Het leven van Hypatia was verrijkt met een passie voor kennis. Hypatia was de dochter van Theon, die werd beschouwd als een van de best opgeleide mannen in Alexandrië, Egypte.
De meeste historici erkennen Hypatia nu niet alleen als wiskundige, maar ook als filosoof. Ze zijn echter onzeker over verschillende aspecten van Hypatia’s leven. De geboortedatum van Hypatia is bijvoorbeeld een datum waarover veel discussie bestaat. Sommige historici menen dat Hypatia geboren is in het jaar 370. Anderen beweren dat ze een oudere vrouw was (rond de 60) op het moment van haar overlijden, en dan zou haar geboortejaar 355 zijn.
Jeugd
Gedurende haar jeugd voedde Theon Hypatia op in een wereld van onderwijs. Historici geloven dat Theon probeerde de perfecte mens groot te brengen. Theon zelf was een bekende geleerde en hoogleraar wiskunde aan de Universiteit van Alexandrië. Theon en Hypatia vormden een sterke band toen hij Hypatia zijn eigen kennis overbracht en zijn passie deelde voor de zoektocht naar antwoorden op het onbekende.
Ontwikkeling
Naarmate Hypatia ouder werd, begon ze, naast filosofie, een enthousiasme te ontwikkelen voor wiskunde en astronomie. De meeste historici zijn van mening dat Hypatia op jonge leeftijd al de kennis van haar vader overtrof.
Haar vader ontwikkelde voor haar ook een fysieke routine om haar een gezond lichaam en een zeer functionele geest te garanderen. In haar opleiding instrueerde Theon Hypatia over de verschillende religies van de wereld en leerde haar hoe ze mensen met de kracht van woorden kon beïnvloeden. Hij leerde haar de grondbeginselen van het lesgeven en redeneren, zodat Hypatia een uitstekend redenaar werd. Mensen uit andere steden kwamen bij haar studeren om van haar te leren.
Filosofie
Het neoplatonisme van Plotinus1 vormde het filosofische raamwerk voor Hypatia.
Neoplatonisten streefden naar eenwording met het Ene, het goddelijke. De menselijke ziel komt voort uit het Ene en is afgedaald naar de fysieke wereld. De ziel kan alleen terugkeren tot het Ene door contemplatie, zelfdiscipline en een ascetische levenswijze. Deze filosofische stroming was voor Hypatia meer dan een theorie: het was een manier van leven die zij overbracht aan haar leerlingen. Zij combineerde daarbij christelijke met Griekse heidense elementen. Zo is het waarschijnlijk dat ze oefeningen deden om het bewustzijn te vergroten door bijvoorbeeld hymnen te citeren.
Volgens Hypatia was de eenwording met het goddelijke alleen mogelijk als je je leven leidde in lijn met de filosofische deugden. Haar filosofische lessen waren daardoor aantrekkelijk voor zowel christelijke als niet-christelijke studenten.
Ook buiten de school gaf Hypatia openbare lezingen over Griekse filosofen zoals Plato, Aristoteles en anderen.
Astronomie
Verwijzingen in brieven van Synesius2, een van Hypatia’s studenten, crediteren Hypatia voor de uitvinding van het astrolabium, een apparaat dat wordt gebruikt in de astronomie. Andere bronnen dateren dit instrument echter minstens een eeuw eerder. Claudius Ptolemaeus3 schreef uitgebreid over de projectie die op het vlakke astrolabium werd gebruikt, en Hypatia’s vader schreef een astrolabiumverhandeling die de basis vormde voor veel van wat later in de Middeleeuwen werd geschreven. Hypatia gaf wel les over astrolabia, aangezien Synesius een instrument liet maken dat misschien wel een vorm van astrolabium was.
Wiskunde
Hypatia stond meer bekend om het werk dat ze in de wiskunde deed dan om de astronomie, vooral om haar werk over de ideeën van kegelsneden geïntroduceerd door Apollonius4. Ze redigeerde het werk “On the Conics” van Apollonius, dat kegels door een vlak in verschillende delen verdeelde. Dit concept ontwikkelde de ideeën van hyperbolen, parabolen en ellipsen. Met Hypatia’s werk aan dit belangrijke boek maakte ze de concepten gemakkelijker te begrijpen, waardoor het werk vele eeuwen overleefde. Hypatia was de eerste vrouw die zo’n diepgaande invloed had op het voortbestaan van het vroege denken in de wiskunde.
