Eind 2021 schreef ik een bericht over het zelf opwekken van energie met zonnepanelen. Helaas is de situatie nu, oktober 2026, niet veel beter geworden. In het appartementencomplex waar ik woon zijn warmtepompen geïnstalleerd. Dus kan ik een deel van mijn tekst toen hergebruiken….
Net als in 2021 schieten de energieprijzen nog steeds de pan uit en dat wordt in 2027 niet minder, gezien de spanningen rondom de Oekraïne en Iran.
Bovendien moet heel Nederland in 2050 van het aardgas af zijn volgens het kabinet Rutte III. Om dit in de komende 24 jaar te realiseren moeten circa 8 miljoen gebouwen van het aardgasnet af.
Het wordt dus wellicht tijd om zelf energie op te wekken. En dan zijn er twee mogelijkheden die al een tijdje hun waarde bewezen hebben: een zonnepaneel of een warmtepomp.
Hier ga ik wat dieper in op de optie warmtepomp (elders op deze site gaat het over zonnepanelen).
Warmtepomp
Een optie om eigen energie op te wekken is de installatie van een warmtepomp (en dat is wat ik recentelijk heb gedaan).
Wat is een warmtepomp?
Een warmtepomp is een installatie die op een milieuvriendelijke manier je huis verwarmt en van warm (tap)water voorziet. Simpel gezegd is een warmtepomp een apparaat dat efficiënt warmte uit de buitenlucht of aardbodem haalt en afgeeft in je huis.
Het rendement van een warmtepomp is ongeveer 500%. Dit betekent dat het apparaat 5 keer zo veel warmte geeft als het elektriciteit verbruikt. Dat is bijna 6 keer beter dan het rendement van een cv-ketel op aardgas.
Dit komt doordat het grootste deel van de benodigde energie wordt gewonnen uit duurzame bronnen: water, lucht of bodem. Er is maar een klein beetje elektriciteit nodig om deze duurzame energie om te zetten in warmte voor de woning.
Hoe werkt een warmtepomp?
Een warmtepomp werkt eigenlijk hetzelfde als een koelkast, maar dan omgekeerd. Terwijl je koelkast warmte van binnen naar buiten brengt, en dus koelt, brengt een warmtepomp juist warmte van buiten naar binnen.
Stapsgewijs werkt een warmtepomp als volgt:
- Stap 1: Neemt warmte-energie op uit water, lucht of grond
- Stap 2: Verhoogt de temperatuur door samenpersing (compressie)
- Stap 3: Geeft warmte af aan de verwarming in de woning
- Stap 4: Temperatuur daalt, druk wordt verlaagd (condensatie)
- Stap 5: Het proces begint opnieuw
De eerste stap in het proces is het opnemen van warmte uit de omgeving (water, lucht of bodem) met behulp van collectoren. Deze warmte wordt vervoerd naar de buiten-unit van de warmtepomp via een buizensysteem. Hierin vloeit een koelvloeistof die de opgepompte warmte opneemt. Dat doet die vloeistof ook in de winter, als het koud is.
Door het opnemen van de warmte verdampt de vloeistof. Die damp komt terecht in de compressor. Die perst al deze dampen samen, waardoor de temperatuur stijgt (dat hebben we geleerd tijdens lessen natuurkunde op de middelbare school).
Daar is wel energie voor nodig; de compressor is het enige onderdeel dat energie verbruikt in een warmtepomp.
Als de damp warm genoeg is, komt hij in een condensor terecht. Hier geeft de opgewarmde koelvloeistof de warmte weer af aan het afgiftesysteem in de woning, bijvoorbeeld in de vorm van vloerverwarming of warm (tap)water. Daardoor koelt de koelvloeistof af en wordt weer vloeibaar (door condensatie). Via een drukverlager wordt de vloeistof nog verder afgekoeld. Nu kan de koudevloeistof opnieuw warmte uit de omgeving opnemen en het proces weer van voren af aan beginnen.
