ook visioenen te hebben van “<em>een mysterieuze Indiase man</em>”, een man die ze in werkelijkheid zou ontmoeten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op 13-jarige leeftijd, na de dood van haar moeder, nam haar vader haar mee naar Engeland, waar ze piano leerde van verschillende beroemde virtuozen (behalve dat er geen verslag is van dit gebeuren, zelfs niet in de memoires van haar zus). De visioenen van haar mysterieuze Indiase man gingen door en al snel kon ze astraal projecteren.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Huwelijk en wereldreizen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Op 17-jarige leeftijd trouwde ze met <em>Nikifor Blavatsky</em>, die in de veertig was, hoewel haar enthousiasme voor de verbinding ontbrak. Nadat ze tevergeefs had geprobeerd de bruiloft te annuleren, verdween ze. Ze glipte weg van haar escortes en kost de kapitein van een schip om, om haar naar Constantinopel te brengen, waarna ze het volgende decennium alleen de wereld rondreisde, zonder dat iemand daarvan een schriftelijk verslag kon bijhouden. Zelfs historici van de esoterie geven toe dat alles wat we weten over deze cruciale tijd in haar leven gebaseerd is op “<em>haar eigen grotendeels onbevestigde verslagen</em>”, die worden ontsierd doordat ze “<em>af en toe tegenstrijdig zijn in hun chronologie</em>”.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Dubieuze avonturen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De komende kwart eeuw is er geen betrouwbaar verslag van haar leven, alleen haar woord. Volgens Blavatsky redde ze een <em>Hongaarse</em> operazangeres van moord, toerde door <em>Egypte</em> met een gravin, ontmoette een mesmerist in <em>Parijs</em>, overleefde een schipbreuk nabij <em>Kaap de Goede Hoop</em>, sloot zich aan bij de <em>Engelse Royal Philharmonic Society</em> als concertmuzikant en raakte gewond tijdens gevechten bij de <em>Slag bij Mentana</em>, en stemde ermee in om gids te zijn voor een <em>Tartaarse Sjamaan in Kasjmir</em> die <em>Siberië</em> wilde bereiken (het paar is daar nooit aangekomen, omdat ze onderweg verdwaalden).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Naarmate haar avonturen en prestaties groeiden, groeide ook haar paranormale vermogens. Samen met haar terugkerende visioenen beweerde ze dat haar meubels uit eigen beweging zouden bewegen en dat ze gevolgd zou worden door mysterieuze krakende geluiden alsof ze door een geest werd achtervolgd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het was tijdens haar verblijf in <em>Engeland</em> dat ze <em>Meester Morya</em> tegenkwam, van wie ze zei dat hij de mysterieuze Indiase man was uit haar visioenen. Passend genoeg veranderden de details van hun ontmoeting afhankelijk van met wie Blavatsky soms sprak in <em>Londen</em> en andere keren in <em>Ramsgate</em>, waarbij de data en details bij elke vertelling veranderden. Wat consistent bleef (hoewel vrijwel zeker niet waar), is dat Morya haar op een spirituele missie naar <em>Tibet </em>stuurde, op een reis waarbij ze door <em>Canada, de VS, Mexico en India</em> reisde, voordat ze aankwam bij de grens van Tibet om aanvankelijk door de Britten te worden weggestuurd. Enige tijd later, na haar herstel uit de coma (haar ruggengraat was verwond geraakt bij een paardrij-ongeval) stuurde Meester Morya haar opnieuw naar Tibet. en bij deze poging kreeg ze toegang.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Het paranormale perfectioneren</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Haar doel in Tibet was een ontmoeting met <em>Meester Koot Hoomi</em> (soms geschreven als <em>Kot Humi</em>), een <em>Kashmiri</em> van <em>Punjabi</em>-afkomst, die haar verder trainde in het paranormale. Ze leerde paranormale krachten te benutten, waaronder “<em>helderziendheid, helderhorendheid, telepathie en het vermogen om het bewustzijn van iemand anders te beheersen, fysieke objecten te dematerialiseren en te rematerialiseren, en hun astrale lichamen te projecteren</em>”. Hij leerde haar zelfs een oude, onbekende taal, genaamd <em>Senzar</em>. Ze werd al snel volledig opgeleid in de paranormale kunsten, hoewel ze geloofde dat paranormale krachten niet echt een bewijs waren van communicatie met geesten van de doden, maar eigenlijk “<em>ondeugende elementen</em>” of de “<em>schillen</em>” die door de overledene waren achtergelaten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Vastbesloten om aan de wereld te bewijzen dat het spiritisme objectief reëel was, en zeker niet het werk van fraudeurs en fantasten, voer ze naar <em>Caïro</em>. Kenmerkend is dat haar schip halverwege de reis ontplofte en dat zij een van de slechts zestien overlevenden was. Niettemin bereikte ze <em>Egypte</em> en richtte haar eigen spiritualistische groep op, om te bewijzen dat het paranormale echt was. De groep bestond slechts twee weken. Ze stopte met de groep, toen ze zich volgens haar realiseerde dat de andere mediums in de samenleving fraudeurs waren.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Oprichting van <em>The Theosophical Society</em></h2>



<p class="wp-block-paragraph">Al snel kwam haar Meester Morya in een visioen naar haar toe en zei haar dat ze naar <em>New York</em> moest gaan, waar ze in de kranten las over een paar broers in <em>Vermont</em> die konden zweven en spirituele verschijnselen konden manifesteren. De verslaggever die het verhaal schreef was <em>Henry Steel Olcott</em>, die ervan overtuigd was dat de broers echt paranormaal begaafd waren. Blavatsky was echter niet onder de indruk en vertelde hem dat in ieder geval sommige demonstraties vervalst waren. Ze maakte echter wel van de gelegenheid gebruik om Olcott haar eigen vermogen te tonen om spirituele verschijnselen te manifesteren, en hij was zo onder de indruk dat hij onmiddellijk haar discipel en acoliet werd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Naar verluidt geïnspireerd door visioenen die haar meesters Morya en Koot Humi aan Blavatsky gaven, richtten zij en Olcott hun eigen spiritualistische groep op: “<em>The Miracle Club</em>”, later omgedoopt tot “<em>The Theosophical Society</em>”, waarbij ze een bestaande esoterische term uit het Grieks overnamen voor “<em>god</em>” en “<em>wijsheid</em>”. Het werd grotendeels gefinancierd door Olcotts voortdurende werk als advocaat, ondanks dat Blavatsky inmiddels een aanzienlijke som geld had geërfd uit de nalatenschap van haar vader.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Blavatsky gebruikte de hernieuwde emotionele en financiële steun van Olcott om een boek te schrijven waarin haar filosofie, <em>Isis Unveiled</em>, werd uiteengezet, die volgens haar was geschreven via het kanaliseren van een tweede bewustzijn in haar. Verre van origineel: critici wezen erop dat de tekst bestond uit uitgebreide citaten uit 100 andere esoterische of religieuze teksten. Blavatsky maakte zich echter niet schuldig aan plagiaat, verzekerde Olcott mensen, omdat ze fysiek geen toegang had tot die 100 boeken terwijl ze aan het schrijven was. Het boek was meteen een hit, er werden in de eerste week 1.000 exemplaren van verkocht en het trok diverse fans, waaronder <em>Thomas Edison</em>.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img fetchpriority="high" decoding="async" width="800" height="922" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/theosofischezegel.jpg" alt="" class="wp-image-9099" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/theosofischezegel.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/theosofischezegel-260x300.jpg 260w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/theosofischezegel-768x885.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Succes in India</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Overspoeld door hun succes in de VS gingen Blavatsky en Olcott naar India, waar ze indruk maakten op de lokale bevolking met hun bereidheid om Indiase religies centraal te stellen in de nieuwe religieuze beweging die ze definieerden. Blavatsky bleef haar invloed en haar aanhang vergroten met demonstraties van haar paranormale krachten. Ze maakte contact met geesten voor een publiek dat onder de indruk was, en bij één gelegenheid materialiseerde ze een kopje en een schotel tijdens een picknick.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dergelijke manifestaties waren genoeg om enthousiaste spiritualisten als <em>Alfred Percy Sinnett</em> en <em>AO Hume</em> ervan te overtuigen dat zij &#8220;<em>het echte werk</em>&#8221; was. Sinnett haalde Blavatsky over om contact op te nemen met haar goeroes, Mahatma Koot Hoomi en Mahatma Morya, en ze stond hen toe zich via haar te kanaliseren, zodat hun woorden op papier konden worden gezet voor hun toegewijde volgers. Door haar schrijftrance produceerde Blavatsky 1.400 pagina&#8217;s met de gedachten van haar goeroe over het leven, het universum en de aard van religie, die Sinnett en Hume konden inspecteren. De tekst werd bekend als de <em>Mahatma-brieven</em>, die Sinnett zou samenvatten in zijn boek &#8220;<em>Esoteric Buddhism</em>&#8220;, eveneens een fundamentele tekst in de theosofische beweging.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Het verhaal ontrafelt</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het is niet verwonderlijk dat hoe meer Blavatsky over haar goeroes sprak, hoe duidelijker het voor sommigen werd dat haar verhaal geen hout sneed. Blavatsky beweerde de enige persoon te zijn die Mahatma Koot Hoomi ooit had ontmoet en beschreef hem als een Punjabi-Indiër die in Duitsland had gestudeerd. Koot Hoomi sprak echter geen Duits, noch Hindi, noch zelfs Punjabi. In het schrijven dat ze hem toeschrijft, spreekt hij Frans en Engels (twee talen die zij ook sprak), en ‘hij’ schreef beide talen met alle karakteristieke stijlen die typerend zijn voor iemand met Russisch als hun tweede of derde taal.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Critici hebben er ook op gewezen dat de naam ‘Koot Hoomi’, of ‘Kott Humi’, een samenvoeging is van twee prominente mannen in het leven van Blavatsky ten tijde van haar eerste vertelling van deze verhalen: Olcott en Hume. De meeste geleerden zijn het erover eens dat Koot Hoomi vrijwel zeker een opzettelijke hoax van Blavatsky was, mogelijk met de hulp van Olcott. Niettemin nam de theosofie een vlucht in heel India, waarbij overal in het land afdelingen van de Theosophical Society ontstonden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1882 vertrokken Blavatsky en Olcott naar Engeland om hun nieuwe religieuze beweging via de Londense samenleving te vestigen, hoewel Blavatsky de vooruitgang frustrerend vond. Groepen waren aanvankelijk met succes gevormd, maar ze raakte al snel uit de gratie bij haar nieuwe volgelingen, die haar beschreven. als “<em>een ondraaglijke snobistische vrouw</em>”, wat leidde tot een schisma in haar beweging die later de &#8220;<em>Hermetic Society&#8221; </em>vormde.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ondertussen werd het hoofdkwartier in India tijdens haar afwezigheid opgeschrikt door beschuldigingen van verduisterde fondsen door degenen die de leiding hadden. In de resulterende ruzie probeerden haar voormalige plaatsvervangers de Society te chanteren met brieven waarin zij beweerden dat Blavatsky&#8217;s paranormale demonstraties de hele tijd willens en wetens frauduleus waren geweest. De brieven zouden worden gepubliceerd in <em>The Times</em> in Londen, maar deden weinig om de populariteit en invloed van Blavatsky en haar beweging in India, waar op dat moment 106 van de 121 loges van de <em>International Theosophical Society</em> waren gehuisvest, te verminderen.</p>



<h2 class="wp-block-heading">The Hodgson Report</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In 1885 nam Blavatsky, in slechte gezondheid en met vraagtekens over haar reputatie, ontslag bij de Society en ging op weg naar pensionering in Europa. Kort daarna publiceerde de Society for <em>Psychical Research</em> het <em>Hodgson Report into the Theosophical Society</em>, over de Mahatma brieven en Blavatsky&#8217;s paranormale beweringen. Het rapport concludeerde dat Blavatsky in feite een hoax was, en omschreef haar als: “<em>een van de meest talentvolle, ingenieuze en interessante bedriegers in de geschiedenis</em>.”</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het rapport legde uit dat een onderzoek van de fysieke ruimtes waar haar paranormale demonstraties plaatsvonden verborgen kenmerken aan het licht bracht, waardoor ze zich kon verstoppen en vervolgens haar beslist niet-paranormale voorwerpen kon produceren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Terwijl het Hodgson-rapport Blavatsky en haar samenleving in de ogen van het publiek in diskrediet bracht, bleven veel van haar volgelingen haar steunen gedurende haar laatste jaren. Ze verhuisde terug naar Londen en logeerde bij verschillende theosofen, terwijl ze probeerde de <em>London Lodge</em> te redden van wat ze toen zag als het wanbeheer van Sinnett. Terwijl ze daar was, kreeg ze bezoek van occultist en dichter <em>WB Yeats</em>, en van een Indiase advocaat genaamd <em>Mohandas Gandhi</em>, die later de eretitel zou verdienen die ze had gecoöpteerd voor haar fictieve gidsen, Mahatma.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="800" height="499" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/hodgsonreportcitic.jpg" alt="" class="wp-image-9100" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/hodgsonreportcitic.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/hodgsonreportcitic-300x187.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/hodgsonreportcitic-768x479.jpg 768w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">The Secret Doctrine</h2>



