Paul Morphy 4/…

1857

Morphy’s geschiedenis

  • Paul wordt voorzitter van de New Orleans Chess Club en Charles Amedee Maurian de secretaris.
  • In januari speelt Paul vier partijen tegen Judge Meek, en wint ze allemaal.
  • Op 7 april krijgt Paul zijn Bachelor of Laws (L.L.B.) van de University of Louisiana. Hij spreekt dan vloeiend Engels, Frans, Spaans en Duits. Hij is dan niet oud genoeg om als advocaat aan te treden (wettelijke leeftijd daarvoor is 21 jaar). Er wordt beweerd dat Paul bijna de gehele Louisiana Civil Code uit het hoofd kent.
  • In april krijgt Paul een uitnodiging van de New York Chess Club om mee te doen aan het First American Chess Congress in New York, te houden in oktober. Het doel van dit congres is “of ascertaining the feasibility and propriety of a general assemblage of the chess players resident in America.”
  • Het congress zou bestaan uit 3 verschillende toernooien: the Grand Tournament, the Minor Tournament, en the Problem Tournament.
  • In eerste instantie wees Paul de uitnodiging af vanwege het recente overlijden van zijn vader, maar zijn oom Ernest drong er op aan dat hij toch zou gaan. Toen het telegram waarin Paul’s deelname werd bevestigd in New York aankwam, verklaarde Louis Paulsen (1833-1891) dat Paul er vandoor zou gaan met de eerste prijs.
  • Zie meer over Paulsen hieronder.
  • Judge Meek was dezelfde mening toegedaan, maar kreeg als repliek: “Because he beats you, Judge, you think he must necessarily beat everyone else.”
  • Op 23 september vertrekt Paul aan boord van de stoomboot Benjamin Franklin naar Cincinnati, waar hij een paar dagen later aankomt. Van daar met de trein naar New York City, waar hij 4 oktober arriveert en zijn intrek neemt in het St. Nicholas Hotel.
  • Op 5 oktober, voordat het Grand Tournament zou starten, was er in de New York Chess Club (19 East 12th Street in Manhattan) gelegenheid om wat partijen te spelen.
  • Paul wint een partij van Frederick Perrin (1815-1889), de secretaris van de New York Club.
  • Op het moment dat ze een tweede partij gaan spelen komt Charles Stanley (1819-1901) binnen. Perrin staat op om zijn plaats aan Stanley af te staan. Deze speelt vervolgens vier partijen met Paul en verliest ze allemaal.
  • Op 6 oktober om 11:00 start het Congress in de gehuurde ruimte van Descombes Rooms at 764 Broadway in New York. De New York Chess Club blijkt te klein.
  • Op 10 oktober geeft Paulsen op 4 borden een blindsimultaan. Paul is een van de deelnemers, maar hij speelt ook blind. De toeschouwers werd $1 gevraagd om het spektakel mee te maken. Paulsen wint 2x, speelt 1x remise en verliest van Paul.
  • Op 10 november eindigt het eerste American Chess congress. Winnaar is Paul, gevolgd door Paulsen als 2e en Lichtenheim als 3e. William Homer uit Brooklyn wint het Minor Tourney.
Louis Paulsen (1833-1891)

Louis Paulsen

  • Hij werd geboren in Duitsland en was een van de grote meesters van de 19e eeuw.
  • Hij emigreerde naar de Verenigde Staten – hij was zijn andere broer Ernest in 1854 gevolgd tot in Dubuque, Iowa, een stadje in de Amerikaanse Midwest. Hij werkte er als boekhouder op het landbouwbedrijf van zijn broer. Toen hij bekendheid kreeg als sterk speler en vooral goed blindsimultaangever (tegen zwakke tegenstand weliswaar), werd hij uitgenodigd voor de First American Chess Congress.
  • Als schaker legde zich daar vooral toe op de theorie van het schaakspel en heeft ruim twintig openingsvarianten geïntroduceerd.
  • Aan het bord was hij een zeer taaie verdediger, een correct speler, maar vooral een trage speler – hij wou geen fouten maken en was – mede door zijn gebrek aan openingskennis in het begin van zijn carrière – een sterk verdediger geworden.
  • Maar Paulsen werd het slachtoffer van zijn eigen streven naar foutloosheid: de schaakklok werd ingevoerd en het duurde even voor hij zich had aangepast: vaak verloor hij goed opgezette partijen in tijdnood.
  • In matches was zijn speelstijl een voordeel: hij verloor dan ook geen enkele match, waarbij aangetekend moet worden dat matches tegen Morphy alsook tegen Steinitz niet doorgingen.
  • Hieronder de bekendste partij uit hun match in de finale van de First American Chess Congress:
(klik op de zet en je ziet een diagram)

Morphy’s geschiedenis (vervolg)

  • Gedurende de tijd dat Paul in New York is, speelt hij 94 gelijke partijen, waarvan hij er 85 wint, 4 verliest en 8 gelijkspeelt.
  • Hij speelt er 159 partijen met voorgift, waarvan hij er 104 wint, 36 verliest en 19 gelijkspeelt.
  • Hij speelt er ook 3 blindpartijen: 2 gewonnen en 1 gelijk.
  • Hij verliest een consultatie partij tegen Fiske, Fuller en Perrin.
  • Na het congress is er gesuggereerd dat een Europese meester naar Amerika moest komen om een match met Paul te spelen. Als de Britse meester Howard Staunton (1810-1874) dit hoort, schrijft hij in zijn wekelijkse column: “The best players of Europe are not chess professionals, but have other and more serious things to occupy their minds with.”
  • Paul’s vrienden in New Orleans sturen inderdaad een uitnodiging aan Staunton, maar deze wijst het af. Als Paul naar Europa komt, ben ik klaar voor hem meldt hij daarbij.
Howard Staunton (1810-1874)

Wereld geschiedenis

  • Op 3 maart wordt de grootste slave auction in United States history gehouden. Gedurende 2 dagen verkoopt Pierce M. Butler 436 slaven, die al weken werden vastgehouden in de paardenstallen van het racecircuit van Savannah, Georgia.
  • De Supreme Court of the United States besluit op 6 maart dat Blacks are not citizens and slaves can not sue for freedom, waardoor de tegenstellingen in het land richting de American Civil War gaan (de uitspraak wordt pas teruggedraaid als het 14th Amendment wordt aangenomen in 1868).
  • New York beleeft op 23 maart de wereldprimeur van de personenlift.
  • Op 18 juli begint de Utah War (1857–1858), ook bekend als de Utah Expedition, de Utah Campaign, Buchanan’s Blunder, de Mormon War of de Mormon Rebellion. Het was een gewapend conflict tussen de Mormonen in Utah en het leger van het United States government. Aanleiding was de bemoeming, in de lente van 1857, van een non-Mormon, Alfred Cumming, als governeur van de Utah Territory, door President James Buchanan. Dit werd niet in dank aanvaard door de Mormonen, die de wapens oppakten. De confrontatie duurt een jaar.
  • De American Chess Association wordt op 6 oktober opgericht en het eerste Amerikaanse schaaktoernooi georganiseerd.
  • De Panic of 1857 start op 13 oktober: de banken in New York sluiten hun deuren en gaan pas weer open op 12 december. Vanwege de uitvinding van de telegraaf door Samuel F. Morse in 1844, was the Panic of 1857 de eerste financiele crisis die zich razendsnel over de Verenigde Staten verspreidde. Daarna was de rest van de economische wereld aan de beurt, zodat dit ook de eerste wereldwijde financiele crisis werd!
  • Op 24 oktober wordt Sheffield FC opgericht, door de FIFA erkend als oudste voetbalclub ter wereld.
  • In dit jaar wordt in Nevada het zilvererts van de Comstock Lode ontdekt, wat tot een zilverkoorts leidt.
Run op de Seamen’s Savings’ Bank tijdens the Panic of 1857

Paul Morphy 3/…

1852

Morphy’s geschiedenis

  • Paul leert Charles Amedee Maurian (1838-1912) het schaakspel. Charles werd zijn beste vriend (voor het leven). Ze gingen samen naar het Spring Hill College, in Mobile, Alabama.
  • Charles werd op 21 mei 1938 geboren in New Orleans. Zijn vader was Judge Charles A. de Maurian, rechter aan de Parish and City Civil Court. Zijn moeder was (voor haar huwelijk) Miss Lasthenie Peychaud, een Française.
  • Charles overleed op 2 december, 1912.

Wereld geschiedenis

  • Op 1 januari wordt de postzegel in Nederland ingevoerd.
  • In Nederland wordt op 1 juli de Haarlemmermeer drooggelegd. Er was besloten de droogmaking volledig met stoomkracht te verrichten: een unicum in die tijd, want tot dan werden vooral windmolens gebruikt. De bedoeling was de benodigde machines in Nederland te laten bouwen, maar de laagste Nederlandse inschrijver zat veertig procent boven die uit het buitenland, en zo kreeg een Engels bedrijf de opdracht. Na het droogvallen duurde het nog tot 11 juli 1855 voordat de Haarlemmermeer een gemeente werd.
  • Franklin Pierce (1804-1869) wordt op 2 november de 14de President van de VS. Hij werd president in een ogenschijnlijk rustige tijd. De Verenigde Staten leken de dreiging van een splitsing weerstaan te hebben, dankzij het Compromis van 1850. Door de aanbevelingen van zuidelijke adviseurs op te volgen, hoopte Pierce, afkomstig uit New England, een nieuwe dreiging van afscheiding te vermijden. Maar zijn strategie, die de rust niet kon bewaren, versnelde het uiteenvallen van de unie.
Eerste postzegel van 5 cent in Nederland met Willem III

1853

Morphy’s geschiedenis

  • De 16-jarige Paul speelt een blindpartij tegen Jesuit Father Beaudequin (1827-1909) op Spring Hill College (aldus een van Paul’s klasgenoten).