Soorten warmtepompen
Er zijn verschillende soorten warmtepompen, afhankelijk van de bron waar in eerste instantie de warmte vandaan gehaald wordt:
- Lucht-lucht warmtepomp (laat ik verder buiten beschouwing, want komt niet in aanmerking voor subsidie)
- Lucht-water warmtepomp
- Bodem-water warmtepomp
- Water-water warmtepomp
- Hybride warmtepomp
Hieronder lees je kort hoe ze werken, inclusief voor- en nadelen.
Lucht-water warmtepomp
Dit type warmtepomp haalt warmte-energie uit de buitenlucht. Dat gebeurt via een geluidsarme unit die buiten de woning staat. Het afgiftesysteem bestaat vaak uit radiatoren en/of vloerverwarming.
Een nadeel van een lucht-waterwarmtepomp is dat het rendement sterk afhankelijk is van de buitentemperatuur. Een lucht-waterwarmtepomp kost gemiddeld € 4.000 tot € 7.000.
Bodem-water warmtepomp
Een warmtepomp van dit type gebruikt de bodem als warmtebron. Die heeft een constante temperatuur van circa 10 graden Celsius. De pomp onttrekt warmte via horizontale buizen in ondiepe grond of verticale buizen van ongeveer 150 meter diepte. Een bodem-waterwarmtepomp kan in de zomer met minimale energie koelen.
Een groot nadeel van dit type warmtepomp is dat het een grote investering vergt om de bodemboringen te doen. Hier staat tegenover dat deze pomp de beste rendementen geeft. Deze techniek wordt daarom vooral toegepast bij nieuwbouwwoningen. Een bodem-waterwarmtepomp kost gemiddeld € 10.000 tot € 25.000.
Water-water warmtepomp
Dit type warmtepomp haalt energie uit grond- of oppervlaktewater via twee putten. Uit één put wordt warmte gewonnen en in de andere put wordt het afgekoelde grondwater weer teruggepompt. In de zomer wordt dit proces omgedraaid. Dit systeem wordt ook wel warmte- en koudeopslag (WKO) genoemd. Het wordt vaak toegepast bij bedrijfspanden of als collectief systeem voor woningbouw. Het is raadzaam om dit type warmtepomp aan te sluiten op een lage-temperatuursysteem zoals vloerverwarming. Dan functioneert de pomp zo efficiënt mogelijk.
Nadelen van een water-waterwarmtepomp zijn dat de boringen duur zijn en je er een vergunning voor moet aanvragen.
Een WKO-installatie kost € 15.000 of meer.
Hybride warmtepomp
Een hybride warmtepomp is een combinatie van een hr-ketel en warmtepomp. Normaliter wordt bij de hybride variant een lucht-warmtepomp aan de cv gekoppeld. Het grootste gedeelte van het jaar verzorgt de lucht-waterpomp de verwarming van de woning. Tijdens koude dagen doet de hr-ketel dit. Een groot voordeel van de hybride warmtepomp is dat hij makkelijk te installeren is bij een bestaande cv-ketel. Daarnaast is hij in bijna elk huis toepasbaar.
Er zijn eigenlijk geen duidelijke nadelen. Een hybride warmtepomp kost gemiddeld € 5.000 tot €7.000.
Voor wie is de warmtepomp een oplossing?
Een warmtepomp klinkt dus als een mooie, duurzame oplossing voor al die 8 miljoen gebouwen die van het aardgasnet moeten. Toch zijn niet alle woningen geschikt voor een warmtepomp. Een belangrijke voorwaarde om voldoende rendement te behalen via een warmtepomp is een goede isolatie van de woning. Het is ook belangrijk dat je verwarmingselementen in je woning hebt die op lage temperaturen verwarmen, zoals radiatoren en vloerverwarming. Als dat niet van toepassing is op je woning, kun je beter eerst de isolatie in je woning verbeteren.