<p class="wp-block-paragraph">In die laatste jaren in Londen voltooide ze het schrijven van haar laatste boek over theosofie, <em>The Secret Doctrine</em>, waarin de principes van haar nieuwe religieuze beweging werden herschreven, waarbij de voorheen cruciale paranormale elementen onder het tapijt werden geveegd om zich te concentreren op bredere filosofische thema&#8217;s.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens Blavatksy is het boek een commentaar op het <em>Boek van Dzyan</em>, een religieuze tekst geschreven in Senzar, die oude taal die ze vele jaren geleden door Koot Hoomi leerde. Het legt uit hoe het universum, de planeten en de menselijke soort zijn ontstaan. Elke deskundige geleerde die het heeft onderzocht, is tot de conclusie gekomen dat er niet zo&#8217;n tekst bestond als het <em>Boek van Dzyan</em>, en dat Blavatsky het allemaal verzonnen heeft.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1891 liep Blavatsky de griep op die in heel Europa woedde en stierf op 8 mei, waarbij zij een wereldwijde beweging van meer dan 100.000 volgers en ontzettend veel sterke verhalen achterliet.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/helena-blavatsky/">Helena Blavatsky</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/helena-blavatsky/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Hoe stierf Cleopatra?</title>
		<link>https://heesen.online/hoe-stierf-cleopatra/</link>
					<comments>https://heesen.online/hoe-stierf-cleopatra/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Wed, 18 Nov 2026 15:14:38 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Mystiek]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Cleopatra]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9090</guid>

					<description><![CDATA[<p>Schrijvers uit de oudheid waren het er niet over eens hoe de laatste koningin van Egypte zelfmoord pleegde, en het beroemde slangenbeetverhaal</p>
<p class="link-more"><a class="myButt " href="https://heesen.online/hoe-stierf-cleopatra/">Read More</a></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/hoe-stierf-cleopatra/">Hoe stierf Cleopatra?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Schrijvers uit de oudheid waren het er niet over eens hoe de laatste koningin van <em>Egypte</em> zelfmoord pleegde, en het beroemde slangenbeetverhaal heeft misschien meer te danken aan haar vijanden dan aan de feiten.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><a href="https://www.livescience.com">Live Science</a> sprak met experts, die vertelden dat de dood van de koningin nog steeds in mysterie gehuld is. Ik geef het artikel hieronder, enigszins aangepast en vertaald, weer.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De dood van <em>Cleopatra</em> behoort tot de bekendste uit de geschiedenis. In 31 v.Chr. verloren de <em>Egyptische</em> koningin en haar <em>Romeinse</em> bondgenoot en minnaar, <em>Marcus Antonius</em>, de <em>Slag bij Actium</em> van <em>Octavianus</em>, die later de eerste keizer van Rome, <em>Augustus</em>, zou worden. De volgende zomer werd Cleopatra gevangengenomen tijdens een Romeinse hinderlaag in haar koninklijke tombe in <em>Alexandrië</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens het verslag van Octavianus stond de koningin, in plaats van de schande van de nederlaag onder ogen te zien, een giftige slang toe om haar te bijten en snel bezweek ze aan zijn gif. Enkele Romeinse schrijvers, zoals de historicus <em>Velleius Paterculus,</em> herhaalden dat verhaal zonder &#8220;fact checks&#8221;.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Maar anderen waren veel minder zeker van dit verhaal en noemden het Romeinse propaganda om de opkomst van Octavianus te versterken. En de meeste historici betwijfelen tegenwoordig of er überhaupt een slang bij betrokken was. Hoe stierf Cleopatra dan?</p>



<p class="wp-block-paragraph">&#8220;<em>We kunnen niet precies weten hoe Cleopatra stierf</em>&#8220;, vertelde <em>Prudence Jones</em>, hoogleraar klassiekers aan de <em>Montclair State University in New Jersey</em> en auteur van &#8220;<em>Cleopatra: a sourcebook</em>&#8221; (<em>University of Oklahoma Press</em>, 2006).</p>



<p class="wp-block-paragraph">Waar historici het grotendeels over eens zijn, is dat Cleopatra VII, de laatste koningin van de Egyptische <em>Ptolemeïsche </em>dynastie, zelfmoord pleegde en dat ze een methode koos die haar lichaam kalm en waardig achterliet.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img decoding="async" width="800" height="450" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatrasterft.jpg" alt="" class="wp-image-9092" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatrasterft.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatrasterft-768x432.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatrasterft-300x169.jpg 300w" sizes="(max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption"><a target="_blank" rel="noopener">Deze gravure uit 1894 toont Augustus Caesar en Cleopatra — die dood is met een slang in haar hand.<br>(Afbeelding: reiziger1116 via Getty Images)</a></figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Verloren bewijs</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Fysiek bewijs van Cleopatra&#8217;s dood is er niet. Een groot deel van de koninklijke wijk van Alexandrië ligt nu onder water en onderwaterarcheoloog <em>Franck Goddio</em>, heeft het mausoleum van de koningin niet gevonden. Zelfs als de stoffelijke resten van Cleopatra aan de oppervlakte zouden komen, zou het onwaarschijnlijk zijn dat botten tekenen van slangengif zouden vertonen, voegde Jones eraan toe, waarbij ze opmerkte dat forensisch onderzoek buiten haar vakgebied valt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De beste getuige was wellicht <em>Olympus</em>, de lijfarts van Cleopatra. &#8220;<em>Helaas is er niets bewaard gebleven van het verhaal van Olympus</em>&#8220;, zei Jones.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Wat wel overblijft is een verhaal dat grotendeels door Cleopatra&#8217;s vijanden wordt verteld. Het oudste nog bestaande verslag is een gedicht van de Romeinse dichter <em>Horatius</em>, wiens beschermheer een goede vriend van Octavianus was, zei <em>Jane Draycott</em>, een historicus aan de <em>Universiteit van Glasgow</em>. Zijn Ode 1.37<sup>1</sup>, geschreven rond de tijd van haar dood, viert de overwinning van Octavianus en stelt zich al voor dat de koningin slangengif hanteert, maar het eindigt, met tegenzin, met bewondering voor een vrouw die weigerde als trofee te worden geparadeerd.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Een koningin zonder opties</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Na haar gevangenneming werd Cleopatra onder militaire bewaking gehouden. Tegen die tijd had ze al twee keer geprobeerd een einde aan haar leven te maken. Cleopatra had geprobeerd zichzelf neer te steken, toen Romeinse soldaten inbraken in het mausoleum waar ze zichzelf had gebarricadeerd, en later probeerde zichzelf te verhongeren. Ze stopte pas nadat Octavianus haar kinderen had bedreigd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Voor Draycott laten die pogingen er weinig twijfel over bestaan dat Cleopatra liever zou sterven dan als gevangene te leven. &#8220;<em>Ze wil geen gevangene zijn; ze wil niet triomfantelijk als verslagen vijand door de straten van Rome worden geleid</em>&#8220;.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In de Grieks-Romeinse wereld droeg zelfmoord niet het stigma dat het later onder het christendom kreeg, voegde ze eraan toe. &#8220;Het was een manier om de lei schoon te vegen en elke schaamte en elke schande van jezelf weg te nemen.&#8221; Na de nederlaag van zijn overgebleven troepen bij Alexandrië en het horen van een vals bericht van Cleopatra&#8217;s dood, was Antony de eerste van de twee geliefden die door zelfmoord stierf.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens de Griekse biograaf <em>Plutarchus</em>, die zijn verslag baseerde op dat van Cleopatra&#8217;s lijfarts, bezocht Cleopatra het graf van Antonius, baadde, at en stuurde Octavianus een verzegelde brief waarin wordt gevraagd om naast Antonius begraven te worden, een signaal dat ze van plan was te sterven. Octavianus besefte wat er gebeurde en stuurde boodschappers naar haar toe, maar ze kwamen te laat. Ze vinden haar dood in haar koninklijke regalia, terwijl haar bedienden <em>Iras</em> en <em>Charmion</em> naast haar stierven.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De moeite met de slang</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Jones heeft verzameld wat oude historici, biografen, geografen en artsen schreven over de dood van Cleopatra. Elke bron vermeldt een slangenbeet, maar verschillende suggereren ook andere mogelijkheden, waaronder </p>



<ul class="wp-block-list">
<li>een giftige zalf, </li>



<li>gif verborgen in een holle haarspeld en </li>



<li>slangengif dat in een wond werd gegoten die de koningin maakte door zichzelf te bijten. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Slechts één van deze schrijvers, de geograaf <em>Strabo</em>, leefde nog toen Cleopatra stierf.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De Romeinse historicus <em>Cassius Dio</em> schreef dat de enige aanwijzing een paar zwakke prikken op haar arm waren. Dat zegt nog niet veel. &#8220;<em>Een cobrabeet kan verschijnen als twee kleine steekwonden, maar niet alle cobrabeten verschijnen op deze manier en niet alle dubbele steekwonden zijn het gevolg van slangenbeten</em>&#8220;, zei Jones.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Jones herleidt de slangenversie van het verhaal tot Octavianus, die in Alexandrië was toen Cleopatra stierf. Plutarchus meldde dat een afbeelding van Cleopatra met een adder die zich aan haar vastklampte, werd gedragen tijdens de triomftocht van Octavianus in Rome. &#8220;<em>Octavianus was echter Cleopatra&#8217;s vijand en om die reden kunnen we zijn verhaal misschien niet kritiekloos accepteren</em>&#8220;, zei Jones.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Draycott suggereerde een andere mogelijke bron van verwarring: slangenvormige sieraden waren destijds in de mode in Alexandrië, dus Romeinen die een beeltenis van de koningin zagen, hebben een slangenarmband misschien aangezien voor een echte slang.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Draycott denkt niet dat één slang alle drie de vrouwen had kunnen doden. Jones is minder zeker. Slangen injecteren niet bij elke beet dezelfde hoeveelheid gif, en sommige &#8220;<em>droge beten</em>&#8221; leveren helemaal geen gif op, zei Jones. &#8220;<em>Aan de andere kant denk ik niet dat het onmogelijk is, omdat het lichaam van een cobra genoeg gif bevat om meerdere mensen te doden</em>&#8220;, voegde ze eraan toe.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Een rustig gif</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De algemene opvatting onder historici, zei Draycott, is dat Cleopatra een soort gif nam dat snel werkte en geen aanvallen of braken veroorzaakte. De afwezigheid van deze symptomen is veelzeggend: aangenomen wordt dat een adder, nu bekend als de Egyptische cobra (<em>Naja haje</em>)<em>,</em> wiens gif een langzame, pijnlijke dood veroorzaakt door ademhalingsfalen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="548" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatraslang.jpg" alt="" class="wp-image-9091" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatraslang.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatraslang-300x206.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/cleopatraslang-768x526.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Een jonge Egyptische cobra (<em>Naja haja</em>) in een typische defensieve houding nabij Sidi Ifni, Marokko.<br>(Afbeelding: Kristian Bell via Getty Images)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Cleopatra zou dus waarschijnlijk andere middelen hebben gehad. Alexandrië was het centrum van wetenschappelijke studie van de <em>Middellandse Zee</em>, en teksten uit die periode, zoals <em>Nicanders</em> &#8220;<em>Theriaca</em>&#8220;, catalogiseren giftige dieren, merkte Jones op. Cleopatra&#8217;s vader, <em>Ptolemaeus XII</em>, raadpleegde de farmacoloog <em>Zopyrus</em> over antidota. Plutarchus beweerde dat Cleopatra persoonlijk toezicht hield op experimenten waarbij de effecten van dodelijke vergiften op veroordeelden werden waargenomen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Toch moet die bewering en andere gifverhalen met voorzichtigheid worden gelezen, zei Draycott, omdat ze voortbouwen op Romeinse stereotypen over vrouwen. In de Romeinse opvatting zullen &#8220;<em>mannelijke mannen met zwaarden strijden</em>&#8220;, terwijl men dacht dat vrouwen, die in deze tijd als &#8220;<em>bedrieglijk en zwak</em>&#8221; werden gezien, in het geheim zouden doden. &#8220;<em>Ze doen het heimelijk in je eten</em>&#8220;, zei Draycott, daarmee het stereotype samenvattend.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Romeinse schrijvers waren even achterdochtig. Beschuldigingen van vergiftiging achtervolgden de <em>Hellenistische</em> dynastieën van oude Egypte en het naburige <em>Seleucidische</em> koninkrijk, evenals Rome&#8217;s eigen keizerlijke familie. Sommige waren waarschijnlijk waar, zei Draycott, maar andere waren mogelijk door voedsel overgedragen ziekten of andere gezondheidsproblemen die mensen niet begrepen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De methode blijft misschien een mysterie, maar voor de meeste historici verandert het motief niet: Cleopatra koos ervoor om op haar eigen voorwaarden te sterven.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> &#8220;<strong>Odes 1.37</strong>&#8220;, door Horatius, gewoonlijk aangeduid als de Cleopatra-ode, is een veelzijdig gedicht dat thema&#8217;s als viering, politiek commentaar en een reflectie op de machtsdynamiek met elkaar verweven. De ode, geschreven in de nasleep van de nederlaag van Cleopatra VII tegen Octavianus en Marcus Vipsanius Agrippa in 31 v.Chr., begint met een feestelijke uitnodiging om te drinken ter ere van de Romeinse overwinning. Naarmate het gedicht zich ontvouwt, verschuift de toon echter naar een somberdere en serieuzere reflectie op Cleopatra&#8217;s karakter en lot. Horatius portretteert haar als een formidabele figuur, die haar aanvankelijk afbeeldt als een koningin wiens ambities Rome bedreigen, en later als een tragische held die de dood verkiest boven oneer. Ondanks haar positie als vijand van Rome bestaat er een genuanceerd respect voor Cleopatra&#8217;s veerkracht, aangezien ze wordt gekarakteriseerd als allesbehalve een onderdanige figuur. Het gedicht erkent ook op subtiele wijze de nederlaag van Marcus Antonius, hoewel hij nooit rechtstreeks wordt genoemd, wat Horatio&#8217;s onwil benadrukt om te genieten van de ondergang van een Romeins staatsburger. De structuur van de ode bevat elementen van een drinklied, gebaseerd op thema&#8217;s als wijn en dronkenschap die dienen als herinnering aan Antonius&#8217; reputatie. Door levendige beelden en symboliek, in het bijzonder de door jagers opgejaagde dynamiek tussen Octavianus en Cleopatra, legt de ode een complex samenspel van triomf en tragedie vast, waardoor &#8220;Odes 1.37&#8221; een rijke studie wordt door de historische en culturele context ervan.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/hoe-stierf-cleopatra/">Hoe stierf Cleopatra?</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/hoe-stierf-cleopatra/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Etruskisch alfabet op inktpot</title>
		<link>https://heesen.online/etruskisch-alfabet-op-inktpot/</link>
					<comments>https://heesen.online/etruskisch-alfabet-op-inktpot/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Mon, 16 Nov 2026 10:51:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Mystiek]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Website en/of auteur]]></category>
		<category><![CDATA[Alex]]></category>
		<category><![CDATA[alfabet]]></category>
		<category><![CDATA[Etrusken]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9066</guid>