Wereld geschiedenis

  • Op 24 juni koopt de VS (wat we nu kennen als) Arizona en New Mexico van Mexico.

1854

Morphy’s geschiedenis

  • Charles Maurian wint een match met Paul in New Orleans (+6-5=1), maar Paul speelde met diverse soorten materiaal minder.
  • De eerste (bewaard gebleven) foto wordt van Paul genomen.
  • Paul raakt geinteresseerd in astronomie. Op Spring Hill College wordt hij lid van de Philomathic Society (voor liefhebbers van de natuurwetenschappen) en geeft een presentatie over de ontdekking van Neptunes (kort geleden ontdekt (1846)). Paul’s oudere broer, Edward, was de secretaris en vice-president van de Philomathic Society.
De eerste (bewaard gebleven) foto van Paul uit 1854

Wereld geschiedenis

  • Op 30 januari krijgt het Bureau des longitudes opdracht van de Franse regering om onderzoek te doen naar standaardisatie van de tijd (zie hieronder voor de Nederlandse situatie). De belangrijkste taken van het bureau waren:
    • het oplossen van astronomische problemen verbonden aan de plaatsbepaling op zee (lengtebepalingen), dit was van strategisch van belang voor Frankrijk in verband met de toenmalige overheersing der zeeën door de Britse vloot;
    • het berekenen en publiceren van de efemeriden (tabellen die de posities aangeven van een hemellichaam dat zich langs de hemel beweegt, voor een reeks van toekomstige tijdstippen);
    • het vastleggen van een nauwkeurige tijdsbepaling voor gans het Franse grondgebied inclusief dat van de overzeese gebieden;
    • het organiseren van wetenschappelijke expedities op het gebied van geofysica en astronomie, en
    • verder trad het comité op als raadgevend orgaan bij het oplossen van tal van wetenschappelijke problemen.
  • In Rippon (Wisconsin) wordt op 28 februari de Republikeinse Partij opgericht. Doel is om uitbreiding van de slavernij te voorkomen.
  • Engeland en Frankrijk verklaren op 28 maart de oorlog aan Rusland (en dat is het begin van de Krim oorlog). Aanleiding was een conflict over het beheer van bedevaartplaatsen in Palestina. Rusland eiste in 1853 het recht om niet alleen de orthodoxe kerk maar ook alle orthodoxe inwoners van het rijk te beschermen. De regering in Istanboel weigerde dat en werd daarbij gesteund door Frankrijk en Groot-Brittannië. Met name het laatste land wilde verdere uitbreiding van de Russische macht aan de Zwarte Zee voorkomen.
  • De Amerikaanse admiraal Perry, die met de Amerikaanse vloot naar Japan is gevaren, tekent op 31 maart een verdrag met de shogun om Japanse havens open te stellen voor Amerikaanse schepen. Dit is het einde van ruim twee eeuwen isolatie van Japan. Ter voorbereiding op zijn reis naar het oosten, las commodore Perry veel boeken over de Tokugawadynastie in Japan. Hij ging zelfs advies inwinnen bij de japanoloog Philipp Franz von Siebold, die acht jaar in de Nederlandse handelspost op het eilandje Dejima had gewoond.
Admiraal Matthew Calbraith Perry

De tijd in Nederland

  • Ook in Nederland waren de snel toenemende communicatiemogelijkheden die tot standaardisering van de klok noopten. In de periode tot 1900 waren er drie soorten tijdrekening in zwang:
  • Veel torenklokken werden met behulp van een zonnewijzer gecorrigeerd op de “juiste” stand. Omdat in het oosten van Nederland de zon eerder opkomt dan in het westen, liepen de torenklokken daar een kwartier voor.
  • Een deel van de Nederlandse gemeenten had intussen de stand van de torenklok van Amsterdam, gemeten op de Westertoren, geaccepteerd als de “ware” tijd.
  • De spoorwegen en de post- en telegraafdienst, met een landelijk net, oordeelden in 1892 dat zij met deze twee verschillende tijden niet overweg konden en besloten tot een derde standaard, namelijk de West-Europese tijd, zoals gemeten en vastgesteld in Greenwich.
  • De vastgestelde tijd van Greenwich kon vanzelfsprekend ook opgevat worden als een uitdrukking van de macht van het Britse Rijk waar de zon, zoals bekend, nooit onderging.
  • De “tijdkwestie” ontaardde in een nationaal debat. Uiteindelijk hakte de regering in 1909 de knoop door: de Amsterdamse tijd werd de nationale standaard. Nederland werd door twintig minuten af te wijken van Greenwich een beetje een buitenbeentje in Europa.
  • Er was een nieuwe absolute heerser voor nodig om Nederland weer in het gareel te krijgen. Na de inlijving in het Duitse Rijk kreeg Nederland op 16 mei 1940 de Midden-Europese tijd opgelegd.
  • Onder dat regime leven wij nu nog steeds.

1855

Morphy’s geschiedenis

  • Op 1 maart, reist de 18-jarige Paul naar Mobile, Alabama en speely daar drie partijen met Judge Alexander Beaufort Meek (1814-1865) die later de President of the American Chess Congress zou worden (in 1857). Paul wint alle drie de partijen (een daarvan staat hieronder).
  • Op dezelfde dag verslaat hij ook Dr. Ayres uit Alabama in twee partijen.
  • In november, na geslaagd te zijn van het Spring Hill College, schrijft Paul zich in op de Law School van de University of Louisiana in Lafayette, Louisiana.
(klik op de zet en je ziet een diagram)

Wereld geschiedenis

  • Op 2 januari wordt King Camp Gillette, Amerikaans uitvinder van het scheermesje geboren (hij is overleden in 1932).
  • De spoorlijn Utrecht-Rotterdam wordt op 20 juli in gebruik genomen.
  • De Schot David Livingstone (1813-1873) ontdekt op 17 november de Victoriawatervallen. Livingstone was in Afrika begonnen met zendingswerk. In 1854 ging hij stroomafwaarts over de Zambezi en ziet dan als eerste niet-Afrikaan de gigantische watervallen.
De Victoria Watervallen tussen Zambia en Zimbabwe

1856

Morphy’s geschiedenis

  • Ernest Morphy zendt op 10 juni een partij en het enig bekende schaakprobleem (mat in 2) van Paul, naar de New York Clipper. Dat probleem wordt op 28 juni gepubliceerd (zie hieronder).
  • Op 20 augustus plaatst Ernest Morphy een advertentie in Leslie’s Illustrated Newspaper met als titel: “Chess Challenge Extraordinary.” Elke schaakspeler in de United States werd uitgedaagd om naar New Orleans te komen en tegen Paul te spelen voor een inzet van $300 de man. Niemand reageerde.
  • Op 22 november overlijdt Paul’s vader, Alonzo Morphy, 58 jaar oud, in New Orleans. Alonzo liet een erfenis na van $146,162.54 (meer dan $3 millioen tegen huidige koers) plus 2 vrouwelijke slaven (die $1,700 waard waren).
Wit begint en geeft mat in 2

Wereld geschiedenis

  • Op 30 maart maakt de Vrede van Parijs een einde aan de Krimoorlog. Het Osmaanse Rijk of Ottomaanse Rijk herkrijgt zijn oude omvang. Het Osmaanse Rijk was een islamitisch wereldrijk dat bestond van 1299 tot 1922 en was gesticht door de Osman I van Turkse afkomst.
  • Sigmund Freud, Oostenrijks psycholoog en psychiater, wordt in dit jaar op 8 mei geboren (hij is overleden in 1939).
  • In het vijfde jaar van zijn ballingschap koopt Victor Hugo op 16 mei, Hauteville House op Guernsey, waar hij tot de val van Napoleon III zal wonen.
  • 100 jaar later, op 18 juli, wordt J.H.W. Heesen in Breda geboren.
  • Op 4 november wordt James Buchanan (1791-1868) de 15de President van de VS. Hij was (en is tot heden) in de lijst van presidenten van de Verenigde Staten de enige vrijgezel-president. Er zijn historici die de afwezigheid van een vrouw in zijn leven toeschrijven aan een celibataire levensstijl, of de mogelijkheid dat Buchanan aseksueel was. Veel meer historici geloven echter dat het goed mogelijk is dat Buchanan homoseksueel was. Hij wordt bekritiseerd vanwege het gemis van positieve acties om te voorkomen dat het land weg zou glijden in een neerwaartse spiraal, die uiteindelijk resulteerde in de Amerikaanse Burgeroorlog.
  • In 1856 ontdekt men in het Neanderthal, tussen Düsseldorf en Elberfeld, menselijke overblijfselen die afkomstig blijken van een uitgestorven soort, de Neanderthalers. Zij moeten als een ondersoort van de Homo Sapiens gezien worden. Er werden er uiteindelijk 12 complete skeletten en restanten gevonden in Europa, het Midden-Oosten en Centraal-Azië. In Afrika, Oost-Azië en Amerika werden ze tot dusver niet aangetroffen. Het eerste neanderthalerskelet bleek achteraf te zijn ontdekt door Schmerling in de grotten van Engis nabij Luik in 1829. Dat werd echter nog niet als zodanig herkend.
Het Ottomaanse rijk in 1683

Paul Morphy 2/…

1846

Morphy’s geschiedenis

  • Toen Paul 9 jaar oud was, wist zijn oom zijn vader te overtuigen dat Paul een match was voor de beste spelers in New Orleans.
  • Vanaf deze leeftijd begint Paul honderden partijen tegen hen te spelen en groeide hij snel uit tot de beste speler van New Orleans en, wat later, van Amerika.
  • In December is Major General Winfield Scott (1786-1866) in New Orleans en hij wil graag een partijtje spelen tegen een sterke speler. Na het diner stelt men hem voor aan Paul en de Major General was “not amused” en beledigd dat men hem tegen een jochie wilde laten spelen. Men wist hem echter te overtuigen dat Paul werkelijk de sterkste speler in hun midden was. Paul stelde zijn stadsgenoten niet teleur en wint overtuigend twee partijen.

