Wandelen in Alphen 7/13

Of moet ik schrijven “Wandelen in Albaniana” want zo werd Alphen genoemd in de Romeinse tijd.

Op internet kom ik veel info tegen over Albaniana:

  • was een Romeinse nederzetting in de provincie Neder-Germanië (Germania Inferior);
  • was een grensfort (castellum) aan de Rijn langs de noordgrens van het Romeinse Rijk, de zogenaamde limes (Latijn voor “grens”);
  • werd gesticht rond het jaar 40, onder keizer Caligula;
  • was de eerste jaren een geïsoleerde buitenpost: de dichtstbijzijnde Romeinse forten waren Praetorium Agrippinae (Valkenburg) en Flevum (Velsen) in het westen en Fectio (Vechten) in het oosten
  • was in gebruik tot 270, toen verlieten de Romeinen het fort onder druk van herhaalde Germaanse invallen;
  • werd verwoest tijdcns de Bataafse opstand (69-70) door de Cananefaten onder leiding van Brinno, met hulp van de Friezen, maar werd na het neerslaan van die opstand weer herbouwd;
  • staat vermeld op de Peutinger kaart (Tabula Peutingeriana, kopie van een Romeinse reiskaart uit de 3e of 4e eeuw) tussen Nigrum Pullum (Zwammerdam) en Matilo (Leiden-Roomburg);
  • wordt vermeld in de reisgids van Antoninus (Itinerarium Antonini) uit de 3e eeuw.

Wandelen in Alphen 6/13

Vandaag de Zegerplas helemaal rond gewandeld. Het hield me al een tijdje bezig: vanwaar de naam Zeger? Was het degene die de plas liet aanleggen? Was het een geliefde burgemeester van Alphen? Niets van dat alles: gisteren trof ik een oud krantenartikel dat de naamgeving uit de doeken deed. Het blijkt een Aarlanderveense legende te zijn (meer over Aarlanderveen hier onderaan).

De landheer van Aarlanderveen had een zoon, Zeger, die verliefd werd op Aleid, de dochter van de koopman. Deze relatie werd door zowel de landheer als de koopman afgekeurd, dus de geliefden besloten op een nacht hun geluk elders te gaan zoeken. Ze verdwaalden echter in de zompige moerassen rondom Aarlanderveen (het huidige Alphen, zie ook hieronder). Elkaar stevig omstrengeld werden ze de diepte van het moeras ingezogen en niemand heeft ooit nog iets van ze vernomen.

Verdwenen ze hier?

De plek waar ze het laatste gezien waren, werd een paar eeuwen later afgegraven. In de afgraving ontstond door regen en grondwater een grote plas die later gecultiveerd werd: de Zegerplas was een feit.

Historie Aarlanderveen

Aarlanderveen wordt voor het eerst vermeld als heerlijkheid op het verlovings-contract van Floris IV van Holland en Machteld van Brabant (13e eeuw). Het dorp komt door de eeuwen heen in het bezit van verschillende adellijke families, waaronder Van Oudshoorn en Van IJsselstein. Aan het begin van de Renaissance in 1584 of 1593 komt Aarlanderveen in het bezit van veldmaarschalk Ernst van Mansveld of Von Mandelsloh. Het helmteken van zijn familie was een snoerloze hoorn met daarboven een zilveren doodshoofd en twee gekruiste zwaarden. Dit helmteken werd het heerlijkheidswapen en later het gemeentewapen.

Ontstaan Alphen aan den Rijn

De gemeente met de naam Alphen aan den Rijn ontstond op 1 januari 1918 toen de gemeente Alphen werd samengevoegd met Aarlanderveen en Oudshoorn. Per 1 januari 2014, sinds de fusie met Boskoop en Rijnwoude, heeft de gemeente een oppervlakte van 132,50 km² en telt ze meer dan 100.000 inwoners, waarmee ze tot de dertig grootste gemeenten van Nederland behoort.

Binnen de gemeente bevinden zich de resten van twee Romeinse versterkingen, Albaniana (Alphen) en Nigrum Pullum (Zwammerdam).

De omgeving van Alphen in 1866

Limes – de grens van het Romeinse Rijk

Dat Alphen in de Romeinse tijd Albaniana heette en aan de noordelijke grens van het Romeinse rijk lag, was voor mij aanleiding om er wat meer over te lezen. De Rijn vormde die grens en is later door geschiedkundigen Limes gaan heten (Latijns voor grens of pad) en liep van Katwijk door naar Bonn, zie de afbeelding hieronder:

De Noord-Oostelijke grens van het Romeinse rijk: de Limes

Wandelen in Alphen 2/13

Langs de Zegerplas staan deze twee bomen:

Langs de Zegerplas (Alphen aan den Rijn)

Ik heb ze al eens eerder gefotografeerd en op Facebook gezet. Iemand reageerde toen met iets van: “Welke boom representeert het beste je gemoedstoestand?“.

Dat triggerde bij mij een filosofische overpeinzing. Geeft de linker boom een blijere gemoedstoestand weer dan de rechter? En waarom dan? Beide bomen zijn hun bladeren kwijt en kunnen niets meer verhullen. Op Facebook wist ik een politiek correct antwoord te geven: “Ik ga voor een dans met de linker, maar regelmatig roept de dansleider “Changer!”…

In Van Dale staat in plaats van changer de vervoeging changez met de betekenis “oproep om van danspartner te veranderen”. De uitspraak is hetzelfde. In het Frans wordt meestal geen infinitief (“het hele werkwoord”) gebruikt als een imperatief (“gebiedende wijs”). In het Nederlands doen we dat wel, vandaar mijn keuze, want heel veel keus heb ik dan niet.

Wandelen in Alphen 1/13

Sinds ik voor mijn verjaardag een Fitbit kreeg, heb ik nagenoeg elke dag een stukje gewandeld. Dat is hier, zo vlak bij de Zegerplas, geen zware opgave.

Recentelijk heb ik dit wandelen gekoppeld aan een uitdaging voor mijzelf: 10.000 stappen per dag en elke dag een foto op Facebook om aan te tonen dat het geen flauwekul is.

Hieronder een paar fraaie plaatjes:

Facebook heb ik inmiddels losgelaten. Het idee is nu om dit met enige regelmaat (dagelijks?) hier, op mijn eigen site, te blijven doen. Dit is de eerste van hopelijk velen….