					<description><![CDATA[<p>Deze kleine terracotta vaas, die de vorm heeft van een haan of jonge mannelijke kip met menselijke voeten, werd ontdekt in Midden-Italië en werd gemaakt door de oude Etrusken. De pottenbakker schreef het Etruskische alfabet op het lichaam van de kip, waardoor moderne onderzoekers aanwijzingen kregen voor een taal die nooit volledig is ontcijferd.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/etruskisch-alfabet-op-inktpot/">Etruskisch alfabet op inktpot</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Deze kleine terracotta vaas, die de vorm heeft van een haan of jonge mannelijke kip met menselijke voeten, werd ontdekt in Midden-Italië en werd gemaakt door de oude <em>Etrusken</em>. De pottenbakker schreef het Etruskische alfabet op het lichaam van de kip, waardoor moderne onderzoekers aanwijzingen kregen voor een taal die nooit volledig is ontcijferd.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De vaas is iets meer dan 10 centimeter hoog en bevindt zich in de collectie van de <a href="https://www.metmuseum.org/art/collection/search/251482" target="_blank" rel="noopener"><u>Metropolitan Museum of Art</u></a> in <em>New York City</em>. Het donkerzwarte keramiek, bekend als <em>bucchero</em><sup>1</sup>, werd gemaakt via een unieke bakmethode die verhinderde dat de oven voldoende zuurstof binnenkreeg, waardoor de klei koolstof absorbeerde. Bucchero wordt beschouwd als het kenmerkende Etruskische keramiek en werd in deze pre-periode geproduceerd van de zevende tot de vijfde eeuw voor Christus.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het is onduidelijk waar de hanenvaas oorspronkelijk werd gevonden, maar mogelijk is hij ontdekt in een graf op een van de vele begraafplaatsen rond <em>Viterbo</em>, dat oorspronkelijk een Etruskische stad was, ongeveer 80 kilometer ten noordwesten van het hedendaagse <em>Rome</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens The Met was de vaas mogelijk een draagbare inktpot die werd gebruikt door een oude Etrusk die leerde schrijven. De kop van de haan was de stop en was losjes aan het lichaam bevestigd door een koord via een reeks lussen. De inscriptie op het lichaam van de vaas staat bekend als <em>abecedarium</em><sup>2</sup>, ofwel een opeenvolgende lijst met letters uit een alfabet.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Het Etruskische alfabet is algemeen bekend, aangezien het, in het begin van de achtste eeuw voor Christus, werd overgenomen uit een regionale versie van het Griekse alfabet. Er waren 26 letters in het Etruskische alfabet, maar een daarvan in dit abecedarium is onjuist. Een nadere blik op het einde van het alfabet laat zien dat iemand twee keer een S heeft ingeschreven; de tweede zou meer op een X moeten lijken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De terracotta hanenvaas was een van de vele oude Etruskische artefacten die experts hielpen de mysterieuze oude taal gedeeltelijk te decoderen, omdat het de volgorde van de letters in het vroege alfabet behield. Maar hoewel er meer dan 10.000 Etruskische inscripties zijn gevonden, wordt de taal nog steeds slechts gedeeltelijk begrepen omdat die inscripties kort zijn en alle lange Etruskische literatuur verloren is gegaan.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="746" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/alexetrusken-746x1024.jpg" alt="" class="wp-image-9070" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/alexetrusken-746x1024.jpg 746w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/alexetrusken-219x300.jpg 219w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/alexetrusken-768x1054.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/alexetrusken.jpg 800w" sizes="auto, (max-width: 746px) 100vw, 746px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Sinds ik de avonturen van Alex las (naast die van Kuifje) raakte ik geïnteresseerd in het mysterie rondom de Etrusken. Elke nieuwtje met betrekking tot dit volk trok mijn aandacht. Zoals ook dit.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Volgens vele oude bronnen zouden de Etrusken oorspronkelijk uit West-Anatolië komen, maar er zijn nu aanwijzingen dat ze altijd al in Italië waren. Een van de meest veelzeggende bewijsstukken in dit mysterie is het Etruskische alfabet. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Het Etruskische alfabet was een aanpassing van het oude Griekse alfabet. Oude Etruskische en Griekse inscripties zien er vrijwel identiek uit als ze worden vergeleken. Maar er zijn enkele belangrijke verschillen. Veel van de letters in het Etruskische alfabet zijn bijvoorbeeld omgekeerde versies van hun Griekse tegenhangers. Naarmate de tijd verstreek, raakten de twee alfabetten bovendien steeds meer van elkaar verschillend.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Niettemin is het cruciale feit dat het Etruskische alfabet een aangepaste versie is van het Griekse alfabet. De vroegste Griekse inscripties dateren uit de 9e eeuw voor Christus, terwijl de vroegste Etruskische inscripties dateren uit ca. 700 v.Chr. Daarom is het duidelijk dat de Etrusken het van de Grieken hebben gekregen in plaats van andersom. Op basis van dit bewijsmateriaal zijn de meeste geleerden van mening dat de Etrusken in Italië dit alfabet hebben overgenomen via hun contact met de Grieken, dat voornamelijk tot stand kwam via handel</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoe verhoudt dit alfabetische bewijs zich tot de theorie dat de Etrusken oorspronkelijk uit Anatolië kwamen? <br>Een van de bewijsstukken die worden gebruikt om de Anatolische oorsprongslegende te ondersteunen, is een inscriptie gevonden op Lemnos. Die dateert uit de 6e eeuw voor Christus en is geschreven in een schrift dat vrijwel identiek is aan het Etruskische alfabet. De taal is een uniek Etruskisch dialect. <em>Sybille Haynes</em>, een expert op het gebied van de Etrusken, merkte op dat de gemeenschap op Lemnos zich waarschijnlijk enkele generaties voordat de inscriptie werd gemaakt van de Etrusken heeft afgescheiden, waardoor het unieke dialect is ontstaan.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="131" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruskischafabet.jpg" alt="" class="wp-image-9072" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruskischafabet.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruskischafabet-300x49.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruskischafabet-763x125.jpg 763w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Het alfabet op de inktpot</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Hierdoor zou de scheiding van Lemnos van de andere Etrusken in ca. 700 v.Chr., het begin van de diepgaande oosterse invloed op Etrurië kunnen zijn. Aangezien Lemnos vlak naast West-Anatolië ligt, hebben veel geleerden dit gezien als bewijs dat de Etrusken, of een Anatolische groep die later de eliteklasse in Etrurië ging vormen, uit dat gebied kwamen.<br>Het probleem is dat dit argument alleen zou werken als we concluderen dat de Etrusken hun alfabet al gebruikten vóór hun aankomst in Italië. Anders had de gemeenschap op Lemnos moeten worden gesticht door Etrusken die vanuit Italië reisden, waardoor het geen bewijs meer is voor hun Anatolische afkomst.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Is er een manier waarop de Etrusken een vorm van het Griekse alfabet hadden kunnen gebruiken terwijl ze nog in Anatolië waren? Dat is natuurlijk mogelijk. Ze hadden het indirect, via de Frygiërs, van de Grieken kunnen overnemen. De Frygiërs waren in de 8e eeuw voor Christus een machtige natie in West-Anatolië. In diezelfde eeuw namen ze het Griekse alfabet over. Veel van de oosterse invloed in Etrurië van ca. 700 v.Chr. is terug te voeren op Frygië, zoals bepaalde monumentale grafontwerpen. Daarom zou het Etruskische alfabet misschien ook niets meer kunnen zijn dan een aangepaste versie van het Frygische alfabet.</p>



<p class="wp-block-paragraph">En als laatste mogelijkheid hadden de Etrusken het rechtstreeks van de Grieken kunnen krijgen terwijl ze in Anatolië waren, aangezien er in de 8e eeuw voor Christus al veel Griekse nederzettingen in West-Anatolië waren.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="971" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruriekaart.jpg" alt="" class="wp-image-9073" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruriekaart.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruriekaart-247x300.jpg 247w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/etruriekaart-768x932.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Dus wat zegt het Etruskische alfabet over de ontstaan van de Etrusken? Kwamen ze uit Anatolië of waren het inheemse Italianen? Het Etruskische alfabet zou door de Italiaanse inheemse Etrusken aan Griekenland kunnen zijn ontleend, maar een Anatolische oorsprong past waarschijnlijk beter. Volgens deze theorie woonden de Etrusken, of degenen die later hun eliteklasse werden, in een gebied in Anatolië, waar het alfabet al werd gebruikt. De Grieken van West-Anatolië gebruikten het, en de Frygiërs in diezelfde regio gebruikten er ook een versie van. Als de Etrusken uit dat gebied kwamen, zou het voor hen alleen maar normaal zijn geweest om het ook over te nemen. Dit is iets overtuigender dan de autochtone Italianen theorie waarbij het alfabet via handel werd geadopteerd. Maar het blijft nog steeds mogelijk, de Grieken hebben immers zelf het Fenicische alfabet op deze manier overgenomen.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> Het <strong>bucchero</strong> was een Etruskische vinding en een belangrijk exportproduct, gezien de vele vondsten van bucchero buiten Etrurië. Het werd onder andere verhandeld naar Zuid-Frankrijk, Carthago, Magna Graecia, Griekenland en Egypte. De oudste exemplaren stammen uit het kustgebied van Zuid-Etrurië, in het bijzonder uit Cisra (het huidige Cerveteri), en dateren van ca. 675 v.Chr. Ouder aardewerk vertoont wel al enige overeenkomsten met het latere bucchero, maar men spreekt dan eerder van <em>buccheroïde</em> impasto. Later ontstaan ook productiecentra meer in het noorden en het binnenland van Etrurië (Clevsin en Velzna). De productie van bucchero eindigt in de 5e eeuw v.Chr.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> Een <strong>abecedarium</strong> is een neergeschreven rij van letters van het alfabet. Vaak werd het in de vorm van inscripties op verschillende soorten objecten aangebracht in de Oudheid. Voor beginnende leerlingen deed het dienst als model. In ruimere zin kan de term ook verwijzen naar de opeenvolging van de uit het hoofd te leren lettertekens, maar die interpretatie van de term is minder courant.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/etruskisch-alfabet-op-inktpot/">Etruskisch alfabet op inktpot</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/etruskisch-alfabet-op-inktpot/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Mister McLean en de Burgeroorlog</title>
		<link>https://heesen.online/mister-mclean-en-de-burgeroorlog/</link>
					<comments>https://heesen.online/mister-mclean-en-de-burgeroorlog/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 15 Nov 2026 11:42:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Website en/of auteur]]></category>
		<category><![CDATA[Pierre Gustave Toutant-Beauregard]]></category>
		<category><![CDATA[Robert Edward Lee]]></category>
		<category><![CDATA[Ulysses S. Grant]]></category>
		<category><![CDATA[Wilmer McLean]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9058</guid>

					<description><![CDATA[<p>Op de middelbare school heb ik weinig meegekregen van de Amerikaanse Burgeroorlog. Onderstaande anecdote over Wilmer McLean geeft wat aanknopingspunten om er wat meer van op te steken.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/mister-mclean-en-de-burgeroorlog/">Mister McLean en de Burgeroorlog</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Op de middelbare school heb ik weinig meegekregen van de Amerikaanse Burgeroorlog. Onderstaande toevalligheid over Wilmer McLean geeft wat aanknopingspunten om er wat meer van op te steken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Op 21 juli in 1861 was de <em>Zuidelijke</em> generaal <em>Beauregard</em><sup>1</sup> gaan zitten voor het diner in het huis van een inwoner van <em>Manassas</em>. Op dat moment vloog een kanonskogel door het huis en belandde in de open haard van de keuken. Het was natuurlijk een verrassing, maar niet zo overweldigend dat Beauregards gevoel voor humor werd verpest.</p>