Wereld geschiedenis

  • Op 13 mei verklaart de VS de oorlog aan Mexico.
  • De Amerikaanse Navy Commodore Robert F. Stockton (1795-1866) annexeert op 17 augustus de Mexicaanse staat Californië. De grootvader van Stockton was een van de ondertekenaars van de Onafhankelijkheidsverklaring.
  • Op 23 september wordt de planeet Neptunes ontdekt.
    De eerste waarnemingen van Neptunus werden in december 1612 en januari 1613 verricht door Galileo Galilei, toen de planeet vlak naast Jupiter verscheen. Maar omdat Galileo ervan uitging dat het een ster betrof, staat de ontdekking niet op zijn naam. Op 8 en 10 mei 1795 werd Neptunus opnieuw waargenomen door Jérôme Lalande, maar ook hij besefte niet dat het hier om een planeet ging en dacht dat hij zich in zijn berekeningen had vergist. In de zomer van 1846 begon James Challis aarzelend een nieuwe zoektocht naar de onbekende planeet, maar het waren Johann Galle en Heinrich d’Arrest die de planeet voor het eerst waarnamen.
    Op 12 juli 2011 had Neptunus een volledige omloop rond de zon gemaakt sinds die eerste waarneming.
  • Iowa wordt op 28 december toegelaten als deelstaat van de Verenigde Staten van Amerika.
Neptunus geforografeerd door de Voyager 2 op zijn ruimtereis in 1989. Daarna verliet de Voyager ons zonnestelsel.

1847

Morphy’s geschiedenis

  • Paul wordt 10 jaar.

Wereld geschiedenis

  • Op 13 september verovert Generaal Scott (waar Paul een jaar eerder twee partijen van won) Mexico City.

1848

Morphy’s geschiedenis

  • Paul wint een partij van zijn vader. Op zich is dat niets bijzonders, ware het niet dat het de eerste Morphy partij is, waarvan de zetten genoteerd werden (zie hieronder).
  • Paul gaat naar school op de Jefferson Academy, een prive school, vlak bij zijn huis. Paul geeft daar de voorkeur aan lezen en schrijven en vermijdt alle sport-activiteiten.
(klik op de zet en je ziet een diagram)

Wereld geschiedenis

  • James W. Marshall (1810-1885) vindt op 24 januari in de buurt van Coloma (Californië) goud in de bedding van de American River. Zijn vondst leidt tot de Californische goldrush. Hoewel de goudmijnen een aantal mensen rijk maakten, heeft Marshall hier geen voordeel uit weten te halen
  • Op 2 februari wordt de Vrede van Guadalupe Hidalgo getekend. Er komt een eind aan de Amerikaans-Mexicaanse Oorlog en Mexico moet een groot deel van zijn grondgebied afstaan aan de Verenigde Staten.
  • Slavenhouder Zachary Tailor (1784-1850) wordt op 7 november de 12de President van de VS. Taylor was de laatste president die slaven hield terwijl hij in functie was. Hij verkreeg roem door, in de Slag bij Palo Alto en de Slag bij Monterrey tijdens de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog, de Amerikaanse troepen naar de overwinning te leiden. Als president maakte hij veel Zuiderlingen boos door het innemen van een gematigd standpunt tegenover slavernij.
Reclame voor de clipper California die tijdens de Goldrush avonturiers naar California vervoerde

1849

Morphy’s geschiedenis

  • Op zijn 12de verjaardag wint Paul een blindpartij van zijn oom Ernest (zie hieronder).
  • Op 28 september wint Paul een partij van Eugene Rousseau.
  • In de jaren  1849 en 1850, speelt Paul 50 partijen tegen Rousseau en wint 9 van de 10 keer.
  • Zo ook op 28 oktober: Paul wint in 23 zetten en de partij wordt door zijn oom Ernest voor publicatie opgestuurd naar het schaakmagzine La Regence. In januari 1851 zou de partij gepubliceerd worden.
(klik op de zet en je ziet een diagram)

Wereld geschiedenis

  • Op 11 januari behaalt Elizabeth Blackwell (1821-1910) als eerste vrouw in de Verenigde Staten van Amerika een universitaire graad in de geneeskunde. Ze was een Engels-Amerikaanse abolitioniste (een voorstandster van de afschaffing van de slavenarbeid) en een activiste voor de rechten van de vrouw.
    Blackwell meldde zich aan voor diverse prominente scholen voor een medische opleiding, maar werd overal geweigerd. Daarna probeerde ze het bij kleinere colleges, waaronder het Geneva College in New York. Daar werd ze geaccepteerd en trotseerde ze het vooroordeel van sommige professoren en studenten dat ze haar opleiding toch niet zou afmaken.
    Een anekdote in die categorie was dat haar onderwijzer voor anatomie verlangde dat ze op een bepaalde dag niet aanwezig hoefde te zijn in de les, omdat de studenten de vrouwelijke genitaliën zouden gaan ontleden. Haar reactie zou zijn geweest dat als de onderwijzer opgewonden zou raken van het gekke hoedje dat student nr. 156 droeg, zij best bereid zou zijn haar opvallende hoofddeksel te willen af doen en vervolgens achter in de klas zou plaatsnemen, maar dat ze niet vrijwillig de les wilde missen.
    In 1869 keerde ze terug naar Engeland, waar ze samen met Florence Nightingale het Women’s Medical College opende.
  • Op 7 oktober overlijdt Edgar Allan Poe, Amerikaans schrijver en dichter, op 40 jarige leeftijd en in mysterieuze omstandigheden. In 1849 verdween hij in Baltimore en werd na 3 dagen ziek in de goot teruggevonden in andermans kleding, waarna hij korte tijd later overleed zonder dat duidelijk werd wat er was gebeurd.
  • Op 1 november wordt in Nederland de regering Thorbecke (1798-1872) gevormd. Thorbecke was een Nederlands staatsman van liberale signatuur.
    Hij wordt als de grondlegger van het parlementarisme in Nederland beschouwd.
    In 1831 werd Thorbecke benoemd tot hoogleraar diplomatie en moderne geschiedenis aan de Universiteit van Leiden. Hier zou hij onder andere college geven over de Grondwet, waaruit de publicatie “Aanteekening op de Grondwet” (1839) voortkwam, zijn eerste openbare bijdrage aan het debat omtrent de herziening der grondwet en waarvan binnen enkele maanden bijna 1.000 exemplaren verkocht werden.
    Als voorzitter van de Grondwetscommissie was Thorbecke in 1848 grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie. Deze commissie was door koning Willem II ingesteld met als opdracht een nieuwe Grondwet te ontwerpen. De reden hiervoor was dat koning Willem II geschrokken was van de politieke woelingen in het buitenland. Met het aanstellen van deze commissie passeerde de koning de ministers van zijn kabinet. De nieuwe Grondwet bevatte bijna volledig het werk van Thorbecke.
Johan Rudolph Thorbecke

1850

Morphy’s geschiedenis

  • In mei, kwam de Hongaarse schaakmeester Johann Jacob Löwenthal (1810-1876) naar New Orleans. Aangekomen werd hij ziek, maar toen hij weer herstelde zocht hij contact met Eugene Rousseau, waar hij van, de toen 13-jarige, Paul hoort en verzocht om een paar partijen met hem te spelen.
  • Löwenthal speelt 3 partijen en Paul wint ze allemaal (hoewel sommige bronnen melden dat een partij remise werd). Maar dit komt door een falsificatie van Löwenthal in zijn boek over Morphy’s partijen. De partijen werden gespeeld op 22, 25 en 27 Mei.

