Blogs van Jos Heesen
Mensen wenden zich, tot voor kort, vaak tot de filosofie om antwoorden te zoeken op de meest alledaagse vragen. Maar dat is veranderd: vandaag de dag went men zich tot AI (Gemini, Claude, ChatGPT e.d.).
De filosofische stroming stoïcisme geeft een aantal richtlijnen voor een vredig leven. Ik kan me daar vaak goed in vinden.
Zelf voel ik het meeste voor het Stoïcijnse gedachte goed, maar wist eigenlijk niet wat de oorspronkelijk ideeën achter het Cynisme en het Scepticisme waren.
Dus maar eens op onderzoek gegaan (hand in hand met AI).
Epicurus was een hedonist die geloofde dat plezier het hoogste goed was. Hij geloofde echter ook dat plezier simpelweg de afwezigheid van lijden was. Volgens hem moesten mensen streven naar een staat van ataraxia of ‘onbezorgdheid’.
Zijn filosofie was erop gericht om de vier belangrijkste zorgen die de meeste mensen bezighielden te overwinnen.
Een daarvan was de angst voor de dood. Epicurus vond dat de dood niets was om bang voor te zijn, en wel hierom….
In mijn bibliotheek staat het boekje “Manual on the art of Living” opgetekend tijdens de colleges van de stoïcijnse filosoof Epictetus (in het Latijn Encheiridion genoemd). Met zijn eerste zin: ‘De werkelijkheid is in twee categorieën te verdelen: wat wel in onze macht ligt en wat niet in onze macht ligt.’ wordt de kern van het stoïcisme neergezet.
Oude stoïcijnen worden vaak verkeerd begrepen omdat de termen die zij gebruikten betrekking hadden op andere concepten dan vandaag de dag. Het woord ‘stoïcijns’ is sindsdien ‘onverschillig tegenover pijn’ gaan betekenen, omdat de stoïcijnse ethiek vrijheid van ‘hartstocht’ leerde door de ‘rede’ te volgen.
Hieronder heb ik een aantal citaten van Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius verzameld. De enige samenhang in de citaten is dat ze mij aanspraken.
In Van Dale’s Groot Woordenboek der Nederlandse taal wordt “stoïcijns” omschreven als: onverstoorbaar, gelijkmoedig, onaangedaan, gelaten. In het gewone taalgebruik noem je iemand stoicijns als hij emotieloos reageert. Met een negatieve bijsmaak.
En daarmee doen we de werkelijke betekenis van het stoïcisme, zoals dat eigenlijk bedoeld is, tekort.
Van alle filosofieën, overtuigingen, en geloven zijn er slechts een paar die echt praktisch zijn. Dat wil zeggen: het helpt mensen in de praktijk met hun problemen, en is niet alleen voor de schoolbanken bedoeld.
In een aantal Engelstalige bijdragen heb ik het al gehad over de filosoof Epictetus, samen met Zeno de grondlegger van de Stoicijnse Filosofie. Hier wil ik nog enkele Nederlandstalige kanttekeningen bij hun werk maken.
In de vorige berichten heb ik gekeken naar mijn favoriete stoïcijnse filosofen, Epictetus en Marcus Aurelius, het is nu tijd om in de geschiedenis van de stoïcijnse filosofie te duiken!