<p class="wp-block-paragraph">“<em>Een komisch effect van dit artilleriegevecht was de vernietiging van het diner van mijzelf en de staf door een federale granaat die in de open haard van mijn hoofdkwartier in het McLean House viel</em>” schreef hij in zijn dagboek. <br>Deze kanonskogel was er slechts één van de vele in de eerste grote campagne van de <em>Amerikaanse</em> burgeroorlog: de slag om <em>Bull Run</em> <em>Creek</em><sup>2</sup>.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="984" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/pgtbeauregard.jpg" alt="" class="wp-image-9060" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/pgtbeauregard.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/pgtbeauregard-244x300.jpg 244w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/pgtbeauregard-767x944.jpg 767w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Pierre Gustave Toutant-Beauregard (1818-1893)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Het huis was eigendom van een man genaamd <em>Wilmer McLean</em><sup>3</sup>, die het pand in 1854 had gekocht. Beauregard had het huis van McLean gevorderd voor zijn hoofdkwartier en later als ziekenhuis voor de Zuidelijke troepen. McLean was blij de generaal van dienst te kunnen zijn, aangezien hij zelf een gepensioneerde officier was van de militie van <em>Virginia</em> en mooi had geprofiteerd van het verhuren van het pand. Maar tegen de tijd dat de <em>Tweede Slag om Bull Run</em> op zijn deurmat had plaatsgevonden, terwijl zijn vrouw zwanger was, had McLean er genoeg van. De winst woog niet langer op tegen de gevaren en hij besloot naar het zuiden te verhuizen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1863 vestigde Wilmer McLean zich op het terrein bij een klein en rustig kruispunt meer dan 160 kilometer ten zuiden van de chaos van de slagvelden uit de burgeroorlog. Twee jaar lang woonde zijn familie in de relatieve rust van <em>Zuid-Virginia</em>. Die rust was er tot, op 9 april 1865, de assistent van generaal <em>Robert E. Lee</em><sup>4</sup>, <em>Charles Marshall,</em> McLean benaderde om hem een plek te laten zien die geschikt was voor Lee om een andere generaal te ontmoeten. </p>



<p class="wp-block-paragraph">McLean liet hem eerst een vervallen huis zien, maar toen Marshall het afwees, bood McLean met tegenzin zijn eigen woning aan voor de bijeenkomst. Marshall accepteerde het. Lee arriveerde om ongeveer één uur &#8217;s middags in een fris uniform bij McLean&#8217;s <em>Appomattox Court House</em>-terrein<sup>5</sup>. Kort daarna arriveerde de andere generaal, gekleed in zijn modderige velduniform. Het was <em>Ulysses S. Grant</em><sup>6</sup>. Ongeveer 25 minuten lang spraken de twee in de salon van McLean, totdat Lee uiteindelijk het doel van hun ontmoeting ter sprake bracht: de overgave van de <em>Zuidelijken</em>. Minuten later eindigde de burgeroorlog.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dus de burgeroorlog begon in de keuken van Wilmer McLean en eindigde in zijn salon.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> <strong>Pierre Gustave Toutant-Beauregard</strong> (1818-1893) was een Amerikaanse militaire officier die bekend stond als de Zuidelijke generaal die op 12 april 1861 de Amerikaanse Burgeroorlog begon tijdens de Slag om Fort Sumter. Na een korte benoeming tot hoofdinspecteur van de VS. Militaire Academie in 1861, en nadat Louisiana zich had afgescheiden, nam hij ontslag uit het Amerikaanse leger en werd de eerste brigadegeneraal in het Confederate States leger. Hij voerde het bevel over de verdediging van Charleston, South Carolina, aan het begin van de burgeroorlog bij Fort Sumter op 12 april 1861. Drie maanden later hielp hij bij het winnen van de Eerste Slag om Manassas nabij Bull Run Creek.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>2</sup> <strong>Bull Run Creek</strong> is een rivier en vernoemd naar een incident waarbij een weggelopen stier door het gebied zwierf.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>3</sup> <strong>Wilmer McLean</strong> was een keuterboer die nabij Manassas, naast de Bull Run in de Amerikaanse staat Virginia in 1861 een kleine boerderij bezat. Op 21 juli 1861 werd rond zijn land de Eerste Slag bij Bull Run, de eerste grote veldslag van de Amerikaanse Burgeroorlog uitgevochten. Zijn huis werd door het Zuidelijke leger bezet als hoofdkwartier van generaal P.G.T. Beauregard en beschoten. Na afloop van deze eerste dag was Wilmer de oorlog zo zat, dat hij zijn familie en spullen bijeen pakte en vertrok, richting &#8220;<em>een gat in de grond dat zo klein is dat de oorlog me nooit meer kan vinden!</em>&#8221; Uiteindelijk streek de arme man daartoe neer in Appomattox Court House.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="576" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/robertelee.jpg" alt="" class="wp-image-9061" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/robertelee.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/robertelee-300x216.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/robertelee-767x552.jpg 767w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Robert Edward Lee (1807–1870)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph"><sup>4</sup> <strong>Robert Edward Lee</strong> (1807–1870) was een beroepsmilitair en generaal in het leger van de Zuidelijke Geconfedereerde Staten van Amerika. Hij werd aanvoerder van het Army of Northern Virginia tussen 1862 en 1865 en opperbevelhebber van de Zuidelijke legers. Tijdens dit conflict kreeg hij een reputatie van getalenteerd tacticus. Hij was geliefd door zijn officieren en soldaten en gerespecteerd door zijn Noordelijke tegenstanders. Grant nam het op tegen Lee in de bloedige Slag in de Wildernis en de Slag bij Spotsylvania Court House. Na de belegering van Petersburg en de Noordelijke verovering van Richmond in april 1865 werd het grootste deel van Lees leger vernietigd. Uiteindelijk gaf Lee zich over aan Grant bij Appomattox Court House. <br>Na de oorlog werd Lee president van de Washington College (Later de Washington and Lee University) in Lexington Virginia. In die rol was hij een grote voorstander van de verzoening tussen het Zuiden en het Noorden en aanvaardde hij het dertiende amendement waarin de slavernij werd afgeschaft. Hij bleef echter een tegenstander van rassengelijkheid. Na zijn dood in 1870 werd Lee een boegbeeld en icoon van het Zuiden. Hij wordt beschouwd als een van de grootste generaals uit de Amerikaanse Burgeroorlog.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>5</sup> Het <strong>Appomattox Court House</strong> in Virginia is de plaats waar de Zuidelijke generaal Robert E. Lee zich overgaf aan de Noordelijke commandant Ulysses S. Grant op 9 april 1865 in het huis van Wilmer McLean, waarmee effectief een einde kwam aan de Amerikaanse burgeroorlog. De site werd in 1940 erkend als nationaal monument en in 1954 als <em>National Historical Park</em>. Het park bevindt zich vijf kilometer ten oosten van Appomattox (Virginia), waar het &#8220;nieuwe&#8221; gerechtsgebouw Appomattox Court House zich bevindt.</p>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>6</sup> <strong>Ulysses S. Grant</strong> (1822–1885) was een Amerikaans generaal en opperbevelhebber van de Noordelijke strijdkrachten tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. Al snel vestigde hij een reputatie als vasthoudend leider die het Confederale leger onophoudelijk achtervolgde en zijn vijand nooit losliet. Door deze eigenschappen behaalde hij een aantal grote maar dure overwinningen in verschillende slagen. Een beroemde – en beruchte – overwinning die hij behaalde was de slag bij Shiloh, waar gedurende twee dagen meer Amerikanen (rond de 5000) sneuvelden dan in alle voorgaande Amerikaanse oorlogen samen. De avond tussen de twee dagen van deze slag bracht Grant door samen met zijn vriend en onderbevelhebber William T. Sherman. In zijn memoires liet Sherman een deel van hun gesprek na dat Grant zeer typeert. Sherman merkte op dat de eerste dag heel zwaar was geweest. Grant reageerde daarop met de woorden &#8220;<em>Yep – maar morgen rollen we ze op</em>&#8220;.<br>Hij was de 18e president van de Verenigde Staten van 1869 tot 1877.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="764" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/usgrant-764x1024.jpg" alt="" class="wp-image-9059" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/usgrant-764x1024.jpg 764w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/usgrant-224x300.jpg 224w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/usgrant-768x1029.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/usgrant.jpg 800w" sizes="auto, (max-width: 764px) 100vw, 764px" /><figcaption class="wp-element-caption">Ulysses S. Grant (1822–1885)</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph"></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/mister-mclean-en-de-burgeroorlog/">Mister McLean en de Burgeroorlog</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/mister-mclean-en-de-burgeroorlog/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Waar zijn vrouwen goed voor?!</title>
		<link>https://heesen.online/waar-zijn-vrouwen-goed-voor/</link>
					<comments>https://heesen.online/waar-zijn-vrouwen-goed-voor/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sat, 14 Nov 2026 13:40:19 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Elizabeth Jane Cochrane]]></category>
		<category><![CDATA[journaliste]]></category>
		<category><![CDATA[Nellie Bly]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9042</guid>

					<description><![CDATA[<p>Om de titel van dit bericht te kunnen verantwoorden moeten we eerst Elizabeth Jane Cochrane (1864-1922) leren kennen. Ze was 6 jaar oud toen haar vader stierf, en 16 toen ze met haar moeder gedwongen naar een andere stad moest verhuizen. In de winter van 1885 las ze de krant Pittsburgh Dispatch en voelde ze zich aangetrokken tot een dwaas artikel waarin vrouwen werden aangevallen met de titel “Waar zijn vrouwen goed voor?!”</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/waar-zijn-vrouwen-goed-voor/">Waar zijn vrouwen goed voor?!</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Om de titel van dit bericht te kunnen verantwoorden moeten we eerst <em>Elizabeth Jane Cochrane</em> (1864-1922) leren kennen. Ze was 6 jaar oud toen haar vader stierf, en 16 toen ze met haar moeder gedwongen naar een andere stad moest verhuizen. In de winter van 1885 las ze de krant <em>Pittsburgh Dispatch</em> en voelde ze zich aangetrokken tot een dwaas artikel waarin vrouwen werden aangevallen met de titel “<em>Waar zijn vrouwen goed voor?!”</em></p>



<p class="wp-block-paragraph">Het artikel bevatte harde aanvallen op vrouwen en beweerde dat ze alleen maar goed waren voor koken en schoonmaken. Elizabeth, onder het pseudoniem &#8220;<em>Lonely Orphan Girl</em>&#8220;, schreef een gedurfde en krachtige reactie naar de krant. Haar brief maakte zo&#8217;n indruk op de redacteur dat hij haar verzocht om regelmatig voor hem en de krant te schrijven. Haar eerste artikel voor de Dispatch, getiteld &#8220;<em>The Girl Puzzle</em>&#8220;, betoogde dat niet alle vrouwen zouden trouwen en dat betere banen voor vrouwen nodig waren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Haar tweede artikel, &#8220;<em>Mad Marriages</em>&#8220;, ging over de gevolgen van echtscheiding voor vrouwen. Daarin pleitte ze voor hervorming van de echtscheidingswetten. Het artikel werd gepubliceerd onder het pseudoniem <em>Nellie Bly</em>, in plaats van &#8220;Lonely Orphan Girl&#8221;, omdat het destijds gebruikelijk was dat vrouwelijke journalisten pseudoniemen gebruikten om hun geslacht te verbergen, zodat lezers ze niet in diskrediet zouden brengen. Cochrane koos voor &#8220;Nelly Bly&#8221;, naar het <em>Afro-Amerikaanse</em> titelpersonage in het populaire nummer &#8220;Nelly Bly&#8221; van <em>Stephen Foster</em>. Haar redacteur schreef echter per ongeluk &#8220;Nellie&#8221;, en de fout bleef hangen. De redactie was opnieuw onder de indruk en men bood haar een fulltime baan aan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Vanwege de aanvallen van mannen op de krant moesten ze haar artikelen overbrengen naar een andere sectie van de krant gewijd aan mode en kleding. Ze weigerde hier aan mee te werken. In plaats daarvan nam ze ontslag en vertrok op 20-jarige leeftijd naar <em>Mexico</em>. Ze werkte als correspondent voor een beroemde krant, de <em>New York World</em>. Ze ontmoette de hoofdredacteur en stelde een gek idee voor: om een journalistiek onderzoek uit te voeren in een psychiatrisch ziekenhuis op een afgelegen eiland genaamd <em>Blackwell</em> (is nu hernoemd als <em>Roosevelt Island</em>). </p>



<p class="wp-block-paragraph">Ze begon zoveel mogelijk de rol van een gekke vrouw te oefenen, ging naar een kamp voor de armen en begon zich net zo vreemd te gedragen als de gekken. In minder dan een uur, arriveerde de politie en bracht haar naar een klein ziekenhuis voor een evaluatie van haar geestelijke gezondheid. Men stelde krankzinnigheid vast, vooral nadat ze beweerde haar geheugen volledig kwijt te zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ze werd opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis op <em>Blackwell Island</em>, zoals ze had gepland. Daar was ze getuige van allerlei vormen van marteling. Ze ontdekte dat de meeste patiënten mentaal en psychologisch gezond waren, en degenen die gek waren geworden, waren dat vanwege de duivelse behandeling door het ziekenhuispersoneel. De verplegers ketenden de patiënten bijvoorbeeld vast met ijzeren kettingen en dwongen ze bewegingloos te blijven van zes uur &#8217;s ochtends tot acht uur &#8217;s avonds.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ze dwongen hen midden in de winter in koud water te baden zonder ze af te drogen, en lieten ze slapen zonder dekens. Daarnaast konden ze rekenen op beledigingen en mishandelingen door doktoren en verpleegsters. Ze omschreef het ziekenhuis herhaaldelijk als een hel op aarde.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="518" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/nelliebly1.jpg" alt="" class="wp-image-9046" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/nelliebly1.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/nelliebly1-300x194.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/nelliebly1-768x497.jpg 768w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">Na tien dagen bekende ze dat ze volkomen gezond was en dat het allemaal een poppenkast was geweest. Hoewel men weigerde haar te geloven, lieten ze haar gaan nadat de krant tussenbeide was gekomen om haar te redden. Na haar vrijlating schreef ze een boek met de titel &#8220;<em>10 Days in a Mad-House</em>&#8220;, waarin ze deze ongelooflijke ervaring vertelt.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Vanwege de wereldwijde verspreiding van het boek nam de schrijver <em>Jules Verne</em>, auteur van &#8220;<em>Around the World in Eighty Days</em>&#8220;, contact met haar op om haar durf en moed te prijzen, die ondanks haar jonge leeftijd alle grenzen overschreed. Ze provoceerde hem nog verder door te zeggen: “<em>Nou, ik reis over slechts 72 dagen de wereld rond</em>.” Hoewel de schrijver haar woorden lichtvaardig opvatte en haar privé bespotte, reageerde zijn vrouw destijds: “<em>Eerlijk gezegd kent dit meisje de betekenis van het onmogelijke niet, en op een dag zal ze de helden van je romans er in vergelijking belachelijk uit laten zien</em>.”<br>Elizabeth maakte haar woorden waar!</p>