Wereld geschiedenis

  • Henry Wells (1805-1878) en William Fargo (1818-1881) richtten op 19 januari American Express op voor de snelle bezorging van poststukken. Twee jaar later formeerden ze het bedrijf Wells Fargo & Co.
  • Op 10 juli wordt Millard Fillmore de 13de President van de VS. Hij volgt de overleden Zachary Taylor op.
  • President Fillmore ondertekent russen 9 en 20 september de 5 wetten die deel uitmaken van het Compromis van 1850, ook wel de Pearce Act. De wetten hadden betrekking op de slavernij en de territoria die tijdens de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog in Amerikaanse handen waren gekomen. Het doel van het Compromis was om de balans te bewaren tussen de belangen van de zuidelijke, slavenhoudende, staten en de “vrije” staten zonder slavernij. De kernpunten van de wetten waren:
    1. Californië werd als vrije staat toegelaten tot de Unie.
    2. De handel in slaven in het District of Columbia werd verboden.
    3. De territoria New Mexico en Utah werden georganiseerd volgens het principe van Popular Sovereignty (volkssoevereiniteit), waarbij de bewoners via verkiezingen de status van de slavernij in hun territorium zouden bepalen.
    4. De Fugitive Slave Act verbood elke steun aan slaven die naar het vrije noorden waren ontsnapt.
    5. Texas werd gedwongen land in het westen af te staan en kreeg daarvoor $10 miljoen compensatie.
Wells Fargo stage coach

1851

Morphy’s geschiedenis

  • Net nieuw op het college, wordt de 14-jarige Paul gekozen als vice president van de Thespian Society en acteerde regelmatig in schooltoneelstukken. Zo speelt hij de rol van Charles in de Comedie Francais, Gregiore.
  • Paul begint ook met schermlessen op verzoek van zijn vader en het zou zijn enige fysieke sport worden.
  • In oktober krijgt Paul de eerste prijs voor goed gedrag van het Spring Hill College.
  • Hij was ook de beste van zijn klas in Latijn, Grieks, and Engels en de op een na beste in Godsdienst, Frans, en Rekenen.

Wereld geschiedenis

  • Op 26 maart, In het Panthéon te Parijs demonstreert Léon Foucault met een slinger van 67 meter lengte, de draaiing van de aarde (zie hieronder). Ook deed hij als eerste accurate metingen van de lichtsnelheid. Hij is een van de 72 Fransen wier namen in reliëf op de Eiffeltoren zijn aangebracht.
  • Op 1 mei opent de allereerste universele Wereldtentoonstelling Great Exhibition, ook wel bekend als de Crystal Palace Exhibition, in Hyde Park, Londen. Zes miljoen mensen, destijds gelijk aan een derde van de gehele Britse bevolking, bezochten de tentoonstelling.
  • In juni eindigt de Mariposa-oorlog in Californië met de gevangenneming van de Chief Tenaya en de andere Ahwahnechee-indianen in Yosemite.
  • Op 18 september verschijnt de eerste “New York Times”.
De slinger van Foucault in het Panthéon in Parijs

Het bewijs van Foucault

Het essentiele punt in het bewijs is dat de slingerrichting constant blijft ten opzichte van de verre sterren. Dit verschijnsel, om zonder uitwendige krachten te volharden in een eenmaal ingeslagen richting van beweging, wordt wel de traagheidswet genoemd (een van Newton’s wetten).
Het is dus zaak de slinger zodanig op te hangen dat uitwendige krachten verwaarloosbaar klein zijn. Is dat het geval en wordt de slinger in beweging gebracht, dan zal deze volharden in de initiele slingerrichting, terwijl de aarde onder de slinger doordraait.

Paul Morphy 1/…

In mijn verhalen over schaken is een paar keer de naam van mijn schaakheld, Paul Morphy, gevallen. Het wordt nu tijd wat meer aandacht aan hem te gaan besteden.

Een eerste idee is om zijn levensloop af te zetten tegen de gebeurtenissen in de wereldgeschiedenis. Dit geeft een goede context voor meer gedetailleerdere verhalen in latere bijdragen.

Paul leefde van 1837 tot 1884. Dat zijn 47 jaren en die wil ik een voor een behandelen. Maar ik begin met 1836.

1836

Morphy’s geschiedenis

  • Van 1829 tot 1841, leefde Alonzo Morphy (1798-1856; de vader van Paul) en zijn gezin op het adres 1113 Chartres Street in het French Quarter van New Orleans.
  • In dit huis werd Paul geboren.
  • Later kwam het huis in bezit van Pierre Gustave Toutant Beauregard (1818-1893), de bekende generaal van de Confederatie. Hij woonde er slechts gedurende de winter van 1866-67.
  • Weer later kwam het huis in het bezit van de schrijfster Francis Parkinson Keyes (1885-1970), die daar het boek The Chess Players (met een hoofdrol voor Paul Morphy) schreef.
The Chess PLayers – Frances Parkinson Keyes

Wereld geschiedenis

  • Op 24 februari verkrijgt Samuel Colt (1814-1862) het patent op de revolver. In april bouwt hij zijn eerste fabriek in Patterson, New Jersey, wat dan een van de snelst groeiende industriegebieden van de Verenigde Staten is. De Colt-revolver was revolutionair omdat voor het eerst meerdere schoten konden worden gelost, zonder dat de revolver herladen hoefde te worden. Samuel Colt maakte een ronddraaiende cilinder, waarbij zes schoten via dezelfde loop afgevuurd konden worden. Dit gaf de gebruiker een groot voordeel, bijvoorbeeld aan Wild West figuren als Wyatt Earp (1848-1929), Billy the Kid (1859-1881) en Jesse James (1847-1882).
  • Op 17 mei wordt Wilhelm Steinitz (1836-1900), de Tsjechisch-Oostenrijks schaker en later de 1e Wereldkampioen schaken, geboren. Zie over zijn levensloop elders op deze site.
  • Op 10 juni overlijdt André-Marie Ampère (1775-1836), de beroemde Franse natuur- en wiskundige en een van de ontdekkers van het elektromagnetisme. Nadat hij de samenhang tussen elektriciteit en magnetisme had onderzocht, raakte hij ervan overtuigd dat de elektrische stroom de oorsprong moest zijn van alle magnetische verschijnselen. In 1823 publiceerde hij een opmerkelijke theorie: magnetisme in een magneet wordt veroorzaakt door ontelbaar veel kleine elektrische stroompjes die in de magneet rondcirkelen. Hiermee was Ampère zijn tijd ver vooruit, want pas 60 jaar na zijn overlijden werd – na de ontdekking van het elektron – aangetoond dat zijn theorie in principe juist was. Hij is een van de 72 Fransen wier namen in reliëf op de Eiffeltoren zijn aangebracht.
Een jonge Wilhelm Steinitz

1837

Morphy’s geschiedenis

  • Op 22 juni wordt Paul geboren.

Wereld geschiedenis

  • Op 4 maart wordt Martin Van Buren (1782-1862) de 8ste President van de VS. Van Buren was de eerste president die geboren werd als Amerikaans staatsburger en bovendien de eerste president die niet van Britse afkomst was – zijn familie was Nederlands en zijn moedertaal was Nederlands. Het presidentschap van Martin Van Buren werd geen succes. Het feit dat hij Andrew Jackson opvolgde hielp niet, maar de economische crisis was een groter probleem. Vier jaar lang probeerde hij de crisis op te lossen, maar hij slaagde uiteindelijk niet.
  • Op 20 juni wordt de 18 jarige Victoria (1819-1901) koningin van Engeland. Ze regeerde 63 jaar, zeven maanden en twee dagen en was, tot ze op 9 september 2015 werd overtroffen door koningin Elizabeth II, de langst regerende monarch in de Britse geschiedenis. Haar regeerperiode staat zowel in het Verenigd Koninkrijk als daarbuiten bekend als het Victoriaans tijdperk (the Victorian era). Onder haar regering was het Britse Rijk het grootste rijk uit de geschiedenis. Ze regeerde over gebieden in alle werelddelen.
Koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk

1838-1840

Morphy’s geschiedenis

  • Paul wordt zonder opmerkelijke gebeurtenissen een paar jaar ouder.

Wereld geschiedenis

  • Samuel Morse (1791-1872) demonstreert in 1838 zijn telegraaf voor de eerste keer. Die telegraaf was de vrucht van zijn overpeinzingen toen hij, op reis zijnde, per brief hoorde dat zijn vrouw was overleden. Toen hij de brief had gelezen, vertrok hij meteen naar huis, maar bij zijn aankomst was zij reeds begraven. Sindsdien dacht hij na over methoden om snel over lange afstanden te kunnen communiceren.
  • De New Orleans Chess Club wordt in 1838 opgericht. Secretaris is Ernest Morphy (1807-1874), een oom van Paul. De club heeft amper twee jaar bestaan.
  • Louis Daguerre (1787-1851) wordt beschouwd als een van de uitvinders van de fotografie. Hij maakt in 1839 de eerste foto van de maan. Ook hij is een van de 72 Fransen wier namen in reliëf op de Eiffeltoren zijn aangebracht.
  • Op 2 december 1840 wordt William Henry Harrison (1773-1841) de 9de President van de VS. Zijn vader was een van de ondertekenaars van de Onafhankelijkheids-verklaring. Harrison stierf op de 32e dag van zijn presidentschap op de leeftijd van 68 jaar. Benjamin Harrison, Harrisons kleinzoon, werd later ook president.
De telegraaf van Samuel Morse uit 1838

1841

Morphy’s geschiedenis

  • De Morphy familie verhuist met de 4-jarige Paul naar 89 Royal Street (later hernummerd naar 417 Royal Street) eveneens in New Orleans.

