Op History Channel zag ik iets over het onderzoek dat Arthur Posnansky had gedaan met betrekking tot de archelogische site Puma Punku in Bolivia. Dat was reuze interessant, dus ik ben daar wat dieper in gedoken. Ik probeer daarbij wel een duidelijke scheiding aan te brengen tussen de huidige archeologische consensus, Posnansky’s hypotheses en latere speculaties.
Wat is Puma Punku?
Puma Punku (“Poort van de Puma”) is een archeologische site nabij Tiwanaku, aan het Titicacameer in Bolivia, op ca. 3.850 meter hoogte. De site is onderdeel van de bredere Tiwanaku-cultuur en staat bekend om:
- enorme andesiet1– en zandsteenblokken, sommige tientallen tonnen zwaar
- uitzonderlijk strakke rechte hoeken en vlakheden,
- de karakteristieke H-vormige stenen,
- complexe verbindingen tussen stenen met metalen krammen.
Hoe oud is de site en wat was de functie?
Op basis van stratigrafie2, C14-dateringen van organisch materiaal en stijl- en contextvergelijkingen dateren archeologen het ontstaan van Puma Punku doorgaans in de periode 500–1000. Voor de functie van de site denkt men dat het een ceremonieel/ritueel complex, verbonden met kosmologie. Het was waarschijnlijk onderdeel van een groter religieus-politiek centrum.
Wie was Arthur Posnansky?
Arthur Posnansky (1873–1946) was een van de eersten die Tiwanaku-cultuur (en daarmee ook Puma Punku) systematisch bestudeerde. Hij was een Oostenrijks-Boliviaanse ingenieur die doormiddel van zelfstudie zich archeologie had eigen gemaakt. Zijn levenswerk mondde in 1945 uit in het vierdelige boek: Tihuanacu: The Cradle of American Man.
Posnansky’s kernidee
- Extreem vroege datering
Posnansky stelde dat Tiwanaku (en Puma Punku) tienduizenden jaren oud was en gebouwd vóór een catastrofale klimaatomslag. Hij baseerde zijn datering vooral op het idee dat de gebouwen astronomisch waren uitgelijnd voor het bepalen van zonnewendes.
De verschuiving van de aardas (precessie) zou de afwijkingen tussen huidige zonstanden en tempeloriëntaties verklaren. En dat kan weer alleen verklaard worden door een zeer hoge ouderdom.
Waarom wordt Posnansky’s datering niet geaccepteerd?
De huidige wetenschap heeft problemen met Posnansky’s datering vanwege:
- Methodologische problemen
Hij ging uit van perfecte oorspronkelijke uitlijningen, corrigeerde selectief voor precessie en negeerde latere herbouw, verzakking en aardbevingen.
- Moderne archeologische data
Latere onderzoeken toonden aan dat de uitlijningen niet exact genoeg zijn voor zijn conclusies. Bovendien werd Tiwanaku meerdere keren aangepast met bouwtechnieken die passen bij precolumbiaanse Andes-culturen.
- Niet reproduceerbaar
De conclusie van de wetenschap was dat Posnansky’s astronomische datering speculatief was en zijn metingen later niet reproduceerbaar.
De bouwtechniek van Puma Punku
Voor de periode waarin Puma Punku werd gebouwd (zeker met de datering van Posnansky) is de bouwtechniek ongelooflijk.
- Precisie zonder machines
De stenen tonen rechte hoeken en vlakheden met toleranties van millimeters. Maar we moeten ons realiseren dat de Andes-culturen beschikten over harde hamers (dioriet), schuurmiddelen (zand, kwarts), sjablonen en meetkoorden, en vakmanschap. Dus het zou mogelijk kunnen zijn dat dit zonder machines, maar met ambachtelijke precisie werd gerealiseerd
- Metalen krammen
Met krammen van koper-legeringen werden stenen bij elkaar gehouden. Het koper werd in de daarvoor gecreëerde uitsparingen gegoten.
- Transport van de stenen
Ook hoe de stenen (van soms tientallen tonnen) op de Puma Punku locatie gekomen zijn, is onduidelijk. Het zandsteen was lokaal aanwezig, maar het andesiet moest van 90 km verderop komen. Men denkt dat het transport is gegaan via rollen, sledes, waterwegen en grote georganiseerde arbeidsgroepen. Dat moet bijzonder zwaar zijn geweest, maar als tijd geen rol speelde is het niet onmogelijk.
Wat maakt Puma Punku zo bijzonder?
Gezien het voorgaande kunnen we (zonder sensatie) Puma Punku nog steeds indrukwekkend noemen vanwege de extreem georganiseerde arbeid die gepaard ging met hoge technische kennis.