<p class="wp-block-paragraph">De journaliste <em>Elizabeth Jane</em> verwierf inderdaad wereldwijde bekendheid onder het pseudoniem <em>Nellie Bly</em>. Ondanks haar jonge leeftijd zijn er talloze buitenlandse documentaires en films over haar gemaakt, evenals tientallen boeken, waarin ze wordt afgeschilderd als een symbool van bekwaamheid en het bereiken van het onmogelijke. Zij is de auteur van de zinsnede: “<em>Je moet zelf pijn ervaren om erover te schrijven.</em>”</p>



<p class="wp-block-paragraph">De bekendste en beste film die over haar is gemaakt is “<em>10 Days in a Madhouse</em>”.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/waar-zijn-vrouwen-goed-voor/">Waar zijn vrouwen goed voor?!</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/waar-zijn-vrouwen-goed-voor/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>De neus van de Grote Sfinx</title>
		<link>https://heesen.online/de-neus-van-de-grote-sfinx/</link>
					<comments>https://heesen.online/de-neus-van-de-grote-sfinx/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 13 Nov 2026 15:48:19 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Egypte]]></category>
		<category><![CDATA[Farao]]></category>
		<category><![CDATA[Sfinx]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9033</guid>

					<description><![CDATA[<p>De Sfinx heeft vele rijken en beschavingen overleefd. Het grootste deel van het verval door de eeuwen heen was te wijten aan natuurlijke krachten, zoals wind en regen, waardoor delen van het beeldhouwwerk werden verwijderd. Het waren echter mensen die de neus van het beeld verwijderden.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-neus-van-de-grote-sfinx/">De neus van de Grote Sfinx</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">De <em>Sfinx</em> heeft vele rijken en beschavingen overleefd. Het grootste deel van het verval door de eeuwen heen was te wijten aan natuurlijke krachten, zoals wind en regen, waardoor delen van het beeldhouwwerk werden verwijderd. Het waren echter mensen die de neus van het beeld verwijderden.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Er zijn talloze legendes over waardoor de Sfinx zijn neus verloor. Eén theorie beweert dat <em>Franse</em> soldaten onder <em>Napoleon Bonaparte</em> in 1798 met artillerie de neus eraf schoten. Maar historische schetsen van <em>Frederic Louis Norden</em> uit 1737 laten zien dat de Sfinx decennia voordat Napoleon werd geboren al geen neus meer had.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De 15e-eeuwse Egyptische historicus <em>Taqi al-Din al-Maqrizi </em>schreef dat <em>Muhammad Sa&#8217;im al-Dahr</em>, een islamitische soefileider in de regio, in 1378 de neus verwijderde. Destijds bleven de plaatselijke Egyptische boeren volkstradities beoefenen rond de Grote Sfinx, die zij <em>Abul-Hol</em> noemden, wat “<em>Vader van de Terreur</em>&#8221; betekent. Ze geloofden dat het monument fungeerde als bewaker die de jaarlijkse overstroming van de Nijl reguleerde, dus brachten boeren rituele offers aan de basis ervan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Sa&#8217;im al-Dahr beschouwde deze praktijken als heidense afgoderij en nam de taak op zich om het ritueel uit te roeien door met een beitel de neus van het gezicht van de Sfinx te slaan. Archeologie ondersteunt dit verhaal, aangezien er duidelijke beitelsporen rond de brug en neusgaten zijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">De lokale bevolking was verontwaardigd over deze ontheiliging, dus namen ze Sa&#8217;im al-Dahr gevangen en lynchten hem vanwege zijn vandalisme. Al-Maqrizi merkte ook op dat na de beschadiging zandverstuivingen de gecultiveerde landbouwgrond van Gizeh begonnen te overwoekeren. De lokale boeren schreven deze milieuramp rechtstreeks toe aan de daad van heiligschennis tegen de Sfinx.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="477" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/sfinxnorden.jpg" alt="" class="wp-image-9035" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/sfinxnorden.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/sfinxnorden-300x179.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/sfinxnorden-766x457.jpg 766w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">De Sfinx volgens <em>Frederic Louis Norden </em></figcaption></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Symboliek van de Grote Sfinx</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De exacte reden waarom farao <em>Khafre</em> de Sfinx bouwde, zal misschien nooit bekend worden. Het stond waarschijnlijk symbool voor een koninklijke beschermer, aangezien voorwerpen in Sfinx-stijl vaak werden gevonden bij tempelingangen en koninklijke begraafplaatsen. Een andere reden kan verband houden met de zomerequinox. De Grote Sfinx staat op één lijn met de <em>Grote Piramide</em> van <em>Khufu</em> en de piramide van Khafre met de positie van de zon op het hoogste punt aan de hemel tijdens de zomerequinox. Dit suggereert een verband met de <em>Egyptische</em> opperste zonnegod <em>Ra</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Waarschijnlijk uitgehouwen in de gelijkenis van Khafre, werd de Grote Sfinx gebouwd om de immense macht en kracht van de farao uit te beelden. De Sfinx raakte echter in de loop der eeuwen in verwaarlozing tussen de bouw en de tijd van <em>Thoetmosis IV</em> en zijn droom. De farao vermeldt dat de god <em>Horemakhet</em> in een droom aan hem verscheen en klaagde dat het verschuivende woestijnzand zijn lichaam, dat van de Grote Sfinx, verstikte. Horemakhet zei dat als Thoetmosis het zand zou opruimen en het monument zou herstellen, de god hem de kroon van <em>Boven- en Beneden-Egypte</em> zou schenken.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Dit suggereert dat de Sfinx vóór die tijd werd verwaarloosd en dat hij door het <em>Nieuwe Rijk</em> werd geassocieerd met de zonnegod <em>Horemakhet</em>. Er zijn ook aanwijzingen dat de Sfinx werd aanbeden tijdens het Nieuwe Rijk. Farao <em>Amenhotep II</em> (vader van Thoetmosis IV) bouwde een speciale tempel van lemen baksteen voor Horemakhet, ten noordoosten van de Sfinx-omheining. Farao&#8217;s waaronder Seti I, Ramses II, en Toetanchamon voegden heiligdommen, stèles en reliëfsnijwerk rond de Sfinx toe, waarbij atletische overwinningen, koninklijke jachtpartijen en militaire campagnes aan de god werden opgedragen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Terwijl <em>Levantijnse</em> soldaten, kooplieden en arbeiders zich in de buurt van <em>Memphis</em> vestigden, associeerden ze Horemakhet met <em>Hauron</em>, een <em>Kanaänitische</em> god van de woestijn en bescherming. Dit leidde tot een gemengde godheid Hauron-Horemakhet, die werd aangeroepen op privévotieftabletten die waren achtergelaten door gewone burgers die baden voor persoonlijke gezondheid, bescherming en landbouwvruchtbaarheid.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Terwijl de Grote Sfinx, met het lichaam van een leeuw en het hoofd van een man, de beroemdste van Egypte is, zijn er ook andere belangrijke Egyptische sfinxen bewaard gebleven. De <em>Criosphinx</em> is een sfinx met ramskop die wordt geassocieerd met de god <em>Amun-Ra</em> en die vruchtbaarheid, schepping en verborgen kracht vertegenwoordigt. Ze stonden langs de laan tussen de <em>Karnak</em>&#8211; en <em>Luxor</em>-tempels. De <em>Hieracosphinx</em> had het hoofd van een valk en werd geassocieerd met <em>Horus</em>, meestal een god met een valkenkop, die de overwinning en goddelijke waakzaamheid vertegenwoordigde.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Gebouwd uit rotsen, bouwden arbeiders de Grote Sfinx om lang mee te gaan. Hoewel veel monumenten zijn afgebrokkeld, blijft de Sfinx na duizenden jaren intact. Het hete, droge klimaat helpt de structuur te behouden. De Sfinx overleefde in het verleden aardbevingen, stormen en plotselinge overstromingen. Tegenwoordig zijn er nieuwe uitdagingen zoals vervuiling, klimaatverandering en problemen met ondergronds rioolwater.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Vervuiling heeft het kalksteenverval op de Grote Sfinx versneld door zure regen, roet en deeltjes in de lucht. Deze verontreinigende stoffen verzwakken het steenoppervlak en verergeren de bestaande erosie. Experts op het gebied van natuurbehoud maken zich ook zorgen over trillingen, veranderingen in de vochtigheid en nabijgelegen stedelijke ontwikkeling die het behoud op de lange termijn beïnvloeden.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/de-neus-van-de-grote-sfinx/">De neus van de Grote Sfinx</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/de-neus-van-de-grote-sfinx/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Een spoedcursus Congreslid</title>
		<link>https://heesen.online/een-spoedcursus-congreslid/</link>
					<comments>https://heesen.online/een-spoedcursus-congreslid/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 13 Nov 2026 14:35:25 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[blue wave]]></category>
		<category><![CDATA[congresleden]]></category>
		<category><![CDATA[midterms]]></category>
		<category><![CDATA[Verenigde Staten]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9029</guid>

					<description><![CDATA[<p>Congresleden die halverwege de verkiezingen worden gekozen, krijgen een oriëntatie van twee weken, waarbij alles wordt bestreken, van het navigeren door de labyrintische gangen van het Capitool tot het optimaal benutten van hun nieuwe stad Washington.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/een-spoedcursus-congreslid/">Een spoedcursus Congreslid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Congresleden die halverwege de verkiezingen worden gekozen, krijgen een oriëntatie van twee weken, waarbij alles wordt bestreken, van het navigeren door de labyrintische gangen van het Capitool tot het optimaal benutten van hun nieuwe stad Washington.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Een nieuw cohort congresleden komt deze week naar het Capitool. Sinds kort navigeren meer dan 100 nieuwe gezichten door het doolhof van gebouwen waaruit het Amerikaanse Congres bestaat, waarbij ze selfies maken in het monumentale gebouw en met hun nieuwe collega&#8217;s.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Zij zijn de nieuwe bewoners van de kantoren die gereserveerd zijn voor federale congresleden, die op 3 november hun baan via de stembus hebben verworven. Tot en met 18 november volgen ze lessen zodat ze kunnen afstuderen als lid van het Congres.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Middelbare school</h2>



<p class="wp-block-paragraph">“<em>Het lijkt echt op de middelbare school, maar het is een leuke middelbare school</em>&#8220;, vertelde de nieuwgekozen vertegenwoordiger  <em>Dan Koh</em> (<em>Democraat</em> uit <em>Massachusetts</em>). De back-to-school-analogie is vaak herhaald sinds de wetgevers zondag in de hoofdstad van het land aankwamen. Deze en volgende week hebben ze een vol oriëntatieschema met briefings, seminars, kantoorselectie, teambuilding en hoe ze door de labyrintische zalen in het politieke hart van de <em>VS</em> kunnen navigeren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Veel van de nieuwkomers maken deel uit van de <em>Blue Wave</em> die het land overspoelde, zelfs in <em>Republikeinse</em> bolwerken werd lang gedacht dat ze met geen mogelijkheid <em>Democratisch</em> konden worden. Een van hen is <em>LaKesha Womack</em>, nieuw gekozen vertegenwoordiger voor het 14e district van <em>North Carolina</em>. Sinds haar overwinning heeft ze geen tijd gehad om haar verhuizing te plannen en ze weet nog steeds niet of haar 21-jarige zoon zich bij haar in Washington zal voegen. “<em>Ik moet nog veel beslissingen nemen. Ik ga tijdens de vakantie waarschijnlijk met mijn familie om de tafel zitten om over logistiek te praten en te zien wat het beste voor ons werkt</em>&#8221; zegt ze. Womack is een van de 28 Democraten die Republikeinse kandidaten versloegen in de districten die <em>Donald Trump</em> in 2024 met dubbele cijfers had gewonnen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Er is geen partijgebaseerde scheiding tijdens de oriëntatie, hoewel de Democraten deze keer overvloedig aanwezig zijn. Het 120e congres zal op 3 januari worden beëdigd met een blauwe meerderheid nadat ze een overweldigende overwinning op de <em>Republikeinse Partij </em>hebben behaald, waarbij laatstgenoemde tot nu toe beide kamers had gecontroleerd. In het <em>Huis van Afgevaardigden </em>ligt de Democratische Partij op koers om ruim 250 van de 435 zetels te winnen, een meerderheid die al tientallen jaren niet meer is gezien. </p>