Wereld geschiedenis

  • John Tyler (1790-1862) wordt op 4 april de 10de President van de VS. Hij was een Amerikaans politicus en slavenhouder. Eerder was hij de 10e vicepresident van de Verenigde Staten onder president William Henry Harrison, maar na diens vroegtijdig overlijden werd Tyler na één maand al beëdigd als president. Hij moest weinig weten van de Britten, net als de meeste van zijn tijdgenoten. Hij ondervond veel moeilijkheden in zijn binnenlandse politiek, doordat hij vaak van zijn vetorecht gebruik maakte. Veel beter verging het hem op buitenlands terrein. Hij was al lange tijd voorstander van vrijhandel en expansie naar het Westen. Hij sloot daarom handelsakkoorden met China en Duitsland. Hij liet Groot-Brittannië in 1842 weten dat zij moesten wegblijven van Hawaii. Daarmee startte een proces dat uiteindelijk zou leiden tot de Amerikaanse annexatie van de eilandengroep.
  • Op 14 april wordt het 1ste detective verhaal gepubliceerd: Edgar Allan Poe (1809-1849) schreef “Murders in Rue Morgue”. Poe wordt daarmee de grondlegger van het detective verhaal en inspireerde onder andere Artthur Conan Doyle (schrijver van de Sherlock Holmes verhalen). Naast zijn literaire en poëtische kant had Poe ook interesse in filosofische en wetenschappelijke vraagstukken. Dit laatste komt het best naar voren in zijn in 1848 geschreven Eureka: A Prose Poem, een essay over het universum, waarin hij over belangwekkende kosmologische verschijnselen schrijft, een voorschot neemt op de Big Bang-theorie, en met een juiste verklaring kwam voor de paradox van Olbers (de nachtelijke hemel kan niet donker zijn in een oneindig en eeuwig statisch heelal, vanwege het licht van zoveel sterren). Volgens Poe zelf was Eureka zijn meesterwerk.
Edgar Allan Poe

1842

Morphy’s geschiedenis

  • De 5-jarige Paul ziet zijn vader en oom voor het eerst verdiept in een schaakpartij.

Wereld geschiedenis

  • Op 25 mei presenteert Christian Doppler (1803-1853) zijn idee, dat we nu kennen als het Doppler Effect. Omdat zijn wetenschappelijke carriere in eerste instantie niet van de grond leek te komen en hij inmiddels getrouwd en een kind had, trof Doppler uit wanhoop voorbereidingen om naar Amerika te emigreren. Hij verkocht zijn bezittingen om de reis te financieren, maar kreeg dan toch nog een aanstelling in Praag, gelegen in het toenmalige Keizerrijk Oostenrijk-Hongarije. In 1842 hield Doppler voor het “Köninglich Böhmischen Gesellschaft der Wissenschaften” in Praag zijn beroemde voordracht Über das farbige Licht der Doppelsterne und einiger anderer Gestirne des Himmels. In deze beroemde publicatie stelt Doppler dat de frequentie van een golf toeneemt als de waarnemer beweegt in de richting van de bron en afneemt als hij zich van de bron af beweegt. Deze theorie werd in februari 1845 getest door de Nederlander Christophorus Buys Ballot op de enkelsporige Rhijnspoorweg tussen Utrecht en Maarsen.

1843

Morphy’s geschiedenis

  • Paul is nu 6 jaar oud en lijkt het schaakspel onder de knie te krijgen door te kijken hoe zijn familieleden het spel speelden.
  • Op een zomeravond, na een lange partij tussen zijn vader (Alonzo) en zijn oom (Ernest) gevolgd te hebben, verbaasde hij hen door aan te geven hoe Ernest eerder had kunnen winnen.

Wereld geschiedenis

  • De Thames Tunnel in Londen wordt op 25 januari geopend, ’s werelds eerste tunnel onder water. Hij is 11 meter breed, 6 meter hoog en 396 meter lang.
  • Op 1 juni begint Sojourner Truth (1797-1883), geboren als Isabella Baumfree, haar carriere als activiste tegen slavernij. Zij werd als slavin geboren op het landgoed Hardenbergh in Swartekill, een Nederlandse nederzetting in Ulster County, in de Amerikaanse staat New York. Ze sprak enkel Nederlands, tot ze in 1806 werd verkocht aan de Engelssprekende John Neely, waar ze de Engelse taal oppikte. Na nog een aantal maal doorverkocht te zijn, wist ze te ontsnappen en werd ze bekend door haar strijd voor de rechten van de vrouw en voor afschaffing van slavernij. Haar bekendste toespraak, Ain’t I a Woman?, hield ze in 1851 tijdens de “Ohio Women’s Rights Convention” in Akron, Ohio.
In de Thames Tunnel

1844-1845

Morphy’s geschiedenis

  • Op 27 december verslaat Charles Henry Stanley (1819-1901) Eugene Rousseau (1810-1870), in New Orleans – 15x gewonnen, 8x verloren, 8x remise.
  • Het is het eerste kampioenschap van de VS (hoewel toen de titel “US Chess Champion” niet gebruikt werd). Er werd gespeeld om $500.
  • Dit is het eerste georganiseerde schaakgebeuren in de VS. Rousseau werd bijgestaan door Ernest Morphy, die op zijn beurt zijn 8-jaar oude neefje Paul meenam.

Wereld geschiedenis

  • Op 4 december 1844 wordt slavenhandelaar James Knox Polk (1795-1849) verkozen als de 11de President van de VS. Hij bekleedde het ambt van 1845 tot 1849. Hij was ook de aanstichter van de Mexicaans-Amerikaanse oorlog (1846-1848). Die oorlog was altijd al het doel van Polk. Staten die op termijn zouden voortkomen uit de gewonnen territoria van de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog zijn onder meer: Arizona, Californië, Colorado, Nevada, New Mexico en Utah.
  • In het dagblad New York Evening Mirror verschijnt op 29 januari 1845 het gedicht The Raven van Edgar Allan Poe. Het gedicht vertelt het verhaal van een mysterieus, nachtelijk bezoek van een raaf aan een man (de verteller), die treurt om zijn overleden geliefde, Lenore.
  • Op 8 mei 1845 start de eerste Southern Baptist Convention waar men vóór de slavernij is. Inmiddels is het, met zijn 15 miljoen leden, het grootste protestantse kerkgenootschap in de Verenigde Staten. Verschillende Amerikaanse presidenten, onder wie Bill Clinton en Jimmy Carter, hebben hun wortels in de Southern Baptist Convention-kerken.
Paul Gustave Doré illustreerde Poe’s The Raven


Nu Paul het schaakspel onder de knie heeft, en zelfs al een echte schaakmatch bijgewoond heeft, werd het tijd voor zijn eigen successen. Zie daarvoor deel 2 van Morphy’s levensloop.

De “Lewis” schaakstukken

Er is al veel gepubliceerd over dit stukje schaakgeschiedenis: de ivoren schaakstukken die in 1831 werden gevonden op de kust van “the Isle of Lewis” (Schotland).

Isle of Lewis

Nog datzelfde jaar werden de 78 schaakstukken in Edinburgh tentoongesteld.

De schaakstukken zijn zeer fraai uit walrus ivoor en walvis tanden gesneden. Uitgebeeld zijn: een koning op zijn troon, een bezorgde of geschrokken koningin, een bisschop of geestelijke, een ridder te paard en staande warders of berzerkers. De pionnen hebben de vorm van kleine obelisken. Momenteel worden ze bewaard en tentoongesteld in de National Museums Scotland en het British Museum.

Het bijzondere aan dezed stukken is niet alleen dat er voor het eerst duidelijke menselijke figuren worden uitgebeeld, maar ook dat een bisschop of geestelijke in het spel voorkwam. Met name dit laatste heeft de discussie over de oorsprong van de stukken doen oplaaien.

De Koning
De Koningin (kijkt ze bezorgd of geschrokken?)

De Bisschop (onze Loper)

De Ridder te paard (ons Paard)

De Berzerker of Warder (onze Toren)

Oorsprong

Het verhaal over de oorsprong van de stukken dat zowel door the British Museum als the National Museums Scotland wordt verteld, is dat de stukken van een koopman waren die van Noorwegen naar Ierland onderweg was. De stukken zouden in de late 12de of de vroege 13de eeuw in Noorwegen zijn gemaakt. Dit heeft men afgeleid uit de detaillering van de mijter die het stuk, dat de bisschop voorstelde, droeg. Dergelijke mijters werden rond 1150 geintroduceerd en rond 1200 kwamen weer andere mijters in de mode.

Maar juist het feit dat we het hebben over een bisschopsmijter heeft tot discussie geleid en wel dat de stukken uit IJsland afkomstig zijn. De term “Bisschop” in het schaakspel wordt alleen gehanteerd in de Engelse en IJslandse taal; in de andere Scandinavische talen, het Duits en het Nederlands is het een “Loper” (van het werkwoord lopen).
In de Engelse taal komt het woord “bishop” pas rond 1450 voor?! Van de andere kant: IJsland was in de Midddeleeuwen nog niet veel meer dan een met ijs en sneeuw bedekt land met hier en daar een boerennederzetting, zodat het ongeloofwaardig lijkt dat de verfijnde kunstwerken die de stukken zijn en de kostbare hoeveelheid ivoor die er voor nodig was, toen in IJsland voorhanden was!