Religieuze oproer
Hypatia woonde in Alexandrië toen het Christendom de andere religies begon te domineren. Begin jaren 390 braken er regelmatig rellen uit tussen de verschillende religies. Cyrillus, een leider onder de christenen, en Orestes, de burgerlijke gouverneur, stonden tegenover elkaar. Hypatia was een vriendin van Orestes en er wordt aangenomen dat Cyrillus virulente geruchten over haar verspreidde. In 415, op weg naar huis, viel een menigte haar aan, kleedde haar uit en doodde haar met stukken gebroken aardewerk. Later sleepte de menigte haar door de straten.
Hypatia’s leven eindigde tragisch, maar haar levenswerk bleef bestaan. Later breidden Descartes, Newton en Leibniz haar werk uit. Hypatia heeft in haar tijd buitengewone prestaties geleverd voor een vrouw.
Erkenning
Voltaire, Edward Gibbon en Bertrand Russell noemden allemaal Hypatia in hun werk. Over haar leven zijn documentaires en films gemaakt, zoals Ágora, van Alejandro Amenábar. In zijn enorm populaire televisieserie Cosmos beschreef Carl Sagan de dood van Hypatia als volgt: “In het jaar 415, op weg naar haar werk, werd ze aangevallen door een fanatieke menigte parochianen van Cyrillus. Ze sleepten haar uit haar strijdwagen, rukten haar kleren uit en vilden haar vlees van haar botten. Haar stoffelijk overschot werd verbrand, haar werken vernietigd, haar naam vergeten.”
1 Plotinus (ca. 204–270) was een belangrijk filosoof uit de antieke wereld en grondlegger (samen met zijn leraar Ammonius Saccas) van wat later het neoplatonisme zou worden genoemd. Veel van onze biografische informatie over hem is afkomstig uit het voorwoord van Porphyrius bij de uitgave van Plotinus’ werk, de Enneaden. Zijn werk heeft eeuwenlang grote invloed uitgeoefend op heidense, gnostische, christelijke, joodse en islamitische metafysici en mystici.
2 Synesius van Cyrene (ca. 370-413) was een Grieks-Romeins filosoof, redenaar en bisschop. Synesius lijkt te zijn geboren als lid van een van de meest welvarende families van Cyrene. Dankzij zijn rijkdom was hij in staat te gaan studeren in Alexandrië, bij de filosofe Hypatia, die hem inwijdde in de Neoplatoonse filosofie. Synesius bleef zijn leven lang bevriend met zijn meesteres, aan wie hij verschillende brieven schreef toen hij zich omstreeks 396 terugtrok op zijn landgoed.
3 Claudius Ptolemaeus (87-na 150) was een Grieks astroloog, astronoom, geograaf, wiskundige en muziektheoreticus die leefde in Alexandrië. Er is slechts weinig over zijn leven bekend. Hij was een Romeins staatsburger die schreef in het Koinè, de standaardvorm van het Grieks vanaf de hellenistische periode. Zijn geboorteplaats wordt slechts vermeld zonder referenties in een verklaring van de 14de-eeuwse astronoom Theodoros Meliteniotes. Hij stierf na het jaar 150, vermoedelijk in 168.
4 Apollonios van Perga (ca. 262 v.Chr.–190 v.Chr.) was een meetkundige en astronoom uit het oude Griekenland, die bekend is vanwege zijn werk over kegelsneden. Apollonios zou een leerling van de volgelingen van Euclides zijn geweest. Zijn innovatieve methodiek en terminologie, in het bijzonder op het gebied van kegelsneden, hebben vele latere geleerden, waaronder Ptolemaeus, Johannes Kepler, Isaac Newton en René Descartes, beïnvloed. De namen die Apollonius gaf aan respectievelijk de ellips, parabool en hyperbool worden nog steeds gebruikt. Hij deed ook onderzoek naar de banen van de hemellichamen.