<h2 class="wp-block-heading">“Bijna iedereen is laat”</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Bobby Pulido, de Grammy-winnende voormalige zanger die in het Huis arriveert als vertegenwoordiger voor het 15e district van Texas, begon zijn politieke taken woensdag, door deel te nemen aan een persconferentie met andere Democratische leden voor het Capitool over hervorming van de immigratievraag. Pulido verborg niet wat hem het meest stoorde aan zijn kennismaking met Washington. “<em>Wat mij verbaast is dat bijna iedereen te laat is op vergaderingen. Ik ben altijd heel punctueel geweest. Ik zou graag willen dat iedereen stipter is, want zoals ik zie, worden de dingen hier zo gedaan</em>, zei hij.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Zijn collega <em>JoAnna Mendoza</em>, gekozen uit <em>Arizona</em> en die ook het media-evenement bijwoonde, vertelde dat de oriëntatie “<em>chaotic</em>” aanvoelde en ze was verrast “<em>dat er zoveel mensen zijn, zoveel gekozen leden.</em>” Het aantal nieuwe wetgevers dat dit jaar de oriëntatie bijwoont, is het grootste sinds 1933.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="537" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/congresleden.jpg" alt="" class="wp-image-9031" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/congresleden.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/congresleden-300x201.jpg 300w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/congresleden-767x515.jpg 767w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Een deel van de Blue Wave</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph">De nieuwe eerstejaarsstudenten in het Capitool arriveren met heel verschillende achtergronden. “<em>Onze groep zal bestaan uit veteranen, artsen, advocaten, boeren, brandweerlieden, muzikanten en wetshandhavers; we hebben ook een crisisonderhandelaar. Ik geloof dat hun gevarieerde achtergronden en ervaringen onze groep en ons land verder zullen versterken</em>&#8221; zei <em>Pete Aguilar</em>, leider van de <em>Democratische Caucus van het Huis van Afgevaardigden</em>. “<em>Ik kijk ernaar uit om te zien hoe elk van hen zijn perspectief inbrengt bij het vormgeven van onze wetgevingsprioriteiten en ervoor zorgt dat onze agenda de wil van het Amerikaanse volk weerspiegelt</em>.” voegde hij eraan toe.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Ze hebben het echter nog niet over beleid. “<em>Voorlopig zorgen we er eenvoudigweg voor dat we onze rol kennen, hoe we onze kantoren moeten opzetten en hoe we voorbereid kunnen zijn. Het is veel informatie om tegelijk te absorberen. Het is bijna alsof je van eenmanszaak verandert in het runnen van een klein bedrijf met meerdere werknemers</em>&#8220;, legt <em>Womack</em> uit, die tot nu toe als consultant voor haar eigen bedrijf werkte. “<em>Iedereen is erg opgewonden om hier te zijn. Degenen die al in functie zijn, hebben ons met open armen ontvangen. Ze zijn erg behulpzaam geweest en we kijken ernaar uit om de komende twee jaar samen te werken.</em>”</p>



<p class="wp-block-paragraph">Een van de dingen die de nieuwe wetgevers de komende dagen zullen leren, is het beschikbare budget om personeel in dienst te nemen, (maximaal 18 mensen). Ze krijgen ook een kantoor toegewezen van degenen die zijn ontruimd door aftredende wetgevers of degenen die hun <em>race</em> hebben verloren.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Terugkerende leden hebben voorrang bij de keuze uit vacante kantoren. Om het restant toe te wijzen wordt een loterij gehouden waarbij elke vertegenwoordiger een nummer uit een houten kist trekt. De ceremonie heeft meestal een feestelijke uitstraling en vertegenwoordigers juichen of betreuren de volgorde waarin ze kantoren kiezen. Het huidige tekensysteem is een gemoderniseerde versie van een traditie die begon in 1908. In de Senaat is er geen loterij; kantoren worden toegewezen op basis van anciënniteit.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hoewel de &#8220;<em>polls</em>&#8221; vóór de verkiezingen een Democratische overwinning hadden voorspeld, overtrof de uitkomst de eigen verwachtingen van de partij. Sommige nieuwkomers in Washington pakten haastig hun spullen omdat de overwinning hen overrompelde. “<em>Ik denk dat er veel mensen zijn die dit niet van ons hadden verwacht</em>&#8220;, zei de verkozen vertegenwoordiger <em>Sam Forstag</em> (<em>Democraat uit Montana</em>). “<em>Niemand wist wie we waren afgelopen decembe</em>r&#8221;, merkte hij op.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Forstag is het eerste Democratische congreslid uit Montana in dertig jaar, als opvolger van de Republikeinse vertegenwoordiger <em>Ryan Zinke</em>, die met pensioen gaat. Hij won met meer dan drie punten verschil in een district waar Trump twee jaar geleden een marge met dubbele cijfers had.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Gedurende deze twee weken krijgen de verkozen leden een intensieve cursus over wat ze de komende twee jaar kunnen verwachten. Bij aankomst kregen ze al te maken met nieuwe uitdagingen, zoals de omgang met journalisten. Velen van hen zouden enkele dagen eerder onopgemerkt zijn gebleven.</p>



<h2 class="wp-block-heading">“Ik heb het salaris van een congreslid gegoogled”</h2>



<p class="wp-block-paragraph">“<em>Ik ben de burgemeester van een klein stadje in een vrij groot district. Niemand wist wie ik was</em>” gaf <em>Zack Mullock</em>, gekozen uit <em>New Jersey</em> en tot nu toe burgemeester van <em>Cape May</em>, zondag toe. “<em>Ik weet minder dan welke andere gekozen functionaris in dat gebouw dan ook</em>,” vertelde hij <em>CNN</em> buiten het <em>Capitool</em>. “<em>Ik moest nog maar twee dagen geleden het salaris van een congreslid googlen</em>” grapte hij tegen verslaggevers.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Naast het werk zijn de wetgevers al begonnen banden te smeden met hun nieuwe collega&#8217;s. “<em>Ik was gisteren in oriëntatie aan het rondhangen met Donavan McKinney (Michigan), en ik ben gewoon erg opgewonden om alle geweldige mensen te ontmoeten</em>.&#8221; vertelde <em>Micah Lasher</em> (<em>New York</em>).</p>



<p class="wp-block-paragraph">“<em>Ze hebben de hele week een volle agenda voor ons, die ons echt helpt erachter te komen hoe we aan de slag kunnen. Hoe bouwen we ons team, hoe zet je een koers uit. We hebben nog veel te leren.&#8221;</em> zei Lander.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/een-spoedcursus-congreslid/">Een spoedcursus Congreslid</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/een-spoedcursus-congreslid/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Mir Sultan Khan</title>
		<link>https://heesen.online/mir-sultan-khan/</link>
					<comments>https://heesen.online/mir-sultan-khan/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 13 Nov 2026 11:19:37 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Schaken]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Mir Sultan Khan]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9011</guid>

					<description><![CDATA[<p>De levensloop van schaakfenomeen Mir Sultan Khan (1905-1966)  heeft tal van overeenkomsten met die van wiskundefenomeen Ramanujan, waar ik al eerder een bericht over schreef. Beide kwamen uit het "niets" van India naar Engeland; fonkelden daar een paar jaar en verdwenen weer in het "niets". Kijk zelf maar.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/mir-sultan-khan/">Mir Sultan Khan</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">De levensloop van schaakfenomeen <em>Mir Sultan Khan</em> (1905-1966) heeft tal van overeenkomsten met die van wiskundefenomeen <em><a href="https://heesen.online/ramanujans-wiskunde/">Ramanujan</a></em>, waar ik al eerder een bericht over schreef. Beide kwamen uit het &#8220;niets&#8221; van <em>India</em> naar <em>Engeland</em>; fonkelden daar een paar jaar en verdwenen weer in het &#8220;niets&#8221;. Kijk zelf maar.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In de jaren dertig was de <em>Europese</em> schaakelite volkomen verbijsterd door <em>Mir Sultan Khan</em>. Hij kon de schaaknotatie niet lezen, overleefde &#8216;ellendige&#8217; openingen en kende nauwelijks de westerse spelregels. Toch kende hij binnen enkele maanden na aankomst in Londen in 1929 al sucessen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hij werd drie keer kampioen van <em>Groot-Brittannië</em>, 1929, 1932 en 1933. Hij speelde voor dat land ook twee keer in de <em>Schaakolympiade</em>, in 1931 behaalde hij een score van 11,5 uit 17 op het eerste bord. De gevestigde professionals, die de schaaktheorie als een veeleisende wetenschap behandelden, reageerden op hem met een mix van ontzag en diepe neerbuigendheid. <br>Sultan Khan was een bediende in het huishouden van <em>Malik Mohammed Umar Hayat Khan</em>, een rijke <em>Indiase</em> politicus. Hij leerde de regels van het Indische schaken toen hij ongeveer tien jaar oud was. Die regels weken iets af van de huidige schaakregels, zo mocht de pion geen dubbelzet in de opening doen en er was geen rokade. Sultan Khan had evenmin kennis gemaakt met de moderne westerse openingstheorie. In 1928 organiseerde Umar Khan het <em>All-India Championship</em>, welke werd gewonnen door zijn protegé Sultan Khan.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Door de <em>Europese</em> meesters van de jaren dertig werd juist de openingsfase van de schaakpartij onderworpen aan rigoureuze studie. Sultan Khan kwam, na zijn eerste vijftien zetten met ongeorganiseerd en passief spel, in schijnbaar verloren posities terecht. <br>De topspelers van de wereld konden niet begrijpen hoe hij daarna herhaaldelijk de weg terug naar gelijke of gewonnen posities wist te vinden. Voormalig wereldkampioen <em>José Raúl Capablanca</em>, die op beroemde wijze verloor van Sultan Khan op het <em>Hastings-toernooi</em> van 1930–31, noemde zijn openingsspel, naar verluidt, &#8220;<em>miserabel</em>&#8220;. </p>



<p class="wp-block-paragraph">Veel professionals behandelden hem aanvankelijk als een naïeve curiositeit. Hun houding werd gevormd door de toenmalige raciale- en klassendynamiek van het Britse rijk en de <em>Westerse</em> wereld. Ze verwachtten dat ze deze ongeschoolde buitenstaander in &#8220;no time&#8221; konden verpletteren, en waren verbijsterd toen zijn buitengewone intuïtie en vasthoudendheid in het eindspel de rollen deed omdraaien. Ondanks de betuttelende houding van sommigen, verdiende hij het diepe respect van degenen die voorbij zijn gebrek aan formele opleiding keken. </p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-full"><img loading="lazy" decoding="async" width="800" height="543" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/tartakowerkhan.jpg" alt="" class="wp-image-9023" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/tartakowerkhan.jpg 800w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/tartakowerkhan-768x521.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/tartakowerkhan-300x204.jpg 300w" sizes="auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px" /><figcaption class="wp-element-caption">Savielly Tartakower en Sultan Khan, match, Semmering, 1931</figcaption></figure>
</div>


<p class="wp-block-paragraph"><em>Savielly Tartakower</em> werd een uitgesproken bewonderaar, noemde hem een genie en verwonderde zich over zijn ongeëvenaarde natuurlijke talent. <em>Reuben Fine</em> beschreef zijn succes in het topspel later als een wonder. Toekomstig wereldkampioen <em>Max Euwe</em> merkte op dat schaken voor Sultan Khan slechts een tijdverdrijf was en geen kwestie van leven of dood. Deze afstandelijke houding maakte zijn kalme ontmanteling van &#8217;s werelds beste theoretici des te opmerkelijker.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1933, na slechts vier jaar op het internationale toneel, keerde hij met zijn werkgever terug naar <em>India</em> en verliet het wedstrijdschaken volledig.</p>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph">De fameuze winstpartij tegen Capablanca:</p>




<p class="rpbchessboard-spacerBefore"></p>

<div class="rpbchessboard-chessgame wp-block-rpb-chessboard-pgn">
    <noscript>
        <div class="rpbchessboard-javascriptWarning">
            Je dient JavaScript te activeren om de weergave van een schaakpartij te optimaliseren.        </div>
    </noscript>
    <div id="rpbchessboard-6aff6eb876c50-1"></div>
    <script type="text/javascript">
        (function() {
            function renderThisPGN() {
                RPBChessboard.renderPGN("rpbchessboard-6aff6eb876c50-1", {"url":"https:\/\/heesen.online\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/game_1135510.pgn","gameIndex":0,"pieceSymbols":"localized","navigationBoard":"frame","withPlayButton":true,"withFlipButton":true,"withDownloadButton":true,"nboSquareSize":32,"nboCoordinateVisible":true,"nboTurnVisible":true,"nboColorset":"original","nboPieceset":"cburnett","nboAnimated":true,"nboMoveArrowVisible":true,"nboMoveArrowColor":"b","nboSound":true,"idoSquareSize":32,"idoCoordinateVisible":true,"idoTurnVisible":true,"idoColorset":"original","idoPieceset":"cburnett"});
            }
            if (document.readyState === 'loading') {
                document.addEventListener('DOMContentLoaded', renderThisPGN);
            }
            else {
                renderThisPGN();
            }
        })();
    </script>
</div>

<p class="rpbchessboard-spacerAfter"></p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/mir-sultan-khan/">Mir Sultan Khan</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/mir-sultan-khan/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Censuur en intolerantie</title>
		<link>https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/</link>
					<comments>https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 08 Nov 2026 12:10:56 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Actueel]]></category>
		<category><![CDATA[Boekenwurm]]></category>
		<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[censuur]]></category>
		<category><![CDATA[intolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=9002</guid>

					<description><![CDATA[<p>Censuur en intolerantie versterken elkaar in een gevaarlijke wisselwerking. Wanneer een samenleving het schuren van afwijkende meningen niet langer verdraagt, verandert intolerantie al snel in het actief censureren van de ander.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/">Censuur en intolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Censuur en intolerantie versterken elkaar in een gevaarlijke wisselwerking. Wanneer een samenleving het schuren van afwijkende meningen niet langer verdraagt, verandert intolerantie al snel in het actief censureren van de ander.</p>



<h2 class="wp-block-heading">De stille censuur: hoe intolerantie het vrije woord uitholt</h2>