Schaakspel of Hnefatfl?

Andere onderzoekers trekken weer in twijfel of de stukken wel voor het schaakspel bedoeld waren. In de Middeleeuwen was een ander bordspel, Hnefatfl, erg populair in de Scandinavische landen. Met de gevonden stukken is het namelijk mogelijk om 3 beginopstellingen van het Hnefatfl spel te vormen.

Verloren stuk gevonden

Een tijdje terug was dit nieuws in een Engelse krant:

A medieval chess piece that was missing for almost 200 years had been unknowingly kept in a drawer by an Edinburgh family and has been sold at auction for £735,000.

They had no idea that the object was one of the long-lost Lewis Chessmen – which could now fetch £1m at auction. The chessmen were found on the Isle of Lewis in 1831 but the whereabouts of five pieces have remained a mystery.
The Edinburgh family’s grandfather, an antiques dealer, had bought the chess piece for £5 in 1964. He had no idea of the significance of the 8.8cm piece (3.5in), made from walrus ivory, which he passed down to his family.
They have looked after it for 55 years without realising its importance, before taking it to Sotheby’s auction house in London.

The Lewis Chessmen are among the biggest draws at the British Museum and the National Museum of Scotland in Edinburgh. They are seen as an “important symbol of European civilisation” and have also seeped into popular culture, inspiring everything from children’s show Noggin The Nog to part of the plot in Harry Potter And The Philosopher’s Stone.
Sotheby’s expert Alexander Kader, who examined the piece for the family, said his “jaw dropped” when he realised what they had in their possession.

“They brought it in for assessment,” he said. “That happens every day. Our doors are open for free valuations. “We get called down to the counter and have no idea what we are going to see. More often than not, it’s not worth very much. “I said, ‘Oh my goodness, it’s one of the Lewis Chessmen’.”
Mr Kader, Sotheby’s co-worldwide head of European sculpture and works of art, said the family, who want to remain anonymous, were “quite amazed”.
“It’s a little bit bashed up. It has lost its left eye. But that kind of weather-beaten, weary warrior added to its charm,” he said.

Het verloren stuk

Despite not knowing its significance, the late 12th/early 13th Century chess piece had been “treasured” by the family. The current owner’s late mother believed it “almost had magical qualities”. A family spokesman said in a statement: “My grandfather was an antiques dealer based in Edinburgh, and in 1964 he purchased an ivory chessman from another Edinburgh dealer. “It was catalogued in his purchase ledger that he had bought an ‘Antique Walrus Tusk Warrior Chessman’.”

From this description it can be assumed that he was unaware he had purchased an important historic artefact. “It was stored away in his home and then when my grandfather died my mother inherited the chess piece. “My mother was very fond of the Chessman as she admired its intricacy and quirkiness. She believed that it was special and thought perhaps it could even have had some magical significance. “For many years it resided in a drawer in her home where it had been carefully wrapped in a small bag. From time to time, she would remove the chess piece from the drawer in order to appreciate its uniqueness.”

The Lewis Chessmen set includes seated kings and queens, bishops, knights and standing warders and pawns. Some 82 pieces are now in the British Museum and 11 pieces held by the National Museum of Scotland. As well as the chess pieces, the hoard includes 14 “tablemen” gaming pieces and a buckle.
Since the hoard was uncovered in 1831, one knight and four warders have been missing from the four combined chess sets.
The newly-discovered piece is a warder, a man with helmet, shield and sword and the equivalent of a rook on a modern chess board, which “has immense character and power”.
The Lewis Chessmen are among the biggest draws at the British Museum and the National Museum of Scotland in Edinburgh.ade in Scandinavia, possibly Norway, they are seen as an “important symbol of European civilisation”.

The newly-discovered piece is a warder, a man with helmet, shield and sword, which “has immense character and power”.
Following the sale, Mr Kader said: “This is one of the most exciting and personal rediscoveries to have been made during my career. “It has been such a privilege to bring this piece of history to auction and it has been amazing having him on view at Sotheby’s over the last week – he has been a huge hit. “When you hold this characterful warder in your hand or see him in the room, he has real presence.” Despite not knowing its significance, the late 12th/early 13th Century chess piece had been “treasured” by the family.

De Lewis Schaakstukken

Game of Kings, King of Games

In het boek “The Grandmaster” over de match om het Wereldkampioenschap tussen Carlsen en Karjakin in New York 2016 van Brian Jonathan Butler, las ik het volgende fragment over de “duurzaamheid” van het schaakspel:

It’s not an accident that chess has been one of the most durable things humanity has created in the last fifteen hundred years. Think of all the precious, cherished things people have lost in that time along the way to the present: languages, religions, civilizations, entire bloodlines, endless artifacts, and countless stories cast into a common darkness. How did something so seemingly trivial as chess prove so much more durable and immune to the friction and chaos of history? Any child can learn the basics in minutes, yet no human mind will ever be capable of solving it any more than an abacus has a prayer of measuring a black hole.”

Dat geeft wel te denken.

Carlsen – Karjakin match New York 2016

De bewuste match ging tussen regerend wereldkampioen Magnus Carlsen en uitdager Sergej Karjakin. Carlsen was wereldkampioen sinds 2013, Karjakin werd uitdager door het kandidatentoernooi van 2016 te winnen.

De match werd gespeeld in New York vanaf 11 tot en met 30 november en ging over 12 klassieke partijen, waarna de stand 6–6 was. Carlsen verloor de 8e, maar won de 10e partij; alle andere partijen eindigden in remise.

Vervolgens werd er een tiebreak van vier rapid-partijen gespeeld, die Carlsen met 3–1 won en daarmee zijn wereldtitel prolongeerde. De slotzet van de hele match was direct ook de allermooiste van de hele match. Dit is de partij, geanalyserd door David Navarra op de Chessbase site:

(klik op de zet en je ziet een diagram)

Wandelen in Alphen 11/13

Het wordt langzamerhand tijd om het wandelen en fotograferen in een wijdere omgeving dan alleen rondom de Zegerplas te gaan doen. Vandaag toch nog via een kleine omweg naar de Zegerplas gelopen:

Druiligere dag in Alphen

Gauw weer naar binnen om naar Tata Steel Chess te kijken. Zal de wereldkampioen zich herstellen van zijn nederlaag (vanuit onderstaande positie tegen de met wit spelende Epishenko):

Wandelen in Alphen 8/13

Voordat de vijfde ronde van Tata Steel 2021 begint, toch maar even een half “Rondje Meer” gedaan. De wind blies zo ongeveer door je heen, maar de zon deed ook zijn best:

De Zegerplas in een stevige bries

Ik volg het Tata Steel schaaktoernooi online, want er is dit jaar geen enkele andere manier vanwege de Corona (covid-19) situatie. Er is dit jaar (versie 83!) alleen een A groep, maar wel met de wereldkampioen Magnus Carlsen:

Magnus Carlsen in Tata 2021
Magnus met een mondkapje…

Een paar jaar terug speelde ik ook in Wijk aan Zee, in een van de amateurgroepen. Dat is waarom het Tata (en vroeger Hoogovens) schaaktoernooi “wereld” beroend is: naast de allergrootsten spelen ook amateurs van diverse pluimage en schaaksterkte in dezelfde grote zaal! Het zou mij niet verbazen als alle Nederlandse en ook sommige buitenlandse spelers die in de A groep gespeeld hebben, ooit in een van de amateurgroepen zijn begonnen, en toen verlangend uitkeken naar de topgroep letterlijk een paar tafels verder!

De A groep gebruikt dit jaar de hele zaal…

Female Chess – Judit Polgar

In my summary of female World Champions elsewhere on this site, I miss Judit Polgar: the strongest female chessplayer ever. She just refuses to become a female World Champion! I make up for this with a short bio:

Judit Polgar (born July 23, 1976) is a Hungarian chess player. Easily the best female chess player in history, in the April 2004 FIDE rating list (including men and women) she was ranked number nine in the world with an Elo rating of 2728.

Polgar sisters

Judit and her two older sisters (Zsuzsa (GM) and Zsofia (IM)) (from left to right in the picture below) were reportedly part of a educational experiment carried out by their father in an effort to prove that women could achieve high mental aptitude when trained from a very early age (see more below).

Judit, Zsuzsa and Zsofia Polgar

He set out to educate his daughters in many fields, not merely chess, but all three latched on to the game at a young age, and have achieved heights in chess few men ever achieve.

Youngest GM

Judit could almost certainly have won the title of Women’s World Champion of Chess several times over. No other woman was even in the top 100 of the January 2004 FIDE rating list. However, she has refused to participate in women-only chess events, stating that she wants to be the true World Champion of Chess. Amongst her achievements are earning the men’s Grandmaster title at the then-record age of 15 years and 4 months, one month earlier than Bobby Fischer’s previous record.

Her climb up the ranks once seemed to put her on target for the world championship, but although she has played many winning games against some of the world’s best players, she has yet to win a major tournament. She has also been unable to beat former champion Garry Kasparov in any of their encounters in standard time control games. In 2002, she finally beat Kasparov in a rapid game of the “Russia vs The Rest of the World 2002” tournament.

In 2015 she retired from chess.