Het hele bouwwerk werd bovendien gedaan zonder metalen gereedschap. Ook mogen we stellen dat ze gebruik maakten van een modulaire architectuur avant la lettre. Het is daardoor een hoogtepunt van menselijke pre-industriële techniek.
En wat maakt Posnansky zo bijzonder?
Hoewel zijn conclusies niet standhouden, was hij wel een pionier in systematische documentatie, en stimuleerde hij het interdisciplinair denken. Hij was het die Tiwanaku onder internationale aandacht bracht.
Maar deze site doet mij onmiddellijk denken naan vergelijkbare sites: Machu Picchu en Göbekli Tepe. Laten we eens kijken naar overeenkomsten en verschillen.
Puma Punku – Machu Picchu – Stonehenge – Göbekli Tepe
Laten we een aantal kenmerken eens in een tabel naast elkaar zetten:
| Kenmerk | Puma Punku | Machu Picchu | Stonehenge | Göbekli Tepe |
|---|---|---|---|---|
| Locatie | Bolivia | Peru | Engeland | Turkije |
| Cultuur | Tiwanaku | Inca | Neolithisch Brittannië | Pre-neolithisch |
| Datering* | ca. 500–1000 | ca. 1450 | ca. 3000–2000 v.Chr. | ca. 9600–8000 v.Chr. |
| Hoogte | ± 3.850 m | ± 2.430 m | Zeeniveau | ± 760 m |
| Schrift | Geen | Geen | Geen | Geen |
| Metaal | Beperkt (koper) | Brons | Geen | Geen |
| Bouwtechniek | – Strak modulair systeem – Millimeter-nauwkeurige hoeken – Prefab-achtige H-blokken – Metalen krammen gegoten in steen | – Cyclopisch metselwerk – Perfecte passing zonder mortel – Aardbevings-bestendig – Geen metalen krammen nodig | – Ruwe maar doordachte plaatsing – Meerdere bouwfasen – Transport over lange afstanden – Minder fijn bewerkt | – Monumentaal vóór landbouw – T-vormige pilaren met reliëfs – Geen woningen, puur ritueel – Technisch eenvoudiger – Cultureel revolutionair |
| Functie | Ritueel/cere-monieel centrum | Koninklijk-religieuze stad | Astronomisch/ ritueel monument | Ritueel complex (jager-verzamelaars) |
| Astronomie | Betwistte astronomische claims | Geïntegreerd in landschap (Intihuatana3) | Duidelijke zonnewende-uitlijningen | Mogelijk sterrenbeelden (ter discussie) |
Waarom leidt juist Puma Punku tot speculatie?
Puma Punku onderscheidt zich van de andere genoemde sites doordat:
- De stenen modulair en herhaalbaar zijn
- De precisie modern oogt
- Posnansky een extreem vroege datering suggereerde
Dit alles nodigt uit tot allerlei alien-hypotheses en/of speculaties over verloren beschavingen.
Bij de andere drie sites is de culturele continuïteit beter zichtbaar.
Ironisch genoeg is Göbekli Tepe door experts vele duizenden jaren ouder geschat dan Puma Punku. Bovendien is het gebouwd zonder dat er al sprake was van landbouw, en ook zonder gebruik/kennis van metaal en zonder dat er al steden waren. En Göbekli Tepe is tóch volledig geaccepteerd door de experts.
Dit toont aan dat ouderdom op zich geen probleem is, zolang de context klopt.
De echte verwondering ligt dus niet in verloren (alien) supertechnologie, maar in de onderschatting van menselijke creativiteit vóór onze moderne tijd.
1 Andesiet is een donkergekleurd fijnkorrelig stollingsgesteente met een intermediaire, subalkaliene samenstelling. Andesiet bestaat enkel uit een fijnkorrelige grondmassa (afanitisch) of bevat ook enkele grotere kristallen (porfiritisch). Deze grotere kristallen worden fenocrysten genoemd. In andesiet bestaan de meeste fenocrysten uit de mineralen plagioklaas, biotiet, hoornblende en pyroxeen. Andesiet is genoemd naar de Andes in Zuid-Amerika.
De naam werd ingevoerd door Leopold von Buch in 1826.
2 Stratigrafie (Latijn: stratum, laag; Grieks: γράφειν, gráphein, beschrijven) is een vakgebied binnen de aardwetenschappen dat zich bezighoudt met bestudering van de volgorde van opeenvolgende gesteentelagen (stratificatie), met als doel aardlagen te dateren en beschrijven.
3 Intihuatana is een prachtig gebeeldhouwde rots die de Inca’s misschien hebben gebruikt voor astronomische doeleinden, evenals spirituele en religieuze ceremonies. In Quechua vertaalt het woord Intihuatana zich als “hitching post of the sun” (aanknooppunt van de zon), maar het is onbekend waar de oorsprong van de term vandaan komt.