<p class="wp-block-paragraph">We denken bij het woord <em>censuur</em> vaak aan extreme situaties: een overheidsinstantie die zwarte strepen zet door krantenartikelen, of boeken die fysiek op een brandstapel belanden. Maar in de hedendaagse samenleving neemt censuur vaak een veel subtielere, maar net zo gevaarlijke vorm aan. Ze begint niet met een wettelijk verbod, maar met een gebrek aan tolerantie.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Het comfort van de eigen bubbel</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Intolerantie ontstaat zelden uit het niets. Het komt voort uit de menselijke behoefte aan gelijkstemming en de neiging om ons te omringen met mensen die precies zo denken als wij. In een digitaal tijdperk versterken algoritmes dit effect: we krijgen voorgeschoteld wat onze overtuigingen bevestigt en wat ons boos maakt over &#8216;<em>de ander</em>&#8216;. Het probleem ontstaat wanneer confrontatie met een afwijkende mening niet langer leidt tot debat, maar tot afwijzing. Zodra een idee als &#8216;<em>onaanvaardbaar</em>&#8216; of &#8216;<em>gevaarlijk</em>&#8216; wordt bestempeld, puur omdat het niet aansluit bij de norm, verschuift de grens van wat gezegd mag worden.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Van intolerantie naar zelfcensuur</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Wanneer intolerantie de overhand krijgt, volgt censuur vaak in twee fasen:</p>



<ol start="1" class="wp-block-list">
<li><strong>Sociale censuur:</strong> Meningen die buiten de boot vallen worden niet alleen weerlegd, maar overstemd. Er volgt sociale uitsluiting, publieke veroordeling of de roep om iemands platform af te nemen (<em>cancel culture</em>).</li>



<li><strong>Zelfcensuur:</strong> Dit is de meest verraderlijke vorm. Uit angst voor reputatieschade, ruzie of sociale isolatie besluiten mensen hun gedachten niet langer uit te spreken of op te schrijven. Het maatschappelijk debat verschraalt niet omdat de ideeën er niet zijn, maar omdat niemand ze meer durft te delen.</li>
</ol>



<p class="wp-block-paragraph">Wanneer kritische stemmen verstommen uit angst, is de vrije meningsuiting in de praktijk al verloren, zelfs als ze op papier nog bestaat.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Waarom we het &#8216;oncomfortabele woord&#8217; moeten beschermen</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Vrijheid van meningsuiting is niet ontworpen om meningen te beschermen die iedereen prettig vindt. Die hebben immers geen bescherming nodig. De lakmoesproef voor een vrije democratie is juist hoe we omgaan met ideeën die we verafschuwen, vreemd vinden of waar we het hartstochtelijk mee oneens zijn. <br>Tolerantie betekent niet dat je alles moet accepteren of dat elke mening evenveel waarde heeft. Het betekent wel dat je het recht van de ander erkent om die mening te hebben en te uiten, zolang deze niet aanzet tot geweld of haat. Het antwoord op een slecht of kwetsend idee is niet het monddood maken van de spreker, maar het bieden van een beter argument.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Hoe ging dat vroeger?</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Het oude <em>Griekenland</em> was een verzameling strijdende stadstaten, elk met zijn eigen cultuur en politiek. Deze varieerden van de rigide <em>Spartanen</em> tot de veel liberalere <em>Atheners</em>, en al het andere daartussenin. Elk staatsbestel legde beperkingen op aan wat zijn burgers zouden zeggen, gebaseerd op hun individuele culturen. Geen enkele Spartaan zou bijvoorbeeld het militante regime waaronder zij leefden in twijfel durven trekken. Het was veel opener in Athene; een van de eerste censuurprocessen in de geschiedenis vond echter toch plaats in Athene. De filosoof <em>Socrates</em> werd niet berecht vanwege zijn daden, maar vanwege zijn woorden. Hij werd beschuldigd dat hij de jeugd corrumpeerde en werd gedwongen uit de gifbeker te drinken, nadat hij schuldig was bevonden. Zijn misdaad was er niet een van actie, maar van denken, en zijn woorden dreigden de stabiliteit van de samenleving te ondermijnen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">In China</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Aan de andere kant van het <em>Euraziatische</em> continent, in 213 v.Chr. gaf <em>Qin Shi Huang</em>, de eerste keizer van een verenigd <em>China</em>, opdracht tot het verbranden van grote aantallen rollen en boeken. De enige uitzonderingen waren werken over landbouw, astronomie, geneeskunde, waarzeggerij en bepaalde goedgekeurde geschiedenissen. Dit werd gedaan als een manier om de klok als het ware opnieuw in te stellen en ervoor te zorgen dat de geschiedenis zou beginnen met de <em>Qin-dynastie</em>. Het bezitten van een dichtbundel of iets van de filosofie van <em>Confucius</em> werd zwaar gestraft.</p>



<h3 class="wp-block-heading">In Rome een senator als censor</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In het oude <em>Rome</em> creëerde de <em>Republiek</em> een senator positie die bekend staat als de censor. Afgeleid van het woord dat “<em>om te oordelen</em>&#8221; betekent, had de censor een aantal taken, waaronder het houden van de volkstelling of het afleggen van verantwoording over Romeinse burgers en hun eigendommen. Hun meest prestigieuze rol was echter het behoud van de publieke moraal. Aangezien zij de plicht hadden om te bepalen wie in aanmerking kwam voor de Senator klasse, konden zij deze status indien nodig ook intrekken. Hoewel ze technisch gezien macht hadden over alle burgers, concentreerden ze zich vooral op de patriciërsklassen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Religieuze censuur</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Na de val van het <em>West-Romeinse</em> rijk onderging <em>Europa</em> diepgaande politieke en culturele transformaties. Omdat de Romeinse regering haar taken niet langer kon vervullen, werd de achterstand overgenomen door de snelgroeiende katholieke kerk. Zelfs nadat de stabiliteit was hersteld, kleurde de christelijke doctrine de aard van censuur en literaire onderdrukking. Het bekendste voorbeeld was het verbieden van vertalingen van de <em>Bijbel</em>. Dit werd meestal gedaan om foutieve vertalingen te voorkomen, wat tot verkeerde interpretaties en mogelijke ketterij zou kunnen leiden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Literaire en filosofische censuur</h3>



<p class="wp-block-paragraph">De Kerk probeerde ook andere werken te verbieden en te onderdrukken. Ze werden gecodificeerd in een lijst die bekend staat als de <em>Index Librorum Prohibitorum</em>. Boeken en geschriften die op de lijst stonden, werden als ketters en bedreigend voor het geloof beschouwd en waren verboden. De straf voor het bezit van een verboden boek zou excommunicatie uit de katholieke kerk kunnen omvatten. De Index omvatte een breed scala aan teksten, zoals politieke en sociale theorie en filosofie, religieuze verhandelingen en zelfs seculiere liefdesverhalen. Beroemde denkers wier boeken hun weg naar de lijst vonden, waren onder andere <em>Thomas Hobbes, David Hume, John Milton, Daniel Defoe, Voltaire, </em>en<em> Jean-Paul Sartre</em>. De lijst werd op papier, zo niet in de praktijk, gehandhaafd tot 1966, toen deze uit de officiële kerkelijke canon werd verwijderd.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="725" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-725x1024.jpg" alt="" class="wp-image-9008" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-725x1024.jpg 725w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-212x300.jpg 212w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje-767x1084.jpg 767w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/censuurloesje.jpg 800w" sizes="auto, (max-width: 725px) 100vw, 725px" /></figure>
</div>


<h3 class="wp-block-heading">Islamitische censuur</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In de islamitische wereld bestaat er een overvloed aan wetten en decreten die bedoeld zijn om godslastering te bestrijden.  Godslastering, zoals ketterse leringen, beledigingen van <em>Allah</em> of de <em>Profeet Mohammed</em>, of ontheiliging van de <em>Koran</em> of andere heilige werken, werd zwaar bestraft, en wordt in sommige gevallen nog steeds zwaar bestraft. Dit is in de 20e eeuw veel extremer geworden in omvang en reikwijdte met de opkomst van talrijke fundamentalistische islamitische regimes. Misschien wel de beroemdste daad van censuur in de islamitische wereld is een fatwa, of juridische uitspraak van de <em>Ayatollah Khomeini van Iran</em> tegen auteur <em>Salman Rushdie</em> voor zijn boek <em>The Satanic Verses</em>, dat heeft geleid tot verschillende pogingen om Rushdie te vermoorden.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Censuur in &#8216;<em>the land of the free</em>&#8216;</h3>



<p class="wp-block-paragraph">Censuur is in vrijwel elk land ter wereld tot op zekere hoogte gebruikelijk, inclusief de <em>Verenigde Staten</em>. Het eerste amendement van de <em>Grondwet</em> verankert de rechten op vrijheid van meningsuiting, religie en de pers. Over het algemeen wordt dit principe gehandhaafd, althans op nationaal niveau. Toch zijn er gevallen geweest waarin <em>Amerikanen</em> zich niet volledig konden uiten.</p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1873 keurden de Verenigde Staten een van de eerste ingrijpende obsceniteitswetten goed, de <em>Comstock Law,</em> die de verspreiding via de <em>US Postal Service</em> van pornografie, anticonceptie, seksspeeltjes of enige informatie daarover illegaal maakte. <br>Tijdens de <em>Koude Oorlog</em> was de angst voor het communisme wijdverbreid, en alles wat zelfs maar suggereerde om voor het communisme te pleiten, werd onderdrukt als een bedreiging voor de nationale veiligheid. Honderden werden gearresteerd vanwege hun geschriften of overtuigingen, die tot ver in de tijd van de <em>Vietnamoorlog</em> voortduurden. <br>Tegenwoordig concentreert een van de belangrijkste debatten rond censuur zich op boeken op openbare scholen. Veel boeken, vooral die met LGBT-vakken, zijn uit schoolbibliotheken verwijderd. Tegenstanders van deze maatregelen stellen dat dit discriminatie en onderdrukking op basis van seksuele geaardheid is, terwijl voorstanders stellen dat veel van deze materialen seksueel expliciet zijn en ongepast voor jonge kinderen.</p>



<h3 class="wp-block-heading">Censuur in de onze tijd</h3>



<p class="wp-block-paragraph">In de 20e en 21e eeuw is censuur een verhit onderwerp van discussie geworden. De meeste landen kennen een zekere mate van censuur, zelfs in landen die de vrijheid van meningsuiting waarderen. Obsceniteitswetten verhinderen het bekijken of verspreiden van bepaald materiaal in specifieke omgevingen.<br>Een ander veel voorkomend type censuur beperkt de toegang van het publiek tot overheidsgeheimen. Soldaten, overheidsagenten en natuurlijk spionnen en inlichtingenagenten worden nauwlettend in de gaten gehouden om ervoor te zorgen dat ze geen gevoelige informatie vrijgeven die de nationale veiligheid in gevaar zou kunnen brengen. Dit geldt vooral in oorlogstijd, wanneer soldatenpost openlijk wordt gelezen en gecensureerd door hogere officieren om het lekken van inlichtingen te voorkomen, zelfs als dit onbedoeld wordt gedaan.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Politieke censuur</h4>



<p class="wp-block-paragraph">Politieke censuur blijft in de moderne tijd een controversieel onderwerp. In veel landen worden bepaalde politieke opvattingen en partijen, zowel extreemrechts als extreemlinks, uitgesloten van het publieke debat, omdat deze ideologieën als gevaarlijk worden beschouwd voor de samenleving als geheel. In bepaalde landen, vooral die met autoritaire of totalitaire regeringen, wordt elke kritiek op het heersende regime, reëel of ingebeeld, streng bestraft.</p>



<h4 class="wp-block-heading">Censuur van internet en media</h4>



<p class="wp-block-paragraph">De opkomst van internet en sociale media heeft een nieuwe dimensie toegevoegd aan de lange geschiedenis van censuur. Nooit eerder konden wereldwijd zoveel individuen op zo&#8217;n grote schaal communiceren. Hoewel dit een nieuwe grens is, zijn er al pogingen ondernomen om online materiaal te censureren. <br>Nationale overheden kunnen ook openlijk sociale media controleren. China is berucht vanwege het verbieden van talloze populaire sociale-mediasites, waaronder onder meer <em>X</em> (voorheen <em>Twitter</em>), <em>Facebook, YouTube</em> en <em>Pinterest</em>. <br><em>Noord-Korea</em> heeft een vrijwel totaal verbod op internet, waarbij alleen geselecteerde personen online toegang hebben. Sociale media zijn in veel landen in het <em>Midden-Oosten </em>ook zeer beperkt, vooral nadat ze werden gebruikt om de opstanden van de <em>Arabische Lente</em> in 2010 te faciliteren. <em>Iran, Saoedi-Arabië</em> en anderen beperken bepaalde websites om politieke, religieuze en morele redenen, hoewel veel burgers van deze landen deze regelgeving blijven omzeilen door het gebruik van VPN&#8217;s.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/">Censuur en intolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/censuur-en-intolerantie/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Religieuze tolerantie</title>
		<link>https://heesen.online/religieuze-tolerantie/</link>
					<comments>https://heesen.online/religieuze-tolerantie/#respond</comments>
		
		<dc:creator><![CDATA[JosWP]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 08 Nov 2026 11:59:06 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Filosofie]]></category>
		<category><![CDATA[Geschiedenis]]></category>
		<category><![CDATA[Teksten in het Nederlands/Dutch]]></category>
		<category><![CDATA[Dirck Volkertsz. Coornhert]]></category>
		<category><![CDATA[Filips II]]></category>
		<category><![CDATA[Johannes Calvijn]]></category>
		<category><![CDATA[tolerantie]]></category>
		<category><![CDATA[Willem van Oranje]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://heesen.online/?p=8997</guid>