The Polgar Experiment

Educational psychologist László Polgár studied the biographies of 400 geniuses. From Socrates to Einstein, he researched them all. And now he was preparing for one of the most extreme experiments ever done—so extreme that people thought he was going crazy. A local government even told him to see a psychiatrist to “heal him of his delusions.” But Polgár was determined. He only needed a wife who was willing to jump on board.

Laszlo and Klara

He started corresponding with a number of young ladies, outlining the pedagogical project he had in mind. Klára, a foreign language teacher, was one of them. “Like many at the time, I thought he was crazy” Klára recalls, “but we agreed to meet.” When they were dating, Klára was charmed by him and got interested in his bold idea. They ended up marrying. And so the experiment began.

They named their first daughter Susan. And soon Sofia and Judit followed. László and Klára quit their jobs and devoted their lives to home schooling their 3 children. Polgár believed talent did not exist. Anyone could become a master in any field—the top 3 percent—if you applied the right kind of practice. “A genius is not born, but is educated and trained” Polgár tells The Washington Post. “When a child is born healthy, it is a potential genius.” Polgár had always been an advocate of the practice theory as opposed to the talent theory. He wrote papers on the subject and lobbied with government to change the education system. But nobody wanted to listen. “Children have extraordinary potential, and it’s up to society to unlock it,” Polgár says. “The problem is that people, for some reason, do not want to believe it. They seem to think that excellence is only open to others, not themselves.” It seems that people’s mindsets are programmed incorrectly.

Proof

As nobody wanted to listen to what he had to say, the only way was to prove it. He was going to raise his children to become geniuses. It took him a long time to pick a field to focus on. After his first daughter was born, he knew it was time to finally make a decision. “I needed Susan’s achievements to be so dramatic that nobody could question their authenticity,” he says. “That was the only way to convince people that their ideas about excellence were all wrong. And then it hit me: chess.” He decided to go for chess because the measurement was objective. “If my child had been trained as an artist or novelist, people could have argued about whether she was genuinely world-class or not. But chess has an objective rating based on performance, so there is no possible argument.” In other words, if he announced upfront that his children would be chess geniuses and was able to pull it off, his theory about mastery was proven.

Chess

Polgár, an amateur chess player himself, dived into the depths of the game and learned as much as possible about chess training. With the help of his wife, he turned their modest apartment in the heart of Budapest into a real chess temple. It had a library with thousands of chess books stuffed onto shelves on one wall, with another wall lined with sketches of chess scenes. A file card system took up an entire third wall. It included records of previous games and even an index of potential competitors’ tournament histories.

Once he felt sufficiently developed as a trainer, he started to introduce chess to each of his daughters. And while the children were also learning all the regular subjects and spoke several languages, chess was always at the core.

First results of Susan

At age 4, Susan, the eldest of the Polgár sisters, won her first chess tournament, the Budapest Girls Under-11 Championship, with a 10-0 score. At age 12, she won the World Under-16 Girls Championship. At age 15, despite restrictions on her freedom to play in international tournaments, she became the top-rated female chess player in the world. At age 22, Susan was the first woman to earn the men’s Grandmaster title in the conventional way—the highest rank in chess. By the end of her career, she had won the World Championship for women on 4 occasions and 5 chess Olympiads. In December 2006, she married her long-time business manager and friend, Paul Truong. She now lives in the US where she runs a chess institute and coaches the Webster University chess team, the number 1 ranked team in the nation.

First results for Sofia

Sofia, the middle sister, won the gold medal at the under-11 Hungarian Championship for girls, the World Under-14 championship for girls, and numerous chess Olympiads and championships. But she is best known for the ‘Miracle in Rome’ where she won 8 straight games against many of the greatest male players. “The odds against such an occurrence must be billions to 1,” one chess expert wrote. It is still seen as one of the most extraordinary chess performances in history. She married fellow chess player Yona Kosashvili and moved to Israel. She now helps to run a chess website and is an acclaimed painter.

First results of Judit

Judit, the Benjamin of the family, is considered the best female player of all time. At the age of 12, she was the youngest player ever to break into the Top 100 players’ rating list, ranking number 55. At the age of 15 years and 4 months, she became Grandmaster. At the time, she was the youngest to have done so, breaking the record previously held by former World Champion Bobby Fischer. She defeated 11 current or former world champions in either Rapid or Classical Chess, including Boris Spassky, Anatoly Karpov, and Garry Kasparov. She occupied the number 1 position (highest rated female) for 26 years until she retired in 2015. Today she lives with her husband and 2 children. She authored 2 children’s books on chess and is Head Coach of the Hungarian National Men’s Chess Team. She also founded the Judit Polgár Chess Foundation to bring chess as an educational tool to children in schools.

Laszlo’s gamble

By publically declaring that his children would become geniuses even before they were born, Polgár took a huge gamble. He could be ridiculed and be the laughing stock of science by stating this upfront.

But even then, the talent myth was hard to kill. When his eldest daughter Susan won a local competition as a 4-year-old, the local newspaper called her a ‘genius.’ And father László remembers many occasions when he was congratulated by other parents for having such talented daughters.

Although Polgár was criticized by some for encouraging his daughters to focus so intensely on chess, the girls later said that they had enjoyed it all. “We spent a lot of hours on the chess board, but it did not seem like a chore because we loved it,” Susan recalls. Father Polgár, always careful not to push his daughters too hard, once found Sofia in the bathroom in the middle of the night, a chessboard balanced across her knees and said “Sophia, leave the pieces alone.” Her reply… “Daddy, they won’t leave me alone!” László Polgár ignited their interest and made them care about the game. They became passionate about chess.

Female Chess – The Champions

Below I list the female chess worldchampions.

1. 1927-1944 Vera Francevna Menchik (1906-1944) from Czechoslovakia/England.

Born in Moscow, daughter of a Czech father and an English mother. At the age of nine she learned chess and as a teenager moved with her family to London, where she took chess lessons from Geza Maroczy (Hungarian, 1870-1951), at the time one of the top-10 players in the world. Vera Menchik was easily the strongest female player of her time, having at one time or other beaten most of the strongest players in the world (the defeated became members of the “Vera Menchik Club“). In 1927 she won the first Women’s World Championship tournament with a score of 10.5 out of 11. She defended her title with ease in Hamburg 1930, Prague 1931, Folkestone 1933, Warsaw 1935, Stockholm 1937 and Buenos Aires 1939. Menchik met a tragic death in June 1944. She was killed with her mother and chess-playing sister during one of the last German air attacks on London.

2. 1944-1950 There was no champion(ship)

3. 1950-1953 Liudmila Rudenko (1904-1986) from the Soviet Union.

Ludmila Rudenko from Byelorussian started her career by winning the women’s champion of Moscow in 1928. She went on to win the Women’s World Championship tournament in 1949, with a score of 11.5 out of 15. She held the title until 1953.

4. 1953-1956 Elizaveta Bykova (1913-1989) from the Soviet Union.

Elizaveta Bykova was coincidentally born in a town called Bogolyubovo in Russia. In 1938 she became women’s champion of Moscow, which she subsequently won a number of times. She was first the USSR Championships of 1947, 1948 and 1950. The first Candidates Tournament for women was held at Moscow in 1952. Elizaveta Bikova won the event (+11-3=1), one point ahead of 2nd/3rd places, earning the right to face Rudenko in the first modern Women’s World Championship match. Behind by one point in the last game, Rudenko needed a win to retain the title. She fought hard, but lost. Elizaveta Bikova thus beat Rudenko (+7-5=2) to become the second women’s World Champion.

5. 1956-1958 Olga Rubtsova (1909-1994) from the Soviet Union.

At 17 Olga won the first USSR Women’s Championship. That was in 1927. After that she won a great number of tournaments, including the USSR Women’s Championships of 1931, 1937 and 1949 and the Moscow Championships of 1953 and 1954. The second Candidates Tournament, Moscow 1955, was won by Rubtsova (+13-2=4), one-half point ahead of 2nd place. FIDE decided that the World Championship would be a triangular match of the three strongest players in the world. Olga Rubtsova won at Moscow in 1956, one-half point ahead of Bikova who finished five points of Rudenko.

6. 1958-1962 Elizaveta Bykova (1913-1989) from the Soviet Union.

With no intervening Candidates event, Bikova regained the title at Moscow in 1958, beating Rubtsova (+7-4=3). She accomplished the first successful defense of the title by beating Kira Zvorikina, winner of the Candidates Tournament, with a score of +6-2=5 at Moscow in 1959. In that same year she also won an International Tournament in Amsterdam.

7. 1962-1978 Nona Gaprindashvili (1941- ) from the Soviet Union.

She was born in Tbilisi, Georgia, and was the greatest female player of her generation. She won the fourth Candidates Tournament, Vrnjacka Banja 1961, (+10-0=6) two points ahead of 2nd place. Gaprindashvili crushed Bikova (+7-0=4) in the title match, Moscow 1962, to become the fourth Women’s World Champion. Gaprindashvili defended her title against Alla Kushnir of Russia in matches at Riga 1965 (+7-3=3), Tbilisi/Moscow 1969 (+7-2=5), and Riga 1972 (+5-4=7). Her last successful title defense (+8-3=1) was against her compatriot Nana Alexandria of Georgia at Pitsounda/Tbilisi 1975. Gaprindashvili played in men’s tournaments, winning amongst others Hastings 1963/64 and and tied for first at Lone Pine 1977. In 1978 she came second and earned a full male GM title.

8. 1978-1991 Maia Chiburdanidze (1961- ) from the Soviet Union.

The Georgian was one of the first women chess prodigies, becoming the youngest WIM in the history of the game (in 1974 at the age of 13). The 1976-78 cycle saw two Interzonals at Roosendaal and Tbilisi. Chiburdanidze finished second at Tbilisi behind Elena Fatalibekova, the daughter of Olga Rubtsova, third World Champion. Fatalibekova was eliminated in a semifinal Candidates match by Kushnir, but Chiburdanidze beat Alexandria (+3-2=5), Elena Akhmilovskaya (+4-3=5), and Kushnir (+4-3=7) to earn the right to challenge Gaprindashvili. When 17-year old Maia Chiburdanidze beat Gaprindashvili (+4-2=9) at Tbilisi in 1978, the torch passed from one generation of Georgian women champions to the next. She defended her title against Alexandria at Borsomi/Tbilisi 1981 (+4-4=8), Irina Levitina at Volgograd 1984 (+5-2=6), Akhmilovskaya at Sofia 1986 (+4-1=9), and Nana Ioseliani at Telavi 1988 (+3-2=11).

9. 1991-1996 Xie Jun (1970- ) from China.

Xie Jun became junior Xiangqi (Chinese chess) champion of Beijing at the age of six. She was later persuaded to take up chess. The Georgian domination of women’s international chess ended abruptly at Manila 1991, when the young Chinese star Xie Jun beat Chiburdanidze (+4-2=9). She had earned the right to be challenger by finishing second behind Gaprindashvili at the 1990 Interzonal in Kuala Lumpur, tying with Alisa Maric at the Candidates Tournament, Borzomi 1990, then beating Maric (+3-1=3) in a tiebreak match.

10. 1996-1999 Susan Polgar (1969- ) from Hungary.

The oldest of the famous Polgar sisters initially refused to play in women’s tournaments, becoming a male grandmaster in 1991 at the age of 23. In 1993 she decided to play for the women’s world championship, but did not win the title after a 12-12 draw against Nana Ioseliani. The next cycle was all Susan Polgar’s. After tying with Chiburdanidze in the Candidates Tournament, Tilburg 1994, she beat the ex-World Champion in the final match (+4-0=3), St. Petersburg 1995. She went on to beat Xie Jun (+6-2=5) at Jaen 1996, giving the Polgar family its first World Champion. Susan has also won the Women’s World Chess Champion titles in rapid and blitz chess (both in 1992).

11. 1999-2001 Xie Jun (1970- ) from China.

In the summer of 1994 Xie Jun was awarded the full Grandmaster title. The final match in the Women’s Championship was scheduled to be played in Shenyang, after sponsors from China made the best offer for the prize fund. Galliamova refused to play the entire match in China and the win was awarded by default to Xie Jun. The title match would be Polgar – Xie Jun II. By the time FIDE announced the date and venue for the title match, Polgar had given birth to her first child. She considered that the time to recover from childbirth and to prepare for the new match was insufficient. She requested that the match be postponed, FIDE refused, and negotiations broke down. After the contract deadline passed, FIDE declared that the title match would be played between Xie Jun and Galliamova. The forfeited Candidates match was to be resurrected as a title match! The 1999 match, with a venue split between Kazan and Shenyang, was won by Xie Jun (+5-3=7). A year later, at New Delhi 2000, Xie Jun defended her title by winning the first Women’s Championship played with the knockout format. She beat her compatriot Qin Kanying (+1-0=3) in the final match of the six round event. Xie Jun is one of three women to have at least two separate reigns, besides Elisaveta Bykova and Hou Yifan. Xie Jun is the current president of the Chinese Chess Association.

12. 2001-2004 Zhu Chen (1976- ) from China.

The Chinese player Zhu Chen became Women’s World Champion in the FIDE knock-out event in Moscow 2001, beating Russian Alexandra Kosteniuk in the process.

13. 2004-2006 Antoaneta Stefanova (1979- ) from Bulgaria.

This top Bulgarian female player won the title in the FIDE knock-out championship (June 5th 2004) in Elista, Kalmykia, defeating Russian  WGM Ekaterina Kovalevskaya in the final. In this world championship Zhu failed to defend her title due to pregnancy and attached scheduling problems.

14. 2006-2008 Xu Yuhua (1976- ) from China.

She won the title in the FIDE knock-out championship (March 25th 2006) in Ekaterinburg,  Russia, defeating Russian IM Alisa Galimova in the final. The knockout event had 64 participants, with both former world champion Zhu Chen and reigning world champion Antoaneta Stefanova. Xu Yuhua was 3 months pregnant at the time…

15. 2008-2010 Alexandra Kosteniuk (1984- ) from Russia.

She won the title in the FIDE knock-out championship (September 18th 2008) in Nalchik, in the Kabardino-Balkaria region of Russia. 64 players were eligible to play in the knock-out event, which had a prize fund of US $450,000. Due to the tensions in the region the Georgian players and a few others decided not to participate. Kosteniuk defeated the 14-year-old Chinese wondergirl Hou Yifan in the final.

16. 2010-2012 Hou Yifan (1994- ) from China.

She won the title in the FIDE knock-out championship (December 24th 2010) in Hatay, Turkey. It was a 64-player knockout tournament, with two-game mini-matches qualifying a player to the next round, until the final and 6th round, which was a four-game match to determine the champion. Hou Yifan defeated compatriot Lufei Ruan in the tie-break games of the final to become the youngest World Champion.

17. 2012-2013 Anna Ushenina (1985- ) from Ukrania.

She won the title in the FIDE knock-out championship (November 2012) in Khanty Mansiysk, Russia. It was a 64-player knockout tournament, with two-game mini-matches qualifying a player to the next round, until the final and 6th round, which was a four-game match to determine the champion. Anna Ushenina defeated ex World Champion Antoaneta Stefanova in the tie-break games of the final to become the 14th World Champion.

18. 2013-2015 Hou Yifan (1994- ) from China.

As the winner of the FIDE Women’s Grand Prix 2011-2012, Hou won the right to challenge Anna Ushenina in a 10 game match for the world title. Scheduled from September 10 to the 27th, the Women’s World Chess Championship 2013 was played in Taizhou, Jiangsu, China. She won the match in 7 games with a 5.5-1.5 score (+4 =3, TPR 2730) regaining her championship title.

19. 2015-2016 Mariya Olegivna Muzychuk (1992- ) from Ukrania.

She won the title in the FIDE knock-out championship (April 2015) in Sochi, Russia, after defeating Natalia Pogonina (Russia) 2,5-1,5 in the final match. She was expected to defend her title against Hou Yifan in the Women’s World Chess Championship (match) later in 2015.

20. 2016-2017 Hou Yifan (1994- ) from China.

In 2010, she became the youngest Women’s World Chess Champion in history by winning the 2010 Women’s World Championship in Hatay, Turkey at age 16. In the Women’s World Chess Championship 2012 she was eliminated early, but she regained the title in 2013, defeating Anna Ushenina. She then lost the world title by not playing in the 2015 Championship for scheduling reasons. Hou then defeated former world champion Mariya Muzychuk in the 2016 World Championship match to regain the title. The scheduled 10-game match was held from 1 to 14 March 2016 in Lviv, Ukraine. Hou Yifan won convincingly, not losing a single game.

21. 2017-2018 Tan Zhongyi (1991- ) from China.

In the final match of the World Championship in Tehran Tan Zhongyi defeated Anna Muzychuk on tie-break with 1,5-0,5. The championshio was a 64-player knock-out tournament. The final tie-break of the Women’s World Chess Championship took place in the Espinas Palace Hotel in Tehran March 3. Four previous games with classical time control finished with 2:2 score. Some top female players had decided not to attend the tournament. Hou Yifan, the outgoing women’s world champion and top ranked female player, decided not to enter the tournament because of dissatisfaction with FIDE’s Women’s World Championship system. The 2015 Women’s World Champion, Mariya Muzychuk, and US Women’s Champion Nazi Paikidze also elected not to attend, out of protest at the tournament’s location in Iran, where it is mandatory for women to wear a hijab in public. Other notable absentees were women’s world number 4 Humpy Koneru and 7-time US Women’s Champion Irina Krush.

22. 2018-xxxx Ju Wenjun (1991- ) from China.

In February 2016, Ju Wenjun won the Tehran leg of the FIDE Women’s Grand Prix 2015–16. By also winning the last tournament of the Grand Prix in Khanty-Mansiysk, Russia, she finished first in the overall standings and earned the challenger spot in the Women’s World Chess Championship Match 2018, which she won. Several months later, in the Women’s World Chess Championship Tournament of November 2018, Ju defended the women’s world chess champion title. In December 2017, Ju won the Women’s World Rapid Chess Championship in Riyadh, and won in the same championship held in St. Petersburg in December 2018, scoring 11½/15 (+8=7) and 10/12 (+8=4), respectively. In January 2020, Ju successfully defended the women’s world chess champion title against Aleksandra Goryachkina in the Women’s World Chess Championship 2020. She won with the score of 2.5–1.5 in the tiebreaker after having equalized the regular matches 6–6.