					<description><![CDATA[<p>Met veel verschillende geloven op een klein grondgebied zagen de Nederlanders al gauw de noodzaak van verdraagzaamheid in. De onafhankelijke denker Coornhert formuleerde nieuwe ideeën voor een vreedzame samenleving.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/religieuze-tolerantie/">Religieuze tolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[
<p class="wp-block-paragraph">Met veel verschillende geloven op een klein grondgebied zagen de <em>Nederlanders </em>al gauw de noodzaak van verdraagzaamheid in. De onafhankelijke denker <em>Coornhert</em> formuleerde nieuwe ideeën voor een vreedzame samenleving.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Conflicten over het geloof zijn van alle tijden. Lijkt het tegenwoordig vooral te gaan over de tegenstellingen tussen islam, christendom en jodendom, in de zestiende eeuw waren het de christenen onderling die elkaar te vuur en te zwaard bestreden. Overal in <em>Europa</em> lagen katholieken en protestanten met elkaar overhoop. In de <em>Nederlanden</em> was die twist bijzonder fel. Tegelijkertijd ontstonden hier ideeën over onderlinge verdraagzaamheid die nog altijd actueel zijn. Volgens <em>Dirck Volckertszoon Coornhert</em> (1522-1590) was principiële tolerantie de enige basis voor een vreedzame samenleving.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Biografie Coornhert</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Dirck Volkertsz. Coornhert werd geboren in <em>Amsterdam</em>. Zijn vader was een welvarend lakenkoopman en zijn moeder, T<em>ruy Clementsdochter</em>, kwam uit een zeer vermogende familie. Hij maakte een reis in 1538 door <em>Spanje</em> en <em>Frankrijk</em>. Zijn ouders waren het niet eens met zijn keuze van huwelijkspartner en onterfden hem daarom in 1539. Hij huwde <em>Cornelia (Neeltje) Simonsdochter</em>, die twaalf jaar ouder was dan hij en ging met haar in <em>Haarlem</em> wonen. <br>Zij was de zuster van <em>Anna Simonsdochter</em>, de maîtresse van <em>Reinoud III</em>, heer van <em>Brederode</em>, de vader van <em>Hendrik van Brederode</em>, die in het begin van de <em>Opstand</em> een grote rol speelde. Vanaf 1541 was Dirck Coornhert twee jaar lang hofmeester (major domo) in Reinouds kasteel in <em>Vianen</em>. Van 1543 tot 1567 woonde hij weer met zijn vrouw in Haarlem en voorzag vele jaren in zijn levensonderhoud als etser en graveur. Hij werkte als graveur samen met <em>Maarten van Heemskerck</em>. Hij maakte zeer verdienstelijke prenten en de beroemde <em>Hendrick Goltzius</em> werd later zijn leerling. Hij bekwaamde zich ook als jurist. Bovendien kon hij schermen, fluit- en luit spelen, en dichten (hij wordt ook wel genoemd als dichter van het <em>Wilhelmus</em>). Hij was een toneelschrijver en leerde vanaf 1557 <em>Latijn</em> zodat hij de kerkvaders in die taal kon lezen. Coornhert schreef Nederlandse vertalingen van het werk van <em>Cicero, Seneca</em> en <em>Boethius</em> en vertaalde in 1562 de eerste twaalf boeken van <em>Homerus&#8217; Odyssee</em> (oorspronkelijk in het <em>Grieks</em>) uit het Latijn.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Hij werd notaris en in 1562 tot stadssecretaris benoemd van het <em>College van Burgemeesters van Haarlem</em>. In die functie leerde hij <em>Prins Willem van Oranje</em> kennen, die de opstand tegen <em>Filips II</em> leidde. Dit maakte hem tot een verdacht man. Na de <em>Beeldenstorm</em> vluchtte hij in mei 1567 tijdelijk naar <em>Keulen</em>. Na zijn terugkeer eind juli werd hij zestien september gearresteerd, voor de <em>Raad van Beroerte</em> gedaagd en enige weken in de <em>Gevangenpoort</em> in <em>Den Haag</em> opgesloten. In 1568 vluchtte hij opnieuw via <em>Kleef</em> en <em>Keulen</em> naar <em>Xanten</em> in het tolerante <em>Hertogdom Gulik</em>. <br>In september 1568 werd hij tot verbanning veroordeeld en al zijn bezittingen werden verbeurd verklaard. In de <em>Duitse</em> landen had hij contact met andere politieke vluchtelingen, met <em>Aggaeus van Albada</em>, en ook met de <em>Prins van Oranje</em>. In 1570 werd er onder de vooraanstaande ballingen geld ingezameld voor militaire invasieplannen. In dienst van de Prins, als secretaris van de <em>Hollandse Statenvergadering</em>, was hij korte tijd terug in <em>Holland</em>. Hij onderzocht het wangedrag van de geuzenleiders <em>Sonoy </em>en <em>Lumey</em>. Hij bekleedde slechts drie maanden de functie van secretaris en was terug in Xanten toen het beleg van Haarlem in 1573 droevig afliep. Na de <em>Pacificatie van Gent</em><sup>1</sup> in 1576 kon Coornhert zijn ambt van notaris in Haarlem hervatten en in 1580 kreeg hij van het Haarlemse stadsbestuur een schadevergoeding voor de tijdens de vervolgingen geleden verliezen. </p>



<p class="wp-block-paragraph">In 1584 overleed zijn vrouw en werd de Prins van Oranje vermoord. Toen ook de oud-burgemeester van Haarlem, <em>Nicolaes van der Laan</em>, die hem bescherming had geboden, overleed, vertrok hij uit Haarlem om een veiliger heenkomen te zoeken. Coornhert probeerde zich te vestigen in <em>Leiden</em> en <em>Delft</em>, maar in 1585 was hij in <em>Emden</em>, waar hij zijn <em>Zedekunst</em> voltooide en in 1588 verhuisde hij naar <em>Gouda</em>. Daar, in Gouda, publiceerde hij in 1589 <em>Van de Predestinatie, Verkiezinge en verwerpinghe Godes ontwarringe</em> tegen de calvinistische predestinatieleer. <br>In zijn sterfjaar was Coornhert nog verwikkeld in een felle polemiek met de Leidse hoogleraar <em>Justus Lipsius</em>, die in zijn <em>Politica</em> (1589) uiteenzette, dat de overheid het recht zou hebben om, ter wille van de geloofseenheid binnen de staat, andersgelovigen te vervolgen.</p>


<div class="wp-block-image">
<figure class="aligncenter size-large"><img loading="lazy" decoding="async" width="755" height="1024" src="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-755x1024.jpg" alt="" class="wp-image-8999" srcset="https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-755x1024.jpg 755w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-221x300.jpg 221w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2-768x1041.jpg 768w, https://heesen.online/wp-content/uploads/2026/11/coornhert2.jpg 800w" sizes="auto, (max-width: 755px) 100vw, 755px" /></figure>
</div>


<h2 class="wp-block-heading">Godsdienststrijd en tolerantie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">De Nederlandse opstand van 1568 tegen de koning van <em>Spanje</em> had twee doelen:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>politieke onafhankelijkheid en </li>



<li>godsdienstvrijheid. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">De <em>Spanjaarden</em> vervolgden iedereen die niet katholiek was tot op de brandstapel. Desondanks was het protestantisme gegroeid. De religieuze propaganda van die tijd laat iets zien van de heftige tegenstellingen. Katholieken scholden protestanten uit voor ketters en verkrachters, terwijl protestanten van hun kant de katholieke kerk ‘<em>Hoer van Babylon</em>’ noemden. <br>In hoofdstuk 17 van het bijbelboek <em>Openbaring</em> komt namelijk een afschrikwekkende vrouw voor, ‘<em>het grote Babylon, moeder der hoererijen en der gruwelen der aarde</em>’. Protestantse theologen meenden daarin de rooms-katholieke kerk te herkennen.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Toen rond 1580 de Spaanse legers uit het centrum van de <em>Noordelijke Nederlanden</em> waren verdreven, werden daar de katholieke geestelijken uit hun ambt gezet en nam de belangrijkste groep protestanten de kerkgebouwen over. Het waren de aanhangers van de Franse kerkhervormer <em>Johannes Calvijn</em>: de calvinisten. Zij hadden de godsdienststrijd gewonnen. <br>Maar ondanks het calvinistische overwicht waren er ook nog allerlei andere protestantse groeperingen actief en bleef na 1580 ongeveer een derde van de bevolking katholiek. Geen wonder dat er veel discussie kwam over de vraag of er een <em>ware</em> godsdienst bestond, en zo ja, welke dat dan was. Tegelijkertijd ging men beseffen dat er in een klein en dichtbevolkt gebied als de <em>Republiek</em> maar één manier was om met zoveel verschillende geloven vreedzaam samen te leven: <em>tolerantie</em>.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Coornhert over religie</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Een van Europa’s belangrijkste schrijvers over die tolerantie en verdraagzaamheid was <em>Coornhert</em>. Hij wilde zelf kunnen beslissen wat hij geloofde en dat niet laten afhangen van een paus, een koning, een priester of een dominee. Mensen moesten elkaar niet veroordelen, bestraffen of ter dood brengen vanwege hun religie. Het uiteindelijke oordeel over geloofszaken, zo argumenteerde hij, moesten mensen overlaten aan God. Op de vraag ‘<em>Mag je dan geloven wat je zelf wilt?</em>’, antwoordde Coornhert: ‘<em>Ja natuurlijk, want anders moet je geloven wat iemand anders wil</em>’,</p>



<p class="wp-block-paragraph">Coornhert nam afstand van de misstanden en de overdadige rituelen in de rooms-katholieke kerk, maar heeft die kerk nooit officieel verlaten. Anderzijds wilde hij met de ideeën van de calvinisten niets te maken hebben. Calvijns visie op het leven, namelijk dat mensen per definitie niet in staat zijn tot iets goeds en altijd naar het kwaad neigen, vond hij veel te somber en een belediging voor de menselijke waardigheid.</p>



<h2 class="wp-block-heading">Zedekunst</h2>



<p class="wp-block-paragraph">Coornhert was ervan overtuigd dat de mens van nature goed is. Met Gods hulp zouden mensen zelfs al tijdens hun leven de perfectie kunnen bereiken. Hoe dan? Heel praktisch, door zich altijd te laten leiden door een paar simpele regels:</p>



<ul class="wp-block-list">
<li>Wees eerlijk voor jezelf en </li>



<li>leer jezelf kennen, en </li>



<li>behandel een ander altijd zoals je zelf behandeld zou willen worden. </li>
</ul>



<p class="wp-block-paragraph">Om zijn ideeën bij iedereen bekend te maken, publiceerde hij in 1585 <em>Zedekunst</em>, <em>dat is wellevenskunste</em>, het eerste handboek in <em>Europa</em> over ethiek, de leer van normen en waarden in het menselijk gedrag dat niet in het Latijn was geschreven, maar in een volkstaal. Om zoveel mogelijk lezers te overtuigen, gebruikte hij alleen rationele argumenten en beriep hij zich niet op de – door iedereen verschillend uitgelegde – <em>Bijbel</em>.</p>



<p class="wp-block-paragraph">Door zijn literair vormgegeven pleidooien voor tolerantie en menselijke waardigheid en zijn beroep op het gezond verstand is Coornhert een typische vertegenwoordiger van het humanisme, een filosofische stroming die individuele verantwoordelijkheid en menselijke waardigheid vooropstelt. Hij is een optimist: goed en verantwoord leven is voor iedereen te leren, zoals uit zijn toelichting op de titel <em>Zedekunst, dat is wellevenskunste</em> blijkt:</p>



<blockquote class="wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow">
<p class="wp-block-paragraph"><em>Deze kunst van wélgoed, verantwoord leven wordt niemand aangeboren, maar door degenen die ze leren, vrijwillig verkoren. Het leven wordt alle mensen aangeboren, dat hebben wij met alle dieren gemeen. De mogelijkheid om wél te leven wordt echter de dieren niet aangeboren, maar alleen de mensen, omdat zij boven de dieren uitsteken met hun edele verstand.<br>Alles wat iemand is aangeboren, hoeft hij niet te leren. Wie leert het pasgeboren kindje ademen, zien of bewegen? Niemand. Maar het wél leven moet je leren. Daar is verstand voor nodig. Dat zit niet in dieren, maar wel in mensen. Daarom is wél leven een menselijke kunst, die je kunt leren, en geen dierlijke.</em></p>
</blockquote>



<hr class="wp-block-separator has-alpha-channel-opacity"/>



<p class="wp-block-paragraph"><sup>1</sup> De <strong>Pacificatie van Gent</strong> (ook: <em>Bevrediging van Gent</em>) is een op 8 november 1576 gesloten overeenkomst tussen een vijftiental gewesten van de Habsburgse Zeventien Provinciën om zich aaneen te sluiten in een zogeheten Generale Unie, gericht tegen de katholieke koning Filips II van Spanje. Ze werd ondertekend en bezegeld in een zaal van het Stadhuis van Gent. Later werd er een zaal in het Stadhuis vernoemd naar de pacificatie (de &#8216;Pacificatiezaal&#8217;), hoewel de eigenlijke pacificatie niet ondertekend is in deze zaal. Het wordt gezien als een politiek succes van stadhouder Willem van Oranje, die als bestuurder in zijn ambt werd bevestigd en in de tekst liet opnemen dat alle verdragsluitende partijen de veiligheid van de hervormde godsdienst zo goed mogelijk zouden borgen. De samenwerking werd mogelijk dankzij muiterij van soldaten in dienst van de Spaanse koning bij het Leger van Vlaanderen, die hun achterstallige soldij door grootschalige plunderingen wilden aanvullen. Hierdoor was onder alle gezindten in de Lage Landen een sterk anti-Spaanse stemming ontstaan.</p>
<p>Het bericht <a href="https://heesen.online/religieuze-tolerantie/">Religieuze tolerantie</a> verscheen eerst op <a href="https://heesen.online">HEESEN Online</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
					<wfw:commentRss>https://heesen.online/religieuze-tolerantie/feed/</wfw:commentRss>
			<slash:comments>0</slash:comments>
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
